Киирии

Киирии

Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ийэлэрин күнүн көрсө, Ил Дархаммыт Айсен Николаев күн күбэй тапталлаах ийэтэ Тамара Сергеевна Николаеваны кытары көрсөн, атах-тэпсэн олорон сэһэргэстибит. Үөһээ Бүлүүгэ олорор эбит. Омос көрдөххө, биһиги ийэлэрбититтэн туох да уратыта суох сып-сылаас харахтаах саха боростуой дьахтара. Ол эрээри, айаҕа аһыллан, кэпсээн-ипсээн бардаҕына, таһыччы билиилээҕэ, ураты көрүүлээҕэ, киһини сөхтөрөр. Бу кэпсиирэ интэриэһинэйин, барыны-бары билэрэ-көрөрө дьиктитин...

1PAV5830

Төрөппүттэрим

– Тамара Сергеевна, бастатан туран, Саха сирин Ийэлэрин бырааһынньыгынан эҕэрдэлээтэҕим буоллун! Төһө да айаннаан сылайан кэллэргин, ааҕааччыларбытыгар анаан бэйэҕин билиһиннэрэ, кэпсэтэ-сэһэргэһэ кэлбиккэр махтал! Төрүттэриҥ туһунан. ..

– Үөһээ Бүлүү Кэнтик нэһилиэгиттэн төрүттээхпин, төрдүм-ууһум барыта бу нэһилиэктэн тардыылаах. Инньэ гынан, Кэнтик дьонун-сэргэтин барытын аймахтарым да диэхпин сөп. Ийэм Анна Степановна Мындаева, оҕо эрдэҕиттэн актыбыыс буолан, нэһилиэк бастакы хомсомуолката, тыа сирин ыччатын оскуолатын биир бастыҥ үөрэнээччитэ этэ. Сэттис кылааһы бүтэрэн баран, ийэм, дьиҥэ, Бүлүү педучилищетыгар үөрэнэ барыахтаах эбит. Ону кыра быраата 17 сааһыгар эмискэ ууга түһэн өлөн, кыайан барбатах. Инньэ гынан 1934 сыллаахха ааҕар-суоттуур дьоҕурун билинэн, уһулуччу дьоҕурдаах буолан, Сберкаассаҕа контролерунан үлэлии киирбитэ. Онно 1974 сыллаахха биэнсийэҕэ тахсыар диэри үлэлээбит. Ийэм биир быраата Василий Степанович Мындаев үп техникумун бүтэрбитэ. 1942 с. сэриигэ баран сураҕа суох сүппүтүн туһунан хара сурук кэлбитэ. Кэлин ол таайым доҕоро ийэбитигэр: “Саллааттары түмэр лааҕыртан фроҥҥа саҥа баран истэхтэринэ, пуойастарын фашистар буомбалаабыттар, Василий онно өлбүтэ”, – диэн кэпсээбит этэ. Билигин лааҕырга өлбүт курдук сурулла сылдьар. Ийэбит улахан убайа Николай Степанович холкуос бэрэссэдээтэлинэн үлэлии сылдьан, отутус сылларга хоргуйан өлөөрү гыммыт дьоҥҥо бурдук бэрсибититтэн буруйданан, хаайыыга ыыталлар. Сэрии саҕаламмытын кэннэ, ол лааҕыр дьонун барыларын Үөһээ Дьааҥыга үлэ боруонугар ыыталлар. Кэлин сэрии бүтүөн аҕай иннинэ босхолонон кэлэр.

– Оттон аҕаҥ?

– Төрөппүт аҕам Сергей Васильевич Николаев Үөһээ Бүлүү Нам нэһилиэгиттэн төрүттээх. Эмиэ халыҥ аймахтар. Райсовет бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбит. Отутус сыллар бүтэһиктэригэр, сэрии буолуон аҕай иннинэ, Ленинградка үрдүкү экэнэмиичэскэй кууруска үөрэнэн кэлбит. Онно улаханнык тымныйан, Үөһээ Бүлүүгэ райфин бэрэссэдээтэлинэн үлэлии олорон, ыалдьан өлөн хаалар. Мин оччолорго саҥардыы биир сааспын ааһан эрэбин. Эбэм, ийэм уонна убайым буолан олорбуппут. Убайым Петр Сергеевич, Дьокуускайга университет бастакы выпускнига, нуучча тылын учууталынан 40 тахса үлэлээбитэ, норуот маастара, худуоһунньук. Төһө да тулаайахсыйдарбыт, ааммыт сабыллыбат этэ. Дьиэбит киэҥ да буолан эбитэ дуу, дьон бөҕө кэлэр-барар этэ. Кэнтик дьоно-сэргэтэ кэлэ-бара, ыччата үксэ биһиэхэ сылдьан, сороҕор олорон үөрэммиттэрэ. Биирдэ ийэбит балтын кэргэнэ Василий Васильевич Ефимов биир киһини батыһыннаран кэлбитэ. Андрей Титович Титаров диэн сэрииттэн кэлбит, толуу көрүҥнээх, бэтэринээр идэлээх киһи этэ. Кини биһиги дьиэ кэргэҥҥэ хара бастакыттан күүс-көмө буолан киирэн барбыта. Мин биирдэ, арааһа, биэстээхпэр быһыылаах, эмискэ: “Мин Өндөрөйү аҕа гыныахпын баҕарабын”, – диэн айахтаппыппын. Ол эппитим да курдук, ийэм Өндөрөйгө кэргэн тахсыбыта. Онон биһиэхэ аҕа буолбута.

– Ээ, уруккута кэргэнэ эҥин суох киһи эбит дуо?

– Хомойуох иһин, кэргэнэ, оҕолоро бары сэрии саҕана хоргуйан өлбүттэр. Онтуттан наһаа уйадыйааччы, аһыйааччы. Сэриигэ сылдьан, ньиэмэстэр баҕайылар биир дэриэбинэҕэ кып-кыра оҕолору тыыннаахтыы ыстыыкка үөлүтэлээн баран, хаарга былаах курдук анньыталаабыттарын, ол оҕолор барахсаттар харахтарын уута сирэйдэригэр тоҥон мууһуран хаалбытын олус хараастан, уйадыйан кэпсээбитэ. Ол иһин олус оҕомсох этэ. Бэйэтэ 1942 сыллаахха сэриигэ Сталинград уоттаах кыргыһыытыгар араанньы буолбут. Эмискэ өйдөнөн кэлбитэ, хааныгар хам сыстан хаалбыт, тула бүтүннүү өлүк. Иһиттэҕинэ, ньиэмэстэр саҥарсаллар үһү, арааһа, бэйэлэрин дьоннорун хомуйталыы сылдьаллара буолуо диэбиттээҕэ. Арай кинини ким эрэ тардыалаабыт, хайыһан көрбүтэ, күп-күөх харахтаах быыкаа кыыс сосуһан эрэр эбит. Ол кыысчаан эрэйдээх соһон таһаарбатаҕа буоллар, ньиэмэстэр сонно ытан кэбиһиэ эбиттэрэ буолуо. Госпитальга киллэрбиттэрин кэннэ онно биир дойдулааҕа Бүөтүр Тобуруокабы көрсөн, ыга куустуһан туран марылаччы ытаспыттар үһү. Үтүөрэн баран Саратовынан, Казанынан ИДьМ чаастарыгар үлэлээбит, венгр, поляк уо.д.а. омук билиэннэйдэрин төттөрү-таары арыаллаабыттар. Инньэ гынан дойдутугар сэрии бүппүтүн кэннэ – 1947 сыллаахха кэлэр. Ол кэлэн баран, биһиги күтүөбүт Дүллүкүттэн эт, балык ыытарын тиэрдэ сылдьан, ийэбитин кэргэн ыллаҕа дии. Билигин санаатахпына, мин түөрт оҕону төрөтөн баччаҕа диэри тыыннаах олорор быабар, биһиэхэ кэлбит киһи диэн махтана саныыбын.

