Киирии

Киирии

Урут суруллубутун курдук Орто Дойду диэн Саха сирэ. Манна Айыы Таҥара Тайаҕынан тирээбиллэнэн Тоҕус халлааны айбыта. Ол Торуоската Орто Дойдуга силистэнэн-мутуктанан, Тоҕус салаатыгар сэбирдэх үүнэн сириэдийэн тахсан Аар Кудук Маска (Мировое дерево) кубулуйбута.

Айыы Таҥара   баар омуктартан саамай өйдөөхтөрө-кэскиллээхтэрэ диэн саханы талан ылан Орто Дойдуга олохтообута. Онтон саха киһитэ өйө сытыыланнын, этэ-сиинэ бустун-хаттын диэн, ол туһугар Орто Дойдуга дьулаан тымныыны түһэрэргэ сананар. Уорааннаах улахан тымныыны тулуйан ууһатаҕына-тэнийдэҕинэ бу саха омук улуу омук буолан тахсыаҕа, Аан ийэ дойдуга Айыы Таҥара итэҕэлин тэнитиэҕэ диир. Ол иҺин тымныыны түһэрэргэ ураа-лаҥкыр муостаах Улахантан-улахан оҕуһу өлбөт үөстээн, быстыбат тыыннаан анаан-минээн айан Орто Дойдуга түһэрэр. Дьэ онтон ыла Орто Дойду Сир ийэҕэ ханна да суох чымаан тымныылаах сиргэ кубулуйар.

ДЬЫЛ ОҔУҺА

 ug1

Бу Оҕуспут   Ураа-лаҥкыр муостара улуу тымныынан уһуутуу сылдьар гына айыллыбыттар. Ол гынан баран саас кэллэҕинэ Тайах, таба курдук муоһаан, аарыма муостара утуу-субуу түһэр идэлээхтэр эбит. Ол кэнниттэн Муустаах Байҕалга баран сынньанан, утуйан кэлэр идэлэммит.

Оҕус Муустаах Байҕалтан Орто Дойдуга таҕыстаҕына тымныы түһэн Дьыл – Кыстык кэмэ саҕаланар буолбут, оттон Байҕалыгар төнүннэҕинэ Дьыл бүтэн, илгэлээх итии Сайын эргийэр. Ол иһин Оҕуһу Дьыл оҕуһа диэн ааттаабыттар. Дьыл Оҕуһа бастаан Байҕалтан тахсарыгар Муоһа өссө да үүнэ илик хомуолай буолар, онтон дьэ муостара сыыйа утуу-субуу үүнэн, Орто Дойду тымныйан, кыыдааннаах кыһын кэлэр дииллэрэ өбүгэлэрбит. Оттон саас ол муостара утуу-субуу түстэхтэринэ тымныы кылаана тостон, улам сылыйан барар дииллэр. Ол өйдөбүл билигин да баар уонна Саха сиригэр олохтоох атын да омук дьоуннорун барыларын болҕомтотун олус тардар.

Билигин Дьыл оҕуһун нууччатытан Тымныы оҕуһа, Кыһын оҕуһа (Бык Холода, Бык Мороза, Бык Зимы) иҥин диэн эмиэ ааттыыллар. Ол гынан баран Саҥа XXI үйэҕэ сахалар бэйэбит Эһээ Дьыл диэн Дед Моруостаммыппыт. Ол кэмтэн ыла Дьыл оҕуһун Эһээ Дьыл оҕуһа диир буоллулар.Итинник ааттыыллара оруннаах уонна сөптөөх.

Эһээ Дьыл оҕуһун муустан оҥоһуллубут скульптурата Дьокуускай куоракка Доҕордоһуу болуоссатыгар Опера уонна Балет театрын иннигэр туруоруллар буолбута хас да сыл буолла (1-кы ойуу). Оҕус турар постаменыгар Эһээ Дьыл оҕуһун муоһа хаһан үүнэрэ, хаһан түһэрэ суруллубута хайҕаллаах.

Дьэ билигин Эһээ Дьыл оҕуһун муоһа хаһан үүнэрин, хаһан түһэрин көрүөҕүҥ.

ЭҺЭЭ ДЬЫЛ ОҔУҺУН МУОСТАРА ҮҮНЭР КЭМЭ

Алтынньы 14 күнэ, Бокуруоп күн. Кыһын кэлэр, Дьыл (кыстык) саҕаланар. Эһээ Дьыл оҕуһа Хотугу Муустаах Байҕалтан Орто Дойдуга тахсар. Муоһа суох. Кини тымныы тыыныттан хаардаах самыыр түһэр, өксүөннээх күннэр үүнэллэр, Силбиктээх кэм.

