БИҺИГИ УОЛБУТ...
- Олоҕун сыллара: 24.04.1968–23.12.2025
- Подробности
2026 сыл тохсунньу ый 31 күнүгэр Егор Афанасьевич Охлопков олохтон барбыта 40 хонуга туолар.
ОЛОҔУН ОЛУКТАРА:
1985 с. I Хомустаах орто оскуолатын бүтэрэн, I Хомустаах балыыhатын хачыгаара буолар;1986–1988 сс. аармыйаҕа сулууспалыыр;1988–1989 сс. Дьокуускайга психоневрология диспансерыгар саньытаардыыр;1989–1990 сс. “Нам” сопхуоска хомсомуол тэрилтэтин сэкирэтээринэн үлэлиир;1990–1992 сс. Сунтаар оройуонун Бордоҥ нэhилиэгин орто оскуолатыгар устуоруйа учууталынан ананар;1992 с. Дьокуускай куорат национальнай гимназиятыгар дириэктэри иитэр үлэҕэ солбуйааччынан үлэлиир;1998 с. Мөлтөхтүк истэр оҕолор анал (коррекционнай) интэринээт-оскуолаларын дириэктэрин солбуйааччынан ананар;1999 с. Истибэт оҕолор анал (коррекционнай) интэринээт-оскуолаларын дириэктэрэ буолар;2006 с. Дьокуускайга кадеттар интэринээт-оскуолаларын дириэктэринэн ананар;2011 с. СӨ Үөрэх министиэристибэтин иhинэн үлэлиир тулаайах уонна төрөппүт көрүүтэ суох хаалбыт оҕолору кытта үлэлиир мэтэдиичэскэй сулууспа салайааччытынан ананар;2014 с. Дьокуускай куораттааҕы Үөрэх салалтатыгар Оҕону иитии уонна эбии үөрэхтээhин отделын сүрүн исписэлииһинэн, 2015 с. отдел салайааччытынан ананар;2016 с. тиhэх күнүгэр диэри Дьокуускай куораттааҕы Үөрэх салалтатын начаалынньыгын солбуйааччынан үлэлиир;2018 с. Егор Афанасьевич көҕүлээhининэн, 35-с №-дээх оскуола базатыгар сайдыыларыгар аутистическай кэhиллиилээх оҕолору үөрэтэр ресурса киинэ арыллар;2009 с. СӨ Үөрэҕириитин туйгуна буолар;2010 с. РФ А.А. Йордан аатынан кадетскай куорпустарын пуондаларын түөскэ анньыллар бэлиэтинэн наҕараадаланар;2019 с. РФ Уопсай үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэhитэ аатын сүгэр;2024 с. СӨ “Гражданскай килбиэн” бэлиэтинэн наҕараадаланар.
***
Күн сирин сылааһын сүрэҕэр иҥэриэҕиттэн сырдык-ыраас дууһалаах, киэҥ көҕүстээх, мэлдьи симик мичээрдээх элэккэй уол оскуола сааһыттан куруук бастакы, инники күөҥҥэ сылдьыбыта... Бииргэ үөрэнэр оҕолоро кинини Егорка, оттон чугас дьоно эһэтэ Мэтээллээх Дьөгүөр аатынан сүрэхтэммит уолу Дьүөккэ диэн таптаан ыҥыраллара.
Егор 1968 с. Дьокуускай куоракка элбэх оҕолоох Охлопковтар дьиэ кэргэннэригэр алтыс оҕонон төрөөбүтэ. Дьоллоох оҕо сааһа Нам улууһун Бастакы Хомустааҕын хотугу түөлбэтигэр ааспыта. Сып-сырдык хааннаах, үөрдэҕинэ икки иэдэһигэр “аанньал бэлиэлээх” уолу дьиэ иһинээҕи киһи эрэ барыта таптаабыта, эбэлэр маанылара буолбута.