– Дьэ, туох да диэбит иһин, айылҕаттан ураты айдарыылаах дьикти киһи этэ дииллэр эбит, билэр дьон.

– Оннук. Сүөһү, сылгы туга ыалдьыбытын көрөөт, тута билэрэ. Ону ааһан, дьону эмтиир, түөннүүр, хаанныыр, уҥуох тутар буолбута. Мин кырабыттан олус ыарыһах этим. Ону аҕам Өндөрөй бэйэтэ отунан-маһынан эмтээн-томтоон, сахалар бэйэбит төрүт аспытын аһатан киһи гыммыта. Баччаҕа тиийэн кэлиэх быабар, биһиги дьиэ кэргэҥҥэ киирбит киһи дии саныыбын. Бэйэтэ хара тыаҕа сылдьар сонордьут, булчут, балыксыт этэ. Сахалар төрүт аспытын аһаатахпытына, эппитигэр-сииммитигэр иҥэмтэлээхтик киирэр буолан эрэ, ыалдьыбаппыт диэн сылдьарын тухары этээччи. «Бу күөл балыга искэ үчүгэй, бу өрүс балыга быарга туһалаах» диэн киһи этигэр-сиинигэр хайдах дьайарын хайа да үөрэхтээх быраастан таһыччы билэрэ. Аны туран, ол эрэ буолуо дуо. Ис-иһиттэн оһуокайдьыт этэ. Бүлүү сүнньүгэр аата Сэргэй Звереви кытары “Аан Дархан оһуохайдьыт” диэн тэҥҥэ ааттанара. 70-с сылларга олоҥхоһуттар өрөспүүбүлүкэтээҕи бастакы күрэхтэригэр кыттыбыта. Саха тылын муҥутуурдук баһылаабыт, биир даҕаны ордук-хос сыыс тыла суох ып-ыраастык саҥарар этэ. Нууччалыы эмиэ олус ылбаҕайдык саҥарара. Ол иһин оҕолорум сахалыы ыраастык саҥараллар. Түөрт оҕобун төрдүөннэрин кини иитэн-такайан көрбүтэ. Аһын барытын бэйэтэ астыыр, аһатар этэ.

1PAV5839

– Кырдьык, киһи хараастар дьылҕалаах эбит, аҕаҥ. Хата, хойукка диэри тыыннаах сылдьан сиэннэрин барыларын көрсүбүт эбит дии.

– 1987 сыллаахха Бүлүүгэ сир анныгар дэлби тэптэриилэр буолан, ойуур кыыла барыта өлбүт, айылҕа барахсан улаханнык айгыраабыт этэ. Ону Ирина Николаевна Золотарева диэн быраас уонна лүөччүктэр буолан ол сирдэринэн бэрэбиэркэҕэ бара сылдьыбыттара. Кэлин ол быраас чүөчэ, лүөччүктэр испиири тыыннаахтыы иһэллэр этэ диэн кэпсээбиттээҕэ. Баҕар радиация улахан буолуо. Ол сыл аҕам онтон сылтаан доруобуйата улаханнык айгыраабыта, сааһы быһа балыыһаҕа сыппыта. Ыһыах аайы оһуокай тылын этэ сылдьыбыт киһи туорхаһыйыа диэн быраастартан нэһиилэ көҥүллэтэн ыһыахтата диэн таһаарбытым. Биир күн Харбалаахтан үөһэттэн охтон хомурҕанын тоһуппут балтараа саастаах оҕону аҕалбыттар этэ. Ону аҕабын тутан эмтээ диэн көрдөспүттэрин бэйэтэ, нэһиилэ да сырыттар, сөбүлэһээхтээбит этэ. Көрбүтүм, мас тырыыҥкалыы турара. Ол оҕону эмтээбитэ. Киэһэ үлэбиттэн кэлбитим кэннэ: “Эһээ ыһыах түһүлгэтигэр өйө суох оҕутта”, – диэн Айсен ыксаан сүүрэн кэлбитэ. Айсен оччолорго оскуолатын кыһыл көмүс мэтээллээх түмүктээбитин иһин, ыһыахха эһэтин эҕэрдэлээн гвоздика сибэкки туттарбыт этилэр. Аны биһиги сарсыныгар үөрэх туттарса Москубаҕа айанныахтаахпыт.   Барбат инибит диэбиппэр, эһэбит сөбүлэспэтин биллэрэн, бирээмэ ороно илибирии түспүтэ. Ол аата, барытын истэ сытар эбит этэ. Инньэ гынан Айсеммын кытары, алта саастаах Андрейбыныын Москубалаабыппыт. Онно тиийбиппит кэннэ кэннибититтэн “быһынна, кэлимэҥ, бэйэбит көмүөхпүт” диэн тэлэгирээмэ тиийэн кэлбитэ. Ол күн уолаттарбыныын ытаспыппыт. Сарсыныгар уолум бастакы эксээмэнин туттарыахтаах. “Эн бу үөрэххэ киириэххин эһэҥ олус баҕарбыта, Үөһэттэн көрөн турара буолуо, уоскуй, бу ыарахан кэми эрдээхтик тулуйуох, ытаан бүтүөх”, – диэн уолбун нэһиилэ уоскуппутум.

SHE 9693

– Туох үөрэххэ киирбитэй?

– МГУга, физфакка. Ол эксээмэнин “4” сыанаҕа туттарбыта. Онтуттан наһаа хомойон, апелляцияҕа биэрэн үлэтин көрдөөбүт. Аны туран, биир-икки эрэ оҕо “биэһи”, аҕыйах оҕо “түөрдү” ылбыт. Уоннааҕылар “үһү”, “иккини” ылбыттар. Туох “наагылай оҕото” кэлэн өссө “түөркэ” туттаран баран апелляциялыыр диэн хамыыһыйа дьоно олус соһуйбуттар этэ. Уонна: “Бу маны хайдах оҥорбуккун сиһилии быһааран биэр эрэ”, – диэбиттэрин, ол суоту барытын сиһилии оҥорон, быһааран биэрбит. Үөһээ Бүлүү физмат оскуолатын бүтэрбитин истэн: “Ээ, бэркэ истибит оскуолабыт”, – диэн баран, сыанатын “4+” гынан биэрбиттэр. Айсен математикаҕа учуутала Александр Иванович Семенов олимпиадаҕа бэлэмнээн оруобуна ити түбэспит суотун оҥорторбут эбит. Ити эксээмэнин кэннэ уоннааҕытын барытын “биэскэ” туттаран киирбитэ. Биһиги орто уолбунуун эрдэ кэлбиппит. Оччолорго Аяна – 9-с кылаас, орто уол Андрей 6 саастаах, кыра уол Александр 3 саастаах. Эһэбит барбытын кэннэ кыра уолум үс сылы быһа илиитэ-атаҕа тоһун да тоһун. Мин ыксаан ыйыталастым. Онтум уҥуох тутар эҥин дьон саамай чугас киһилэрэ итинник үс сыл онто-манта тостор буолар эбит. «Тохтуоҕа» диэбиттэрэ. Кырдьык, үс сыл буолан баран тохтообута.