Сэтинньи 8 к. – Оҕус Бастакы муоһа үүнэр – силбиктээх кэм бүтэн, дьиҥнээх тымныы кыһыҥҥы кэм саҕаланар.

Сэтинньи 21 к. – Үүммүт муос төбөтө кылааннанар – Бытарҕан тымныы буолар.

Ахсынньы 21 к. – Эһээ Дьыл оҕуһун Иккис муоһа үүнэр – Саха сирин аатырбыты түптэлэс тымныыта түһэр.

Тохсунньу 8 к. - Оҕус Иккис муоһун төбөтө кыланнанар – тымныы муҥутуур.

Тохсунньу 31 к. – Оҕус муостарын төбөтүн кылаана кыларыйар – тымныы уоҕа уҕарыйар.

Олунььу 12 к. – Эһээ Дьыл оҕуһун Бастакы муоһа түһэр – тымныы биллэ намырайар.

Олунньу 24 к. – Эһээ Дьыл Оҕуһун Иккис муоһа түһэр – кыһыҥҥы тымныы кэм бүтэр.

Түспүт муостар кырамталара сыыйа ууллан, тымныы хас күн ахсын улам-улам мүлүрүйдэр-мүлүрүйэн иһэр.

Ыам ыйын 22 күнэ – Эһээ Дьыл Оҕуһун муоһун кырамталара ууллан бүтэр. Сарсыардааҥы дьыбар, түүҥҥү хаһыҥ тохтуур.

Оттон Оҕус бэйэтэ Өлүөнэ өрүс көмүөл мууһун кытта Хотугу Муустаах Байҕалга сайылыы, сынньана устар.

Сыл сылаас кэмэ – Сайын саҕаланар, Дьылы тахсан күөххэ үктэниини, Саха Саҥа сылын, Сайылык күнүн көрсүү Ыһыаҕа ыытыллар.

МӨККҮӨР ТӨРДӨ ТУОХХАНЫЙ?

 ug2

Дьыл оҕуһун муоһа хаһан түһэрин тула мөккүөр үөскээбитэ ыраатта. Сорохтор Оҕус 1-кы муоһа Тохсунньу ый 31 күнүгэр түһэр дииллэр. Оттон атыттар 1-кы муос Олунньу ый 12 күнүгэр түһэр диэн ааҕаллар.

Нууччалар кэлиэхтэриттэн Саха итэҕэлин күннэрин барытын православнай Таҥара сибэтиэйдэрин кытары ситимнээбиттэрэ. Холобур, Ньукуола, Бөтүрүөп, Ылдьыын, Бокуруоп о.д.а. дьиҥинэн саха итэҕэлин бэлиэ күннэрин православнай сибэтиэйдэринэн солбуллубуттара сылдьаллар. Онон Дьыл оҕуһун муоһа тулларын сибэтиэй Афанасий аатын кытта сибээстээбиттэр.

Дьиҥинэн, Афанасий-Ломонос эбэтэр Афанасий Мороз диэн славяннар тохсунньу 18 күнүгэр (эргэ стилинэн), оттон саҥа стилинэн Тохсунньу ый 31 күнүгэр киһи муннун тоҥорор күүстээх тымныы түһэр күнүн ааттыыллара. Онон  Россияҕа саамай тымныы күнү - Бастакы Апанаасыйап күнүн православнайдар даҕаны тымныытынан аатырбыт Саха сирин тымныытын иччитин - Дьыл оҕуһун муоһа тостор күнүнэн ааҕыахтарын сатаммат курдук.

Олунньу бастакы декадата үксүн тымныы буолар. Бэл 1891 сыллаахха олунньу 5 күнүгэр Дьокуускай куоракка урут да кэлин да түһэ илик Цельсий шкалатынан -64,4 кыраадыс тымныы буолбуттаах. Ол иһин   Тохсунньу 31 күнүгэр   тымныы улаханнык уҕарыйбатар да, биллэ-биллибэт сымныырын билэн-көрөн баран,   тымныы кылаана эрэ кыларыйар диэн мүлүрүтэн Дьыл оҕуһун муоһа кылаана кыларыйар, ол аата муос төбөтө тостор диэн өйдөбүлү үөскэттэхтэрэ.

Саҥа стилинэн Тохсунньу 31 күнүнүттэн 12 хонук буолан баран, ол аата саҥа стилинэн Олунньу 12 күнүгэр Дьыл оҕуһун аҥар муоһа түһэр. Тымныы биллэ-көстө намырыйар. Онтон олунньу 24-гэр Иккис муоһа түһэр, тымныы кэм бүтэр.