Ийэтэ Варвара Егоровна Охлопкова-Мэтээллээх Балбаара ийэтиниин Анна Прокопьевна Москвитиналыын эрдэ огдообо хааланнар, оҕолорун бэйэлэрин кыахтарынан атахтарыгар туруорбуттара, үлэни-хамнаһы кыайа тутарга ииппиттэрэ. Ол курдук, Егор улахан дьиэ кэргэҥҥэ улаатан, эдьиийдэрин-убайдарын кытта дьиэ ис-тас үлэтигэр сыстаҕас, бириэмэтин аттаран туһанар, бэйэтин эрэ туһунан буолбакка, атын дьон туһунан саныыр, кинилэр тустарыгар эмиэ кыһаллар үтүө киһи буола үүммүтэ.
1975 с. Бастакы Хомустаах оскуолатыгар үөрэнэ киирбитэ. Арылыччы көрбүт киэҥ харахтаах, сытыы-хотуу, кыра кылаастан үөрэҕэр эргиччи туйгун уолу учууталлар да, бииргэ улааппыт оҕолоро да эрэллээх доҕор оҥостубуттара, бастыҥ үөрэнээччи кэккэтигэр киллэрбиттэрэ. Егор оскуола биир дьоһуннаах октябренога, бэринилээх пионера, тумус туттар хомсомуола, оҕолор лиидэрдэрэ буола улааппыта.
Оскуолаҕа үөрэҕэр чаҕылхай, мэлдьи билиигэ-көрүүгэ тардыһар буолара. Ол саҕаттан элбэх кинигэни ааҕара уонна онтун ис хоһоонун табаарыстарыгар уус-уран тылынан сиһилии кэпсиир идэлээҕэ. Бэйэтин тулатыгар дьону тардар ураты дьоҕура ол саҕаттан биллэрэ. Элбэх көрдөөх кэпсээннээх, хаһан даҕаны санаатын түһэрбэт ураты майгылаах, илиитигэр дьоҕурдаах, туппута-суруйбута барыта уурбут-туппут курдук табыллан иһэр буолара.
1985 с. оскуолатын ситиһиилээхтик бүтэрэн баран, оччотооҕу сэбиэскэй ыччат сиэринэн, нэһилиэк-сопхуос олоҕор көхтөөхтүк кыттан барбыта. Ити кэмҥэ бастакы тапталын көрсөн, кэлин олоҕун аргыһа буолуохтаах кыыска ис сүрэҕиттэн ылларбыта. Кинилэр Егор Сэбиэскэй Аармыйа кэккэтигэр сулууспалыырын тухары сибээстэрин быспатахтара. Оччолорго туҥуй сүрэх ыйыытынан суруллубут долгутуулаах, кэтэһиилээх суруктар күн бүгүнүгэр диэри ыал архыыбыгар кичэллээхтик хараллан сыталлар.
Егор Ытык иэһин төлөөн кэлээт, Сунтаар Элгээйититтэн төрүттээх Саргылана Владимировналыын ыал буолан, эдэр сааһыгар ыал аҕата буолар үрдүк эппиэтинэһи ылыммыта. Кинилэр Саха сирин биир дьоһун ыала буолан, 38 сыл олох устун бииргэ хардыылаан, биэс оҕо амарах ийэтэ-аҕата, аҕыс сиэн тапталлаах күндү эбэтэ-эһэтэ буолбуттара.
ҮӨРЭҔИРИИ ААРТЫГЫНАН
Былаас ыһыллан эрэр сибикитэ элбэх киһини долгуппута. Онон Егор ыал аҕата буолан, дьонун иитээри, 1988–1989 сс. Дьокуускайга психоневрология өрөспүүбүлүкэтээҕи диспансерыгар үлэ булан саньытаардаабыта. Ол гынан баран, ити сылларга кини эмчит буолар ыра санаатын тосту уларыппыта, дьоҥҥо көмөлөһөр баҕата атын, сонун хайысханы ыйбыта. Онон эдэр ыал тыаҕа көһөн тахсан, 1989–1990 сс. дойдутугар “Нам” сопхуоска хомсомуол сэкирэтээринэн үлэлээбитэ. Ити сылларга кини бэйэтин тула ыччаты түмэр дьоҕура арыллан, салалтаҕа үлэлээбит настаабынньыктарын ыйыыларынан, олоҕун үөрэҕирии эйгэтин кытта ситимнииргэ бигэтик быһаарыммыта.