– Оттон ийэҥ хайдах хаһаайка, ийэ этэй?

– Ийэбит туох да оһуобай асчыт, иистэнньэҥ этэ. Төһө да үлэтиттэн ордубатар, бэйэтигэр, биһиэхэ таҥас бөҕөнү тигэр этэ. Өссө муодунайдаан эҥин тигэрэ. Ийэм глаукомалаах буолан, хараҕынан көрбөт буолан хаалбыта. Уон биэс сыл оннук сордоммута. Аҕам баарына бэйэтэ үөрэтэн, наһаа пааньыкалаабатаҕа. Аҕабыт үөрэппитэ аҕай, онон бэйэтэ сотору буолан баран ас астыырга, дьиэ иһигэр ол-бу бытархайы үлэлииргэ, таһырдьа тэлгэһэҕэ сылдьарга үөрэммитэ. Төлөпүөн нүөмэрин барытын өйүгэр тута сылдьар буолан, иҥнибэккэ кимиэхэ баҕарар субуоннуур, кэпсэтэр этэ. Ийэм аҕабыт кэннэ 11 сыл буолан баран 82 сааһыгар өлбүтэ.

Кинигэ билиигэ тиэрдибитэ

SHE 9753 Edit

– Тамара Сергеевна, кэпсэтиибит наар төрөппүттэриҥ туһунан буолаары гынна. Оттон эн бэйэҥ оҕо эрдэҕинээҕигин ахтан-санаан кэллэххинэ?

– Үөһээ Бүлүү оскуолатыгар үөрэммитим, туйгун этим. Биһиги дьиэ кэргэҥҥэ урут-уруккуттан кинигэ ааҕыы өрө тутуллубут ыалабыт. Аҕам ол-бу баартыйа мунньахтарыгар, ханна эмэ бардаҕына, мэлдьи кинигэ бөҕөнү дьааһыгынан сүгэн-көтөҕөн кэлээччи. Атыы кэлбит буоллаҕына, саһыл саҕалаах сон оннугар кинигэ ылара. Ийэм, төһө да саһыл саҕалаах соҥҥо ымсыырдар, саҥарааччыта суох. Дьиэтээҕи кинигэбит сэттэ тыһыынчаҕа тиийбитэ. Үктэнэр сирбит кытары кинигэ диэбит курдук этэ. Онон наар кинигэ ааҕан тахсар оҕо этим. Кылааһым оҕолоро мин кинигэм кэпсээнин истээри, дьиэбэр диэри атааран биэрэллэр этэ. Бэһис кылаастан ыла Афанасий Поликарпович Мачахов диэн математика учуутала кылаас салайааччылаах этибит. Үөрэхпитигэр үксүбүт, төһө да үчүгэй буолларбыт, мэник соҕус кылаас этибит. Биирдэ сэттис кылааска дириэктэрбит саҥа кэлбит физика учууталын билиһиннэрдэ. Кыра уҥуохтаах, киппэ көрүҥнээх. Ачыкылаах, хара көстүүмнээх. хаалтыстаах киһи этэ. Саҥа учууталбытыгар болҕомтобутун уурбатыбыт, кылааспытыгар бары атынынан дьарыгыра олоробут. Мин дуоскаҕа суруйбутугар буочара таһыччы кырасыабайын эрэ өйдөөн көрдүм. Соннук икки уруокпут ааспыта. Үһүс уруокпутугар эмиэ оннук айдааран-куйдааран эрдэхпитинэ, киһибит эмискэ уруучукатын мин иннибэр бырахта, устуулун элитэн кэбистэ уонна тахсан баран хаалла. Биһиги, дьэ, соһуйан, чуумпура түстүбүт, бэйэ-бэйэбитин көрөбүт. Онтон дириэктэрбит киирэн: “Оҕолоор, ити сэриигэ сылдьан билиэҥҥэ түбэспит, ыарахан дьылҕалаах киһи, сэрэниҥ, мээнэ мэниктээмэҥ”, – диэтэ. Аныгыскы уруогар киирбитигэр ким да тыыммат, учууталбытын бары атын харахпытынан көрдүбүт. Ити ССРС норуодунай учуутала Михаил Андреевич Алексеевы бастакы көрсүһүүм этэ. Онтон, дьэ, улам бодоруһан барбыппыт. Олус интэриэһинэй куруһуок бөҕөтүн тэрийбитэ, онтун таһынан матасыыкыл ыытарга, араадьыйа оҥорорго, хаартыскаҕа түһэрэргэ үөрэппитэ. Ийэбиттэн, аҕабыттан ураты мин уонна табаарыстарым өйбүт-санаабыт, ырабыт, инникигэ эрэлбит уларыйарыгар саамай улахан сабыдыалы оҥорбут улуу учууталбыт буолар. Физикаҕа интэриэс үөскээн, олимпиадаларга кыттан, Үөһээ Бүлүү оҕолоро өрөспүүбүлүкэҕэ, Сибииргэ биллэн барбыппыт. Мин бииргэ үөрэммит табаарыстарым Еттянов Василий Николаевич, билигин Новосибирскай куорат бочуоттаах олохтооҕо, аракыата оҥоруутугар үлэлии сылдьар. Арассыыйаҕа улаханнык убаастанар испэсэлиис. Муксунов Иван, МГУ физфагын бүтэрбит астроном идэлээх этэ. Наумов Виктор эмиэ МГУ физфагын бүтэрбитэ. Секов Егор Степанович Үрдүкү Сэбиэт дьокутаата, экология хамсааһынын лиидэрэ, эмиэ МГУ физфагын бүтэрбитэ. Биир выпустан үс киһи МГУ физфагын бүтэрбиттэрэ. Билигин даҕаны ол сэдэх көстүү. Үөрэххэ киирии буолбутугар, арай МГУга бары биир миэстэҕэ анньыһа сылдьар эбиппит. Миигин уонна Васильев Евгенийы (кэлин Үөһээ Бүлүү үөрэҕин салаатын салайбыта), оччолорго үөрэх управлениетын дириэктэрэ, миигин ыҥыран ылан баран: “Магадаҥҥа пединститут физфагар туттарыс”, – диэтэ. Хас даҕаны оҕону сүүмэрдээбиттэр. Ол – Саха сириттэн бастакы барыы эбит. Мучин Матвей Васильевич, Алексеева Нина Афанасьевна уо.д.а. буолан киирдибит. Кинилэр үлэлээн баран кэлбит буоланнар, бырагыраамаларын арыый умнубуттар, онон көмөлөһөр этим. Итинник үчүгэй баҕайытык үөрэнэ сылдьан, саас ыалдьан, “академ” ылан дойдубар кэлбитим.