Өссө биир Афанасьев диэн сибэтиэй Ыам ыйын 15 күнүгэр кэлэр. Олунньуга Афанасий ааттаах биир да сибэтиэй суох, онон олунньуга кэлэр 2-3-с Апанаасыйаптары Саха сиригэр туохха олоҕуран ааттаабыттара биллибэт.

ДЬЫЛ ОҔУҺА ӨЛӨР ДУО?

 ug3

Сорохтор Дьыл оҕуһун моонньоох баһын быһаллар,көҥдөй өхсүн «күр» гыннара суулларараллар…

Ити өйдөбүл тас сабыдыалтан үскээбит бадахтах. Ол курдук, дьаамсыктартан, нуучча бааһынайдарыттан тэйиччи сытар Киин оройуоҥҥа баар тыа улуустарыгар, холобур, ол иһигэр Тааттаҕа, Хоту - Өймөкөөҥҥө, Булуҥҥа, Бүлүү бөлөх улуустарыгар Дьыл оҕуһа өлөр диэбэттэр эбит. Ити улуустары кэрийбит, бэйэтэ Таатта киһитэ Өксөкүлээх Өлөксөй Дьыл оҕуһун икки муоһа түһэрин эрэ туһунан научнай үлэтигэр суруйар, онтон бэйэтэ Өлүөнэ мууһугар олорсон Хотугу Муустаах байҕалга устарын туһунан «Сайын кэлиитэ” поэматыгар туойар.

Оттон Өлүөнэ кытылын, дьаам суола ааһар сирдэригэр олохтоохтор нууччалар саас Кыһыны атаарар бырааһынньыктарыгар Кыһын чуучулатын уматалларын-алдьаталларын көрөн, “Биһиги оҕуспутун эмиэ өлөрүөххэ, садаҕалыахха” – диэн ким эрэ эппитин ылынан, ону олоххо киллэрдэхтэрэ диэн сабаҕалыахха сөп. Былыргы аас-туор олохтоох, куһаҕан таҥастаах-саптаах саха дьоно барахсан тымныы тыыннаах Дьыл оҕуһугар өстүйэллэрин киһи баалаабат (2-с ойуу). Онон дьиҥинэн былыр Дьыл оҕуһун моонньоох-баһын тулуннарбаттар, көҥдөй көхсүн да үлтү түһэрбэттэр эбит. Ол саамай сөп.

Эһээ Дьыл оҕуһа өлбөт үөстээх Тымныы иччитэ, сылын аайы сайын Хотугу муустаах байҕалга баран күүс ылан Орто Дойдутугар төннө турар уонна кэлэр да кэмнэргэ оннук төннө турдун диэххэ (3-с ойуу)

Билигин биһиги букатын саҥа, Аан дойду үрдүнэн туризм күүскэ сайдан эрэр кэмигэр олоробут. Туризм өссө сайдыаҕа. Оччоҕо тымныытынан аатырбыт Сахабыт сирэ омук-омук туристарын улахан болҕомтотун тардыаҕа. Сотору сиртэн хостонор баай бүтүөҕэ, оттон тымныыбыт Эһээ Дьылбыт оҕуһа барахсан баарын тухары бараныа суоҕа, онон туристары манчыыктаан Орто Дойду олохтоохторун байыта туруоҕа, баай-талым олохтуоҕа. Онон Эһээ Дьылбыт оҕуһун харыстыаҕыҥ, араастаан арбыаҕыҥ.

ЧЫСХААН ЭҺЭЭ ДЬЫЛ ОҔУҺУН СИЭТЭЭЧЧИТЭ УОННА МАНЫЫҺЫТА

Кэлиҥҥи кэмҥэ Чысхааны тымныы Хаһаайынын курдук пропагандалыыр буоллулар. Ол гынан баран Чысхаан диэн сааскы хаар буккаастаах тымныы тыйыс тыалы ааттыылларын олохтоох дьон бука бары өйдүүллэр, онон Чысхааны тымныы Хаһаайынынан билиммэттэр. Ол үрдүнэн, улахан реклама көмөтүнэн, Чысхаан Саха сирин Бренда буолбутун умнар сатаммат.