Олоҕун тухары сыралаһан үлэлээбит идэтигэр бастакы хардыыларын 1990–1992 сс. Сунтаар оройуонун Бордоҥ нэhилиэгин орто оскуолатыгар устуоруйа учууталыттан саҕалаабыта.
Олоҥхо дойдута буолбут Сунтаар дьоно Нам уолун сылаастык, истиҥник көрсүбүттэрэ. Сунтаарга үлэлээбит сылларыгар олохтоох эдэр дьону кытта биир тылы судургутук булбута, уопсастыбаннай үлэҕэ мэлдьи кыттара. Егор дойдутугар Нам Хомустааҕар Сунтаар ыччатын кытта гостуруоллуу кэлэ сылдьан, өссө биир талаана арыллан билэр дьонун соһуппута – кини олус үчүгэйдик ыллыыр буолбута. Ол кэмтэн ыллаабыт элбэх кэрэ ырыатын быыһыгар Николай Попов “Күһүҥҥү серенада” диэн ырыатын олоҕун тиһэх күннэригэр диэри сөбүлээн ыллаабыта. Туох баар тэрээһиҥҥэ барытыгар ис сүрэҕиттэн иэйэн туран толорор солбуллубат ырыата буолбута.
1992 с. кэм сайдыытын батыһан, Дьокуускай куорат национальнай гимназиятыгар дириэктэри иитэр үлэҕэ солбуйааччынан ананан үлэлии кэлэр уонна оччотооҕу дириэктэр Н.К. Чиряевтыын биир көрүүлээх буоланнар, гимназия тэриллэн атаҕар турарыгар күүскэ үлэлииллэр. Оттон төрөппүттэр эдэр учуутал үөрэтэр оҕолоругар истиҥ, үтүө сыһыаннааҕын билэннэр, итэҕэллэрэ, ытыктабыллара сыллата улаатан испитэ.
ҮЛЭ ҮӨҺҮГЭР
Сотору буолан баран, 1998 с., Егор Афанасьевич Мөлтөхтүк истэр оҕолор анал (коррекционнай) интэринээт-оскуолаларыгар дириэктэри солбуйааччынан анаммыта. Эһиилигэр, 1999 с., эдэр исписэлииһи аны Истибэт оҕолор анал (коррекционнай) интэринээт-оскуолаларын дириэктэрэ оҥороллор.
Ити сылларга Егор Афанасьевич интэринээт-оскуола матырыйаалынай базата сайдарыгар уонна инбэлиит оҕолору кытта үлэлиэхтээх исписэлиистэри бэлэмнииргэ институттары кытта ситимнээхтик үлэлиир. Ол курдук 2001 с. оскуола саҥа дьиэтин туттаран үлэҕэ киллэртэрэр. Интэринээт-оскуола иһинэн сулууспа тэриллэн, элбэх исписэлиис (быраас, сурдолог, сурдопедагог, логопед, психолог, социальнай педагог) биир ситимнээхтик үлэлиир буолаллар. Бу 20 сыллаах үлэ түмүгэ кэлин дьэ сыаналанан киэҥ эйгэҕэ тарҕанна.
2006 с. Егор Афанасьевич Дьокуускайдааҕы кадеттар интэринээт-оскуолаларыгар дириэктэринэн анаммыта. Үлэтин оскуола эргэ интэринээт дьиэтин хапытаалынай өрөмүөнүттэн саҕалаабыта.
Кадеттар интэринээт-оскуолаларыгар Саха сирин бары муннугуттан араас дьылҕалаах оҕолор үөрэнэн ааспыттара. Сороҕор уһун өрөбүллэргэ дьиэлэригэр барар кыаҕа да, усулуобуйата да суох курсааннары Егор Афанасьевич икки хостоох кыбартыыратыгар, төһө эмэ бэйэтэ биэс оҕолооҕун үрдүнэн, илдьэ баран дьиэ сылаас аһынан аһатара, иллээх дьиэ кэргэнин кытта билиһиннэрэрэ. Бу ыалы кытта чугастык билсибит оҕолор билигин өрөспүүбүлүкэ араас улууһугар үтүө үлэһит, дьоллоох дьиэ кэргэн аҕа баһылыктара буолан олороллор.