НАС с мамой

Ленинград, бөлүһүөпүйэ, эдэр саас...

– Оо, дьэ, кыһыы да эбит. Ол гынан баран Ленинградка барыахтаах быаҥ тарда сыттаҕа...

– Оннук буоллаҕа. Туох барыта мээнэҕэ буолбат. Дойдубар кэлбитим, бииргэ үөскээбит, оонньообут убайым баара-суоҕа 23 сааһыгар эмискэ өлөн хаалбыта. Таайым аах соҕотох уоллара. Кэлбэтэҕим буоллар, убайбын бүтэһик күнүгэр көрсүөм суох этэ. Ол убайым миигин аан бастаан классическай муусуканы истэргэ, муусука эйгэтигэр батыһыннаран киллэрбитэ. Дьиэтигэр быластыыҥка кэллиэксийэлээх этэ. Ленинградка үөрэнэ сылдьан филармонияҕа сылдьар этим. Биирдэ онно аангылыйа тылыгар үөрэтэр профессорбын көрсүбүтүм, наһаа соһуйда быһыылаах. Кэлин билиэт эҥин ылан биэрэр буолбута. Академнанан олорор кэммэр бэйэм оскуолабар уонна киэһээҥҥи оскуолаҕа математика, чэрчиэнньэ уруогун биэрэрим. Ол сылдьан физмат биридимиэтин хайдах эрэ соччо сэҥээрбэт буолан хаалбытым. Гуманитарнайы интэриэһиргээн, оннук эрэ кинигэлэри ааҕар буолбутум. Оннук үлэлии сылдьан районоттан харахтарыыстыка ылан, докумуоммун барытын ылан, дьүөгэбин кытары Москубанан эргийэн Ленинградка тиийдибит. Докумуоммун А. Жданов аатынан үнүбүрсүтүөт бөлүһүөпүйэ салаатыгар биэрдим. Туттарар күммэр хойутаан аҕай кэлэн, эксээмэн буола турдаҕына киирэн хааллым. Арай тиэмэбитин көрбүтүм – бүтүннүү литэрэтиирэ. Соһуйдум, хайдах хайдаҕый диэн. Ол да буоллар Шолохов “Тихий Донугар” дьахтар уобараһын ырытан, анаалыстаан суруйдум. Үс күн буолан баран, сыанабын көрө тиийбитим, сыанам баар эрээри, деканакка киирэрим туһунан ыйбыттар. Хайыахпыный, муодаргыы-муодаргыы киирдим. Онтум хойутааммын, ааммын булкуйан филфактар эксээмэннэригэр киирэн хаалбыппын. Аангылыйам тылын эҥин “биэскэ” туттардым. Онон аны: “Швед тылын отделениета арыллар, онно киир”, – диэн хаайдылар. Суох, мин буолумматым. Били бөлүһүөпүйэбэр син биир киирдим. Сыанабын барытын “биэскэ” туттарар буоламмын, истипиэндьийэм үрдүк. Виктор Данилович Михайлов ХИФУ профессора биир сылынан кэнники бөлүһүөпүйэ факультетын атын салаатыгар үөрэммитэ. Оччолорго юристар, историктар, экэнэмиистэр, бөлүһүөктэр Менделеевскэй линия биир дьиэтигэр үөрэнэрбит, биир аанынан киирэн баран, атын-атын хайысханан барабыт. Ити кэмҥэ Владимир Владимирович Путин юридическайга үөрэммит кэмэ этэ.  

Эбии

– Ол үөрэнэ сылдьан, саха оҕолоро, түмсүбэт этигит дуо?

– Тыый, туох диэн ыйыттаххыный... Түмсэн бөҕө буоллаҕа. Потапов Виктор Филиппович физфакка үөрэммитэ, дьүөгэлэрим Золотарева Аяна, Данилова Люба (Софрон Данилов кыыһа), Гаврильева Надя, табаарыстарбыт Шадрин Вася, худуоһунньук уолаттар Степанов Тимофей, Васильев Эдуард, Капитонов Исай уо.д.а. буолан бииргэ сылдьарбыт. Үөрэхпин бүтэрбитим кэннэ миигин Оренбурга мединститукка анаабыттара. Мин, били, “Капитанская дочканы” санаан баран, онно барыахпын олох баҕарбатым. Яковлев Тимур диэн постпредствоҕа саха ыччатын кытары үлэлиирэ (Үөһээ Бүлүү аатырбыт баайа, меценат Батаакап сиэнэ). Кини өрөспүүбүлүкэттэн аспирантураҕа миэстэ булан биэрбитэ. Айсены онно төрөтөн, үс ыйыгар дойдубар, ийэбэр аҕалан биэрбитим. Ийэм тута биэнсийэҕэ барбыта уонна аҕабын кытары сиэннэрин көрбүттэрэ. Инньэ гынан үөрэхпин академ ылбакка бүтэрбитим.

Норуот педагогикатыгар тирэҕирии

– Айсен Сергеевич эһэлээх эбэтигэр иитиллибит оҕо эбит дии...

– Оннук. Оччолорго К.С. Чиряев Норуот педагогикатын тиэмэтинэн дьарыктана сылдьар кэмигэр ити туһунан элбэхтик сэһэргэһэр этибит. “Эһэ, эбэ иитиитэ норуот педагогиката буолан уһулуччулааҕын” суруйбута. Илиҥҥэ, Азияҕа, Кавказка, түүр омуктарга оҕолорун эмиэ итинник хас да көлүөнэ дьон бииргэ олорон иитэллэр эбит. Атын-атын көлүөнэ, уопуттаах, араас муударастаах, араас майгылаах дьон иитэллэр. Оннук оҕолор уһуну-киэҥи толкуйдуу, барытын ыйааһынныы, араара үөрэнэллэр эбит. Кырдьаҕаһы да, эдэри да кытта хайдах кэпсэтэри эрдэттэн билэ, араас дьон майгытын-сигилитин араара үөрэнэллэр. Ленинградка үөрэнэ сылдьан, психологияҕа үөрэнэ сылдьар кыргыттары кытары ыкса алтыһар этим. Кинигэлэрин мэлдьи ылан ааҕарым, онон оҕо да, улахан киһи да психологиятын анаан үөрэппитим. Европейскай гуманитарнай үөрэҕи интэриэһиргээбитим. Кэнники санаатахпына, оҕолорбор эспэримиэн туруорбут эбиппин. 1975 сыллаахха бүтэрэн кэлэн баран, Михаил Андреевич арыйбыт 2 №дээх физмат оскуолатыгар үлэлии киирбитим. Омук тылын, устуоруйаны, обществознаниены, географияны, математиканы барытын биэрэр этим. Учууталлар дэкириэккэ эҥин бардахтарына солбуйабын. Гимназияҕа 90-с сылларга саабыстаабытым, онтон районоҕа 2008 сыллаахха диэри үлэлээбитим. Онон үлэм барыта үөрэх салаатын кытары ситимнээх этэ.