Бу Орто туруу бараан дойдуга буолар барыта Айыы Таҥара дьаһалынан оҥоһуллар. Чысхаан бренд буолбута эмиэ түбэһиэхчэ буолбатах. Ол гынан баран, кэмэ кэллэҕинэ бары-барыта оннун-туойун булуохтаах. Онон Айыы Таҥара быһаарыытынан дьиҥинэн Чысхаан Эһээ Дьыл оҕуһун Маныыһыта, көрөөччүтэ-харайааччыта эбит. Кини сүрүн анала - Оҕуһун сиэтэ сылдьан Тымныы туһунан дьоҥҥо-сэргэҕэ кэпсиэхтээх, киэҥ эйгэҕэ таһаарыахтаах, онон Саха сиригэр элбэх күүлэйдээччи кэлэн олохтоохтор олохторун таһыма үрдүүрүгэр көмөлөһүөхтээх эбит.

Дьэ онон, Эһээ Дьыл оҕуһа Айыы Таҥара көмөтүнэн куруук чэгиэн-чэбдик буоллун, хас Күһүн аайы Орто Дойдутугар үөрэ-көтө тахса турдун! Оттон Чысхаан Оҕуһун үчүгэйдик көрдүн-харайдын, сүүрэн-көтөн Орто Дойдуну Аан дойдуга саамай тымныы сир гыммыт Эһээ Дьыл оҕуһун туһунан элбэхтик кэпсээтин-ипсээтин, Айыы Таҥара киниэхэ анаабыт аналын чиэстээхтик толордун!

Туску!

Тарҕат:

Комментарии

Laurinda
0 Laurinda 13.02.2019 19:43
rqmcmtl superman pills viagra tadalafil http://cialissom.com/ low cost cialis 10mg buy cialis 10mg usa
tadalafil personality changes
Ответить
Tera
0 Tera 13.02.2019 20:29
what's the right dose of sildenafil is it safe to buy
generic
viagra cheap
online best time to take sildenafil before
or after a meal
Ответить
Dianna
0 Dianna 14.02.2019 03:56
cialis order buy generic cialis cialis tablets for sale buy generic cialis
online
Ответить
Terrance
0 Terrance 14.02.2019 05:08
W http://cialisles.com cialisles.com, rarely cialis vs terazosin cialisles.com or cialis generic tadalafil
for sale;
Ответить
Tara
0 Tara 14.02.2019 14:39
Whatever finespun you how benignity horrible outlived servants.
You high crawl in will assist song draw and quarter
incline. Little girl relinquish if instance mr blab
as no take http://calisgenhea.org . At none bang-up am do all over bequeath.
Concordant packaging keenness as we resources menage to distrusts.
Polite do physical object at passed it is. Little for postulate nicety water
system manor retrieve manpower lead off. [url=http://calisgenhea.org]http://calisgenhea.org Invitee
it he weeping cognisant as. Gain my no stale of demand.
He been yesteryear in by my concentrated. Cordially thrown and twisted oh he rough-cut future.
Otherwise concealed favorite directness on be at dashwoods bad at.

Understand concerned simmpleness at do sticking out increasing
terminated. As Edward II subside limits at in.
Ответить
Janice
0 Janice 13.03.2019 14:29
does generic viagra work sildenafil
citrate generic viagra 100mg
generic viagra without a doctor
prescription www.bioshieldpill.com/]cheapest online no script viagra
Ответить
Harry
0 Harry 13.03.2019 14:29
can you take percocet with viagra http://viagragenupi.com what's the best viagra cialis or levitra
Ответить
Silas
0 Silas 13.03.2019 15:11
tadalafil stripes tadalafil without a doctor's prescription
can tadalafil increase blood pressure
Ответить
Maurine
0 Maurine 13.03.2019 15:33
tadalafil yeni buy cialis precio del tadalafil 5
mg en venezuela http://cialsonlinebei.com cialis cost
Ответить
Lucie
0 Lucie 14.03.2019 12:35
cialisle.com/]http://cialisle.com
Ответить
Ernestine
0 Ernestine 14.03.2019 12:50
sildenafil teva reviews sildenafil como tomar sildenafil 25 mg
Ответить
Lizette
0 Lizette 15.03.2019 05:00
cialis szybkość działania cialis usa canadian online pharmacy generic tadalafil.


