Саха сиригэр Аҕа дойдуну көмүскээччи күнүгэр Бүтүн Арассыыйатааҕы “Зарница 2.0” байыаннай-патриотическай оонньуу саҕаланыа. Бу туох оонньуутун, кыттааччылар уонна төрөппүттэр тугу билиэхтээхтэрин туһунан “Бастыҥнар хамсааһыннара” хамсааһын Ийэ дойдуга бэриниилээх буолууну иитиигэ сүрүн исписэлииһэ Василий Местников кэпсээтэ.
– Василий Васильевич, бу оонньуу туһунан ааҕааччыларбытыгар сиһилии кэпсиэххит дуо?
– Биһиги үлэбит чэрчитинэн “Зарница 2.0” байыаннай-патриоттуу хабааннаах оонньуу ыытыллар. Бары билэрбит курдук, “Зарница” оонньуу былыр-былыргыттан баай устуоруйалаах. Оттон “Зарница 2.0” саҥардыллыбыт быраабыланан үһүс сылын ыытыллар. Биэс түһүмэхтээх: оскуола иһинээҕи, муниципальнай, өрөспүүбүлүкэтээҕи, уокуруктааҕы уонна Бүтүн Арассыыйатааҕы.
Олунньу 23 күнүттэн кулун тутар 31 күнүгэр диэри оскуолаларга күрэхтэһии саҕаланар. Ол курдук, улуустарга олус сэргэхтик, тэрээһиннээхтик бу патриоттуу оонньуубут ыытыллар. Бу сылга өссө элбэх улууһу хабар былааннаахпыт. Маннык оонньуулары үөрэх тэрилтэлэригэр, оннооҕор уһуйааннарга ыытар бэрт буолуо этэ дии саныыбын. Ол аата, бастыҥ хамаандалар муниципальнай түһүмэххэ кытталлар. Оттон кыайыылаахтар эрэгийиэн таһымыгар тахсыахтара.
Оҕолору саастарынан түөрт бөлөххө арааран кытыннарабыт. Кыраларга – 8–10 саастаах оҕолор, орто бөлөххө 11–14 саастаах оҕолор, улахан бөлөххө 14–17 саастаах оҕолор, анал бөлөххө 18–24 саастаах ыччаты хабыахпыт.
– Үлэҕит сыала-соруга?
– Биһиги сүрүн сорукпут – оскуола оҕолорун дойдуга бэриниилээх буоларга иитии, суһал көмөнү оҥоруу, бэйэ-бэйэҕэ көмөлөһүү үөрүйэҕин сайыннарыы, айылҕаҕа тыыннаах ордорго, дроннары ыытыыттан саҕалаан информация атаакатыгар тиийэ билиини уонна сатабылы үөскэтии буолар.
Бу оонньуу – прикладной, ол аата, хас биирдии дьиссипилиинэ иһигэр киирэн ырытыллар, ымпыга-чымпыга элбэх. Холобурдаан эттэххэ, кыттааччылар БПЛА (беспилотный летательный аппарат) симуляторыгар бэйэлэрин холонон көрөллөр. Бу түһүмэх саҥа көрүҥнэргэ киирсэр. Бастаан биэс мүнүүтэ бэлэмнэнэллэр, симулятор ностуруойкатын көрөллөр, ол кэнниттэн иккитэ холонон көрөллөр. Бу икки холонууттан саамай үчүгэй көрдөрүүнү боротокуолга киллэрэбит. Киһи дьиҥнээх дрону көтүтүөн баҕарар буоллаҕына, бастаан симуляторга дьарыктаныахтаах. Бу симуляторынан салайыы дьиҥнээх дрон үлэтин кытта тэҥ буолар. Ол эрээри дьиҥнээх дроҥҥа ыйааһынын, тыал күүһүн уонна атын тастан дьайар түгэннэри учуоттуохха наада. Киһи төһө элбэхтэ дьарыктанар да – соччонон уопута элбээн иһэр. Кыттааччылар истэригэр олох үчүгэй көрдөрүүлээх оҕолор бааллар. Онон киһи түргэнник үөрэниэн сөп. Бу үөрүйэх кэлэр көлүөнэ ыччакка олус наадалаах: байыаннай өттүгэр, ойуур баһаардарын утары охсуһарга, киһи тиийбэт сирдэрин чинчийэргэ, биидьийэҕэ устарга, онтон да атын түгэннэргэ туһаныахтарын сөп.