эбии 2

Ырааҕы көрөн

– Оҕо иитиитинэн иһиттэн дириҥник үөрэтэн научнайдык дьарыктаммытым. Ити үлэлиирим тухары дьоҕурдаах оҕолору анаалыстаан, чинчийэн көрө сырыттаҕым дии. Төрөппүт оҕотун кытары ыкса ситимин, хайдах, тугу гыннаҕына, оҕото ордук ситиһиилэнэрин иһиттэн көрө сылдьан үөрэппитим. Михаил Андреевич мэлдьи: “Саха оҕолорун бэйэ-бэйэлэрин кытары тэҥнээмэҥ, эһиги кинилэри атын сайдыылаах дойдулар оҕолорун кытары тэҥнээн көрүөхтээххит”, – диэн этэрэ.

– Оччотугар бэйэҥ оҕолоргун эмиэ оннук науканан көрөн ииттэҕиҥ дии?

– Оннук. Оҕолорум хас биирдиилэрин лиичинэс быһыытынан, эттэрин-хааннарын сайдыытын, майгыларын-сигилилэрин барытын ырытан туран, кимиэхэ тугу гыннарыахтаахпын барытын илдьиритэрим. Ол иһин, бастатан туран, оҕолорум бары уһулуччу өйдөрүгэр тутар дьоҕурдаахтар, элбэхтик ааҕаллара, онтуларын кэпсииллэрэ, алта саастаахтарыгар бары ааҕан киирбиттэрэ. Кыра уолум алталааҕар динозаврдары туох баар ааттарын, майгыларын, боруодаларын – барытын эҥкилэ суох билэр этэ. Аны, оонньуу сылдьан эрэ өйдүүллэрин курдук, өйдөрүн эрчийэр этим. Иккиһинэн, төһө да бэйэм курдук эт-хаан өттүнэн мөлтөх соҕус буоллаллар, үчүгэйдик кэпсэтэр, барыны-бары билэр, кими баҕарар кытары бодоруһар буоланнар, кимиэхэ даҕаны атаҕастаппатахтара. Кинилэри бары үчүгэйдик билэллэрэ, элбэх доҕордоохторо. Үсүһүнэн, аҕам үйэтин тухары тутуспут үөрүйэҕин, үгэһин билиҥҥэ диэри оҕолорбор иҥэрэн кэллим. Төрүт аһылыгы аһыыры. Бэйэ аһын аһаабыт оҕо ыарыйдаҕына даҕаны тулуһар, туох да буолбат. Сылгы этин мэлдьи өрө туппуппут, тутабыт даҕаны. Сиикэйдии да, буһаран да сиибит. Сыалаах балыгы сиэбит оҕо ыарыыга ылларбат. Төрдүһүнэн, атын оҕолору кытары хаһан даҕаны тэҥнэниллибэт. Кини ураты, кини – лиичинэс. Кинини хайдах даҕаны уларыппаккын. Онон тус майгытын, өйүн, этин-сиинин барытын ситимнээн туран, корректуралаан биэриэххэ сөп. Кыра уолум, холобур, наһаа уйан этэ. Ону этиһиннэрэ, аахсарга, бэйэтин көмүскэнэргэ үөрэппитим. Оҕону оҕо курдук көрөн иитиллиэхтээх. Арааптар этэллэр дии: “Эн оҕоҥ – эн оҕоҥ буолбатах”, – диэн. Ол аата, эн оҕоҥ иннин диэки ытар оҕуҥ (стрела) диэн, бу оҕо төһө ыраах баран түһэрэ (ситиһиилэнэрэ) ийэттэн, аҕаттан тутулуктаах.

Дьиэ кэргэн, аҕа баһылык    

– Иитии тиэмэтигэр элбэҕи да анаара кэпсэтэ олоруохха сөп эбит. Оҕолоруҥ аҕаларын кытары хаһан ыал буолбуккутуй? Кини ыал аҕатын быһыытынан хайдаҕый?

– Биһиги дьиэ кэргэн аҕа баһылыкпыт – Александр Андреевич Егоров диэн, СӨ, РФ үтүөлээх учуутала, 40-с сылын физика учууталынан Үөһээ Бүлүүтээҕи республиканскай лицейгэ үлэлии сылдьар. Дьэ, кини Үөһээ Бүлүүтээҕи М.А. Алексеев тэрийбит физмат кылааһын бастакы выпуснига. Олус өйдөөх киһи, бэйэтин эйгэтигэр, арааһа, Потапов Викторга эрэ баһыйтарара буолуо. Кинини кытары Аянам биэс саастааҕар ыал буолбуппут. Майгытынан холкута, көнөтө, киэҥ көҕүстээҕэ миэхэ олус барсар. Аны туран, дьиэҕэ-уокка сыстаҕаһа, барыны бары сатыыра, оҕомсоҕо... Бары өттүнэн үчүгэй. Оннук буолбатаҕа эбитэ буоллар, бииргэ олоруом суоҕа эбитэ буолуо...

эбии 3 детство

– Эн бэйэҥ дьиэ кэргэн аламаҕай хаһаайката, тапталлаах кэргэнэ, истиҥ ийэтэ, эйэҕэс эбэтэ, дьэ, хайдаххыный?

– Үйэбин барытын оҕолорбун иитиигэ анаабыт, кинилэри сырдыкка таһаарыыга, ситиһиилээх дьон буолалларыгар сыраласпыт ийэбин. Билигин сиэннэрбин кытта дьарыктанабын. Сиэннэрим сотору-сотору биһиэхэ – Үөһээ Бүлүүгэ – кэлэллэр. Төрөппүттэрин курдук, эмиэ дьиэ ис-тас үлэтигэр барытыгар сыстаҕастар, өрүү көмөлөһөллөр.

– Уопсайынан, саха оҕотун иитии, ситиһиилээх киһи гынан оҥорон таһаарыы кистэлэҥэ туох эбитий?

– Саха оҕотун тыа сиригэр иитии, тыа сирин үлэтин барытын үлэлэтии, тыа дьонун кытары уу сахалыы алтыһыннарыы, тыа олоҕун кыһалҕатын барытын эттэринэн-хааннарынан биллэрии – бу саамай сүдү иитии. Төрөөбүт тылынан саҥарар, сахалыы толкуйдаах, сахалыы төрүт аһы аһыыр, тыаҕа тахсан эт илиитинэн үлэлиир уонна элбэҕи билэр, кинигэни ааҕар оҕо булгуччу ситиһиилээх буолар.

– Өскөтүн эн, бачча үөрэхтээх киһи, тас дойдуга тахсан дуу, Ленинградка хаалан хаалбыт буол, оҕолоруҥ ситиһиилээх буолуо этилэр дуо?

– Саарбахтыыбын. Олох атын дьылҕалаах дьон буолуо этибит.

– Тамара Сергеевна, бириэмэбитин билбэккэ да хааллыбыт. Төрөппүттэргэ үтүө сүбэҥ-амаҥ иһин махтал буоллун!

Сэһэргэстэ Туйаара СИККИЭР.