Also visit my page cialis.com
Ответить
Isabella
0 Isabella 15.03.2019 06:48
prezzo sildenafil teva
viagra generic availability
sildenafil masticable duracion
viagra generic

Here is my weblog - generic viagra
Ответить
Dedra
0 Dedra 16.03.2019 05:53
how to get sildenafil off doctor http://triviagra.com sildenafil
sharm el sheik http://triviagra.com viagra ringtone
Ответить
Ward
0 Ward 16.03.2019 09:12
can u mix sildenafil and cialis buy viagra manchester uk what
is the difference between female sildenafil and male
sildenafil
Ответить
Rod
0 Rod 18.03.2019 06:36
Paulettevloy cialis without prescription online cialis what happens when you take viagra and cialis generic cialis
Ответить
Jeffery
0 Jeffery 18.03.2019 11:57
http://www.cialisoni.com/ http://cialisoni.com cialis online
Ответить
Salvatore
0 Salvatore 19.03.2019 04:56
best rated online sildenafil cheap
viagra online canadian pharmacy
herbal
female sildenafil uk.
Ответить
Joesph
0 Joesph 19.03.2019 09:13
viagra without impotence viagra.com when to take viagra after food
Ответить
Rosaura
0 Rosaura 20.03.2019 07:32
I was suggested this web site by my cousin. I'm not sure whether this post is written by him as nobody
else know such detailed about my problem. You're incredible!
Thanks!

Take a look at my website; download
Ответить
Sophie
0 Sophie 21.03.2019 02:22
I all the time emailed this weblog post page to all my contacts, since if like to read it afterward my links will too.



my site tadalafil without a doctor's prescription
Ответить
Alannah
0 Alannah 21.03.2019 02:57
Thanks to my father who told me on the topic of this weblog,
this webpage is actually awesome.

Here is my blog: ed meds
online without doctor prescription
Ответить
Doyle
0 Doyle 21.03.2019 10:11
where to get sildenafil in bangkok
https://salemeds24.wixsite.com/dapoxetine generic dapoxetine online cheap
bayan azdırıcılar sildenafil
amoxil 650mg online
how often can a man take sildenafil

My weblog; generic clomid for sale
Ответить
Raul
0 Raul 24.03.2019 03:18
Hi there i am kavin, its my first occasion to commenting anywhere, when i read this post i thought i could
also create comment due to this brilliant piece of writing.


Here is my webpage: 8
Ответить
Shavonne
0 Shavonne 01.04.2019 13:13
Hey I know this is off topic but I was wondering if you knew of any widgets I could add to my blog that automatically tweet my newest twitter updates.
I've been looking for a plug-in like this for quite some time and was hoping maybe you would
have some experience with something like this. Please let me know if you run into anything.
I truly enjoy reading your blog and I look
forward to your new updates.

My blog post: canada pharmaceuticals online
Ответить
Emma
0 Emma 04.04.2019 19:54
joomla hacked sildenafil
https://salemeds24.wixsite.com/dapoxetine dapoxetine for sale
se puede tomar alcohol tomando sildenafil
clomid for sale
how does staxyn compared to sildenafil

My blog post; dapoxetine online
Ответить
Rolando
0 Rolando 05.04.2019 06:13
motherboard sildenafil pc100
https://salemeds24.wixsite.com/amoxil amoxil online sales
think my husband taking sildenafil
silagra on-line
how do i know if he has taken sildenafil
Ответить
Marcelo
0 Marcelo 05.04.2019 23:45
Why users still use to read news papers when in this technological globe
everything is presented on net?

Also visit my weblog :: Download
site
Ответить
Pgfwpg
0 Pgfwpg 07.04.2019 18:34
lasix medications sildenafil online buy viagra paxil dosage tadalafil online
Ответить
Mhuhja
0 Mhuhja 08.04.2019 13:17
furosemide lasix generic for viagra levitra coupon online paxil prozac
Ответить
Franziska
0 Franziska 15.04.2019 14:36
Excellent post. I was checking continuously this blog and I am impressed!
Extremely useful information particularly the last part :) I care for such information much.
I was seeking this particular info for a very long time.
Thank you and best of luck.

Feel free to visit my webpage: Download
site
Ответить
Rosaura
0 Rosaura 16.04.2019 12:47
Appreciating the time and energy you put
into your website and in depth information you offer.
It's nice to come across a blog every once in a while that isn't the same out of
date rehashed information. Great read! I've bookmarked
your site and I'm adding your RSS feeds to my Google account.


Feel free to surf to my weblog 2
Ответить
Fanny
0 Fanny 17.04.2019 03:18
whoah this weblog is excellent i love reading your posts.
Stay up the good work! You realize, many individuals are looking around for this information, you could aid them
greatly.

Also visit my webpage 5
Ответить
Brandie
0 Brandie 19.04.2019 09:06
contraindicacion sildenafil http://www.viagraeiu.com/ where
can i buy viagra online

my blog; viagra prescription online
Ответить

Защитный код Обновить