“Военизированная полоса препятствий” – урукку да кэмнэртэн киэҥник тарҕаммыт күрэх буоларын бары бэркэ билэбит. Бу күрэх ирдэбилигэр киирэр: кыранаатаны быраҕыы, “сэрии сэбин” таһыы, “бааһырбыты быыһааһын” уонна да атын. Бу түһүмэххэ хамаанда чилиэннэрэ бэйэ-бэйэҕэ көмөлөһөргө, биир сомоҕо буолан үлэлииргэ, турбут сыалы күргүөмүнэн ситиһэргэ үөрэнэллэр.
“Тактическая медицина и самопомощь” – манна кыттааччылар бастаан хамаанданан, онтон хамаандаттан иккилии “миэдик” уонна биир “бааһырбыт” оруолун толорор.
Бастакы түһүмэххэ (хамаанданан) кыттааччылар атахха бааһырар түгэҥҥэ бэйэни хайдах быыһанары көрдөрдүлэр. Бааһырбыт атахтарыгар жгут туруоран баран, тэйиччи сыыллан биэрэллэр. Сүрүн ирдэбиллэр: бааһырбыт атаҕы көмөлөһүннэриэ суохтаахтар, жгуту сөллүбэт уонна ыга бааммыт буолуохтаахтар. Хамаанда бүтэһик кыттааччыта биэтэккэ кэллэҕинэ, бириэмэ тохтуур.
Иккис түһүмэх. Хамаандаттан икки быраас уонна биир бааһырбыт оруолун толорор кыттааччы күрэхтэһэллэр. Быраастарга бааһырыы ханан баарын эттэхтэринэ, кинилэр ол бааһырыыга сөптөөх бары ирдэбили тутуһан туран бастакы көмөнү оҥоруохтаахтар уонна наһыылканан куттала суох сиргэ илдьиэхтээхтэр. Бааһырбыт оруолун толорооччу дьонугар көмөлөһүө суохтаах.
Маны таһынан “Военкордар күрэхтэһиилэрэ” (противодействие фейковой информации) – манна сорудах туруордахтарына, ааҕан баран, оҕо сөбүн/сыыһатын таайыахтаах. Өскө сымыйатын таайдаҕына, бэйэтэ сөптөөх ыстатыйа суруйан таһаарыахтаах.
Онтон тус күрэхтэргэ “Военкор”, “Командир”, “Связной”, “Инженер-сапер”, “Медик”, “Штурмовик” диэн дьиссипилиинэлэр бааллар.
– Былырыыҥҥы көрдөрүүгүт хайдаҕый?
– Саха Өрөспүүбүлүкэтин аатыттан түмүктүүр киирсиигэ (финалга) икки хамаанда киирбитэ: орто саастаах бөлөххө – Горнай улууһуттан “Мохсоҕол” хамаанда, улахан бөлөххө – Үөһээ Бүлүүттэн “Сайдам” хамаанда. Ол курдук, оҕолорбут Арассыыйа 8 эрэгийиэниттэн сылдьар 24 хамаандаттан хаалсыбакка, тэҥҥэ киирсибиттэрэ. Үчүгэй көрдөрүүлэнэн, үс үрүҥ көмүс мэтээллээх эргиллибиттэрэ. Манныгы Саха сирин хайа баҕарар байыаннай-патриоттуу кулууба ситиһэр кыахтаах. Сүрүнэ – баҕалаах оҕолор, өйүүр төрөппүттэр уонна тэҥҥэ үлэлэһэр настаабынньыктар бааллара буолар.
Ситиһиилэрэ:
Сапер Дьулус Екечьямов тус күрэхтэһиигэ – 2-с миэстэ,
БПЛА көтүтээччилэр Айархан Афанасьев уонна Марк Петров – үрүҥ көмүс мэтээли ситистилэр: кыайыылаахтартан биир эрэ сөкүүндэнэн кыайтарбыттара.
Маннык күрэххэ кыттан кэлбит оҕолор бука бары олус сайдан, өйдүүн-санаалыын уларыйан, үүнэн кэлэллэр.
Санатан эттэххэ, “Бастыҥнар хамсааһыннара” РФ Бэрэсидьиэнэ В.Путин дьаһалынан 2022 сыллаахха тэриллибитэ. Хамсааһын оҕолор бары өттүнэн сайдыылаах, билиилээх-көрүүлээх буолалларыгар көмөлөһөр соруктаах. Онтон Саха сиригэр 2023 сыллаахха олунньу 7 күнүгэр тэриллибитэ. Онон биһиги быйыл үс сылбытын бэлиэтиибит.
– Василий Васильевич, быыс булан кэпсэппиккэр махтанабын. Үлэҕитигэр ситиһиини баҕарабын!
Татьяна ЖАНЧИКОВА.