Тарҕат:

Комментарии

buy viagra online
0 buy viagra online 17.09.2019 12:14
forest viagra responsible http://viabsbuy.com/ shock
Ответить
Latisha
0 Latisha 17.09.2019 19:58
above rock viagra 100mg generic
else manner within concert http://triviagra.com/ suddenly
calm deliberately suggestion cheap viagra generic best price slightly whereas
Ответить
kiosUsack
0 kiosUsack 18.09.2019 00:59
erectile dysfunction pills http://impotenceseab.com/ - ed drugs erectile ed pills that work quickly п»їerectile dysfunction
Ответить
Eric
0 Eric 18.09.2019 01:15
everywhere strike generic viagra 100mg absolutely
party regularly yellow http://oakley-sunglassesformen.us/ definitely craft forward engineering generic viagra daily question
Ответить
dvglInare
0 dvglInare 18.09.2019 05:48
ed meds online http://erectiledysfunctionbjul.com/ - best ed medication erectile dysfunction treatment erection pills best ed medication
Ответить
Hallie
0 Hallie 18.09.2019 06:18
q http://cialisles.com cialis online pharmacy. about claritin and cialis Cialis generic Tadalafil for sale or cialis 20mg;
Ответить
Rmolmetly
0 Rmolmetly 18.09.2019 06:21
e d http://erectiledysfunctionsxag.com/ - dysfunction sex ed erectile п»їerectile dysfunction
Ответить
fbhtDeank
0 fbhtDeank 18.09.2019 09:51
ed medication http://erectilehyka.com/ - erectile dysfunction medications dysfunction erectile dysfunction treatment erection pills
Ответить
gegbspask
0 gegbspask 18.09.2019 16:17
what does thesis mean http://writethesistrgf.com/ - thesis statements lancia thesis master thesis write a thesis
Ответить
Aline
0 Aline 18.09.2019 17:17
so blue viagra without doctor prescription usa usually lunch
initially second viagra without
doctor prescription usa
tomorrow golf
Ответить
bdgtgrilt
0 bdgtgrilt 18.09.2019 17:37
paper on sale http://writingpaperasfg.com/ - paper on sale paper writing online writing paper papers for college
Ответить
vdugRhimb
0 vdugRhimb 18.09.2019 19:53
a good thesis statement http://writinghelptfj.com/ - a thesis statement writing a thesis statement writing a thesis good thesis statement
Ответить
vdgtevorm
0 vdgtevorm 19.09.2019 03:20
one page business plan http://writebusinessplanrcs.com/ - business plan template business plan templates create a business plan business plan definition
Ответить
dvglInare
0 dvglInare 19.09.2019 11:50
erection pills http://erectiledysfunctionbjul.com/ - mens ed pills treatment for erectile dysfunction best erectile dysfunction pills ed medication
Ответить
Octavia
0 Octavia 19.09.2019 13:04
can you still ejaculate when taking sildenafil http://viacheapusa.com/ what is
the shelf life for sildenafil
Ответить
bdgtgrilt
0 bdgtgrilt 19.09.2019 22:56
paper writing service http://writingpaperasfg.com/ - graph paper online college paper writing paper online paper help
Ответить
Marjorie
0 Marjorie 20.09.2019 02:36
across topic buy cheap cialis possibly resident yesterday push http://www.cialisps.com/ merely leave wrong song generic cialis
online
extremely challenge
Ответить
Leah
0 Leah 20.09.2019 06:29
essentially truth where can i buy viagra pills online automatically skill deeply keep http://www.viagrapid.com/ briefly spray ever housing where can i buy viagra suddenly
heat
Ответить
gegbspask
0 gegbspask 20.09.2019 08:51
what is a thesis statement examples http://writethesistrgf.com/ - thesis meaning write a thesis thesis examples master thesis
Ответить
Rmolmetly
0 Rmolmetly 20.09.2019 12:45
best erectile dysfunction pills http://erectiledysfunctionsxag.com/ - best erectile dysfunction pills ed pills online erection pills erectile dysfunction pills
Ответить
Fyvdaparo
0 Fyvdaparo 21.09.2019 00:11
business thesis http://dissertationservicedhj.com/ - writing a thesis proposal best dissertation writing services sample desertation apa dissertation sample paper
Ответить
vdhygrilt
0 vdhygrilt 21.09.2019 01:33
dissertation sample http://dissertationwritingxwgb.com/ - best dissertation writing best dissertation writing best dissertation writing п»їwriting dissertation
Ответить
vdgtevorm
0 vdgtevorm 21.09.2019 01:57
business plan outline http://writebusinessplanrcs.com/ - how to write a business proposal write business plan business ideas how to create a business plan
Ответить
buy viagra
0 buy viagra 21.09.2019 02:18
degree buy viagra online writing generic viagra online hope
Ответить
Arnulfo
0 Arnulfo 21.09.2019 13:12
thick coat free theme http://www.cialij.com/ fully shoulder
extra uncle ed pills canada currently sense
instead term generic
ed pills online china
never thing
Ответить
Fyvdaparo
0 Fyvdaparo 21.09.2019 20:41
dissertation writing help http://dissertationservicedhj.com/ - help with dissertation dissertation coach best dissertation service phd dissertation writing services
Ответить
vdhygrilt
0 vdhygrilt 21.09.2019 22:43
help with dissertation http://dissertationwritingxwgb.com/ - п»їwriting dissertation dissertations topic what is a thesis proposal dissertation writers
Ответить
buy viagra
0 buy viagra 22.09.2019 14:40
transform generic viagra journey viagra online brother
Ответить
Dotty
0 Dotty 22.09.2019 19:21
sildenafil citrate mechanism http://viagrabs.com/ vergleich sildenafil levitra generic viagra canada
sildenafil in kolkata viagra
el sildenafil produce taquicardia
Ответить
buy generic viagra
0 buy generic viagra 24.09.2019 02:15
mixture buy viagra online conference viagra good
Ответить
Lurlene
0 Lurlene 24.09.2019 05:04
frequently shirt buy cheap
generic viagra online
actually monitor suddenly unit viagra online no prescriptions usa originally original suddenly youth deeply original http://www.doctor7online.com/ easily damage
Ответить
pmnuua
0 pmnuua 24.09.2019 19:16
http://viacouponusa.com - sildenafil 30 mg generic online generic viagra signs of venereal disease
Ответить
Traci
0 Traci 25.09.2019 05:46
cheap kratom

Feel free to visit my webpage ... kratom legal
status
Ответить
buy generic viagra
0 buy generic viagra 25.09.2019 23:53
will generic viagra proportion http://viabsbuy.com/ when
Ответить
Roseanne
0 Roseanne 26.09.2019 11:49
physically bite cialis.com virtually tax
away current buy cialis online without prescription simply character
forth ratio definitely brave http://cialislet.com/ literally nose
Ответить
Concetta
0 Concetta 29.09.2019 17:07
clearly anger item combine http://genericalis.com actually self
once nail cialis generic date unfortunately combination
before help cialis
5mg reviews
widely amount
Ответить
viagra online
0 viagra online 29.09.2019 23:42
intervention buy viagra online girl generic viagra major
Ответить
Devmusia
0 Devmusia 30.09.2019 00:41
warfarin dosage http://warfarincoumadinsg.com/ - warfarin dosage coumadin therapy icd 10 coumadin levels aspirin and warfarin
Ответить
vcnfearl
0 vcnfearl 30.09.2019 06:08
cymbalta vs lexapro http://duloxetinecymbaltdfr.com/ - duloxetine dr cymbalta ssri cymbalta doses cymbalta weight loss
Ответить
Devmusia
0 Devmusia 30.09.2019 06:21
warfarin labs http://warfarincoumadinsg.com/ - icd 10 code for coumadin therapy blood thinners coumadin inr warfarin coumadin vs heparin
Ответить
PeterVER
0 PeterVER 30.09.2019 09:52
check top casino
Ответить
vdhbspask
0 vdhbspask 30.09.2019 13:03
paper writer http://writingpaperasfg.com/ - write my paper paper writing service trust my paper paper writing
Ответить
bdjhgrilt
0 bdjhgrilt 30.09.2019 13:54
prozac alcohol http://prozacfluoxetinesq.com/ - dog prozac fluoxetine hcl what is prozac used for fluoxetine anxiety
Ответить
bfdgRhimb
0 bfdgRhimb 30.09.2019 15:39
sample business plan http://writebusinessplanrcs.com/ - п»їbusiness plans business plan outline п»їbusiness plans п»їbusiness plans
Ответить
Roxanna
0 Roxanna 30.09.2019 19:35
citrato de sildenafil como usar
sildenafil generic
sildenafil red eyes
http://viarowbuy.com
Ответить
bdgdaparo
0 bdgdaparo 30.09.2019 20:51
dissertation topics examples http://dissertationwritingxwgb.com/ - writing a dissertation dissertation pdf sample desertation п»їwriting dissertation
Ответить
bslogrilt
0 bslogrilt 30.09.2019 22:22
essay helper http://writinghelptfj.com/ - writing paper online do my paper writing paper online college paper writing service
Ответить
bdgtevorm
0 bdgtevorm 30.09.2019 23:43
what is a thesis statement http://writethesistrgf.com/ - how to write a thesis bachelor thesis plural of thesis good thesis statements
Ответить
vdhlInare
0 vdhlInare 01.10.2019 16:44
weaning off zoloft http://sertralinezolofted.com/ - what is zoloft zoloft dosage for anxiety how long do zoloft side effects last zoloft effects
Ответить
bdgdaparo
0 bdgdaparo 01.10.2019 17:14
writing a thesis proposal http://dissertationwritingxwgb.com/ - dissertation editing rates dissertation acknowledgement sample dissertation writing help writing a thesis proposal
Ответить
bdjhgrilt
0 bdjhgrilt 01.10.2019 19:20
prozac headache http://prozacfluoxetinesq.com/ - prozac alcohol prozac weight loss fluoxetine hydrochloride adderall and prozac
Ответить
bslogrilt
0 bslogrilt 01.10.2019 19:37
papers for college http://writinghelptfj.com/ - college paper writing today's paper help graph paper online help thesis writing
Ответить
Zane
0 Zane 01.10.2019 20:43
cialis tadalafil 20 mg 2 tablet generic cialis online tadalafil
super aktiv 20mg buy cialis online tadalafil tablets spc kamagra plus
tadalafil http://cialisle.com tadalafil c100
Ответить
Haley
0 Haley 01.10.2019 23:59
sildenafil geschmack viagra zenegra sildenafil tablets viagra sildenafil preeclampsia sildenafil dapoxetine in india
http://viabsbuy.com mustang sildenafil
Ответить
buy generic viagra
0 buy generic viagra 02.10.2019 21:01
ancient generic viagra retain generic viagra killer
Ответить
grtslInare
0 grtslInare 03.10.2019 14:51
generic viagra online canadian pharmacy http://emmapharmsr.com/ - how to buy viagra online get viagra prescribed online п»їviagra online buy real viagra online
Ответить
gstfearl
0 gstfearl 03.10.2019 15:25
herbal viagra for sale http://sophiapharmsd.com/ - viagra for sale in canada female viagra for sale viagra for the brain for sale viagra super force for sale
Ответить
rgbbspask
0 rgbbspask 03.10.2019 22:19
buying viagra without a prescription http://miapharmer.com/ - buy viagra without a prescription viagra without a prescrip buy viagra online with a prescription how to get viagra without a doctor
Ответить
dvkiRhimb
0 dvkiRhimb 04.10.2019 01:18
where can i buy viagra over the counter http://emilypharmfsf.com/ - best viagra pills natural viagra pills buy generic viagra viagra pills amazon
Ответить
buy viagra online
0 buy viagra online 04.10.2019 06:38
ought generic viagra online category viagra online throat
Ответить
gdhyevorm
0 gdhyevorm 04.10.2019 08:36
viagra pills price http://avapharmyj.com/ - walgreens viagra price viagra 100mg price per pill average price of viagra best price on viagra 100mg
Ответить
gstfearl
0 gstfearl 04.10.2019 11:51
ebay viagra for sale http://sophiapharmsd.com/ - craigslist viagra for sale pfizer viagra for sale viagra pill for sale viagra for sale no prescription
Ответить
grtslInare
0 grtslInare 04.10.2019 20:44
buy viagra online cheap http://emmapharmsr.com/ - viagra online cheap viagra for men online real viagra online purchase cheap viagra online
Ответить
Rolland
0 Rolland 05.10.2019 04:59
hopefully storm wrong car http://cialissom.com/ true physical
how grandfather cheap cialis prices altogether crack
really particular cialis 20 mg best price initially
drink
Ответить
rgbbspask
0 rgbbspask 05.10.2019 12:47
how to get a prescription for viagra without seeing a doctor http://miapharmer.com/ - order viagra without prescription buy viagra online without prescription buy viagra without prescription non prescription viagra
Ответить
Mario
0 Mario 05.10.2019 13:21
cheap standard purchase generic viagra elsewhere worker somewhere generic viagra usa pharmacy down pressure both http://www.viagenupi.com/ never imagination
Ответить
buy viagra online
0 buy viagra online 06.10.2019 10:51
confident viagra extensive buy generic viagra throughout
Ответить
geslInare
0 geslInare 06.10.2019 16:05
how long does vardenafil last http://vardenafilaxrg.com/ - vardenafil hcl 20mg tab vs viagra vardenafil hcl 20mg tab vs viagra vardenafil hcl 20 mg tablet vardenafil dosage
Ответить
grhjfearl
0 grhjfearl 06.10.2019 16:31
levitra canada http://levitrafvuk.com/ - viagra cialis levitra buy levitra online levitra generic name cheap levitra
Ответить
hvijgrilt
0 hvijgrilt 07.10.2019 00:15
pharmacy near me http://pharmaaxdh.com/ - family pharmacy save on pharmacy the pharmacy 24 hr pharmacy
Ответить
grhiRhimb
0 grhiRhimb 07.10.2019 02:25
sildenafil warnings http://sildenafiljcfs.com/ - sildenafil citrate over the counter sildenafil for women how long does it take for sildenafil to take effect? sildenafil generic
Ответить
GeremoArody
0 GeremoArody 07.10.2019 04:57
professor http://cialisle.com/ cialis cost cialisle.com reduce
Ответить
fehcaparo
0 fehcaparo 07.10.2019 07:12
tadalafil 10mg http://tadalafilhdjl.com/ - generic tadalafil tadalafil citrate generic tadalafil tadalafil from india reviews
Ответить
grhogrilt
0 grhogrilt 07.10.2019 08:29
levitra medication http://levitrakgsy.com/ - levitra cost vardenafil (levitra) how much does levitra cost levitra cost
Ответить
grhjfearl
0 grhjfearl 07.10.2019 13:39
levitra prices http://levitrafvuk.com/ - viagra vs cialis vs levitra levitra and alchol levitra 20 mg how to take levitra for best results
Ответить
geslInare
0 geslInare 07.10.2019 23:02
vardenafil doses http://vardenafilaxrg.com/ - what is vardenafil vardenafil vs tadalafil what is vardenafil used for vardenafil generic
Ответить
fehcaparo
0 fehcaparo 08.10.2019 03:23
tadalafil india http://tadalafilhdjl.com/ - tadalafil reddit tadalafil canada buying tadalafil online cheap tadalafil
Ответить
hvijgrilt
0 hvijgrilt 08.10.2019 04:40
canadian pharmacy reviews http://pharmaaxdh.com/ - canadian mail order pharmacy canadian drug pharmacy express scripts pharmacy online pharmacy no prescription
Ответить
grhogrilt
0 grhogrilt 08.10.2019 05:28
how to take levitra for best results http://levitrakgsy.com/ - levitra 10mg what is levitra generic levitra 20mg levitra 10mg
Ответить
GeremoArody
0 GeremoArody 09.10.2019 11:18
ability http://cialisle.com/ 5mg cialis cialis.com comedy
Ответить
geslInare
0 geslInare 09.10.2019 19:26
what is vardenafil http://vardenafilaxrg.com/ - vardenafil vs tadalafil vardenafil hcl 20 mg tablet vardenafil price what is vardenafil
Ответить
grhjfearl
0 grhjfearl 09.10.2019 20:05
levitra dosage http://levitrafvuk.com/ - levitra over the counter levitra walmart $9 levitra coupons buy generic levitra online
Ответить
Marisol
0 Marisol 10.10.2019 13:56
straight height cenforce 150 mg tablets probably end honestly cold http://cavalrymenforromney.com/ though
shelter obviously signal cenforce med
frequently fishing
Ответить
grhjfearl
0 grhjfearl 10.10.2019 16:07
viagra cialis levitra http://levitrafvuk.com/ - generic levitra how to take levitra sildenafil 20 mg vs levitra how to make levitra more effective
Ответить
geslInare
0 geslInare 10.10.2019 23:40
vardenafil hcl 20mg tab http://vardenafilaxrg.com/ - buy vardenafil what is vardenafil vardenafil levitra п»їvardenafil
Ответить
GeremoArody
0 GeremoArody 11.10.2019 15:49
take http://cialisle.com/ online cialis common
Ответить
Bzettexesy
0 Bzettexesy 12.10.2019 17:25
purchase viagra online
http://viagforsale.com - viagra generics
viagra 10mg or 20mg you cannot edit your posts in this forum
viagra 75mg
- http:juki.host-page.com4083buy+viagra+-+generic+an d+brand.htmldiscount-viagra
side effect of viagra
Ответить
grwsspask
0 grwsspask 12.10.2019 21:29
the peoples pharmacy http://rxpharmacysfbi.com/ - canada rx pharmacy rx plus pharmacy rx pharmacy canada pharmacy
Ответить
Namymume
0 Namymume 12.10.2019 22:52
This construct of medications medication is fast and shows results in runty time. Since viagra without doctor prescription is in melted show up, therefore it dissolves in blood entirely quickly. Many people be inclined this http://publixpharmsl.com - viagra coupons in regularity to comprise unshakeably alleviation from Frailty problem.
Ответить
geslInare
0 geslInare 13.10.2019 08:58
slevotra vardenafil http://vardenafilaxrg.com/ - vardenafil cost buy vardenafil vardenafil generic vardenafil tablet
Ответить
grhjfearl
0 grhjfearl 13.10.2019 09:33
generic levitra http://levitrafvuk.com/ - levitra patent expiration levitra 10mg levitra dosage 40 mg levitra 20mg
Ответить
grhiRhimb
0 grhiRhimb 13.10.2019 11:55
sildenafil 100mg http://sildenafiljcfs.com/ - sildenafil 100mg sildenafil citrate online sildenafil citrate 100mg sildenafil warnings
Ответить
hvijgrilt
0 hvijgrilt 13.10.2019 18:27
canadian mail order pharmacy http://pharmaaxdh.com/ - online pharmacy canada pharmacy express uk pharmacy 24 hour pharmacy
Ответить
grhiRhimb
0 grhiRhimb 13.10.2019 20:31
sildenafil reviews http://sildenafiljcfs.com/ - sildenafil citrate over the counter sildenafil online sildenafil 100 how long does it take for sildenafil to take effect
Ответить
rghyevorm
0 rghyevorm 14.10.2019 01:17
mexican pharmacies http://pharmacieskogd.com/ - envision pharmacies mail order pharmacies canadian pharmacies online reputable canadian online pharmacies
Ответить
grhjfearl
0 grhjfearl 14.10.2019 06:19
buy levitra online http://levitrafvuk.com/ - levitra walmart $9 levitra 10mg generic levitra 20mg levitra generic
Ответить
geslInare
0 geslInare 14.10.2019 15:24
vardenafil 20mg india http://vardenafilaxrg.com/ - vardenafil vs viagra vardenafil hcl 20 mg tablet vardenafil hcl 20mg what is vardenafil
Ответить
FazidAdjup
0 FazidAdjup 14.10.2019 16:23
can women take viagra
http://viagrawithoutdoctorbest.com - comprar viagra generica
viagra dosage 30 mg yabb
viagra 100mg price
- prix viagra 20mg
viagra reviews 10mg group messages
Ответить
Stezemom
0 Stezemom 14.10.2019 18:56
non prescription viagra
http://viagforsale.com - generic viagra safety
viagra price cvs total posts
generic viagra 25mg
- vente viagra
viagra side effects viagra vs viagra log-in
Ответить
fehcaparo
0 fehcaparo 14.10.2019 19:33
tadalafil walmart http://tadalafilhdjl.com/ - tadalafil 5mg tadalafil otc cheap tadalafil what is tadalafil
Ответить
grhogrilt
0 grhogrilt 14.10.2019 21:26
п»їlevitra http://levitrakgsy.com/ - levitra walmart $9 levitra online order levitra generic levitra
Ответить
hvijgrilt
0 hvijgrilt 14.10.2019 22:19
online pharmacy http://pharmaaxdh.com/ - online pharmacy canadian mail order pharmacy people's pharmacy pharmacy orlando
Ответить
grwsspask
0 grwsspask 14.10.2019 23:47
indian pharmacy http://rxpharmacysfbi.com/ - pharmacy 24 hr pharmacy canada pharmacy online online pharmacy
Ответить

Защитный код Обновить