2007 с. курсааннар олорор уопсай дьиэлэрин туттаран үлэҕэ киллэрбитэ. Мэҥэ Хаҥалас Сыымаҕар кадет кылааһа арылларыгар сүүрбүтэ-көппүтэ. Дириэктэрдээбит сылларыгар кэлэктиибин, үөрэнээччилэрин, төрөппүттэрин махталын ылбыта.
2011 с. Үөрэх министиэристибэтин иhинэн үлэлиир тулаайах уонна төрөппүт көрүүтэ суох хаалбыт оҕолору кытта үлэлиир мэтэдиичэскэй сулууспа салайааччыта буолбута. Үлэлиир кэмигэр СӨ “Патронатнай дьиэ кэргэн” туhунан сокуонун оҥорорго кыттыбыта, сулууспа иhинэн оҕо иитэр дьиэ кэргэннэр оскуолалара арыллыбыта, ол барыта үгүс сыранан ситиһиллибитэ. Ол түмүгэр, 2012 с. Тулаайах уонна төрөппүт көрүүтэ суох хаалбыт оҕолору дьиэ кэргэҥҥэ иитэр киин баар буолбута.
ҮТҮӨ САНААТЫНАН
2014 с. Дьокуускайга Үөрэх салалтатыгар Оҕону иитии уонна эбии үөрэхтээhин отделын сүрүн исписэлииһинэн, онтон 2015 с. отдел салайааччытынан ананан үлэлээбитэ. Оҕону эбии үөрэхтээhин, сайыҥҥы сынньалаҥын тэрийии, доруобуйаны бөҕөргөтүү, инклюзивнай үөрэхтээhин хайысхаларын сүрүннээбитэ. Эбии үөрэхтээһин салайааччылара Егор Афанасьевич сымнаҕас майгытын, дьону кытта сатаан кэпсэтэрин көрөн, күүс-уох биэрэр, санааларын бөҕөргөтөр чугас киһилэммиттэриттэн олус үөрбүттэрэ.
Кини мэлдьи саҥаны киллэрэргэ, үлэни тупсарарга дьулуһара. Кини көмөтүнэн үгүс бырайыак ситиһиилээхтик олоххо киирбитэ, салайар дьоҕура, билиитэ, өйө-санаата элбэх киһини инникигэ сирдээбитэ. Кэллиэгэлэрэ уустук боппуруос үөскээтэҕинэ, Егор Афанасьевичка кэлэн кэпсэтэн, сүбэлэттэрэн, сүргэлэрэ көтөҕүллэн бараллара.
Егор Афанасьевич үлэтэ киэҥ хайысхалааҕа: иитии бары үлэтэ, сайыҥҥы-күһүҥҥү лааҕырдар, олох уустуктарын көрсүбүт оҕолор дьылҕалара, доруобуйаларыгар хааччахтаах оҕолор, сокуоннай саастарын ситэ илик бэрээдэги кэһэр оҕолор олохторо, төрөппүттэри кытта үлэ, эбии үөрэхтээһин тэрилтэлэрэ, о.д.а.
Егор Афанасьевич үлэһит быһыытынан олус эппиэтинэстээх, дьыалатыгар бэриниилээх, хаһан да кимиэхэ да куһаҕаны баҕарбат, көмүскэс майгылаах, ыарахан кэмҥэ дьоҥҥо күүс-көмө буолар, сүбэлиир-амалыыр, түмсүүлээх буоларга ыҥырар үтүө санаалаах киһи этэ. Биир бастакынан наставничество оруолун бэлиэтээн, оҕону иитиигэ бигэтик киирэрин туруорсубута.
2016 с. олоҕун тиhэх күнүгэр диэри Дьокуускай куорат Үөрэххэ салалтатын салайааччытын солбуйааччынан үлэлээбитэ. Егор Афанасьевич ханна да үлэлээтэр, үлэтигэр эппиэтинэстээхтик сыhыаннаhар, ирдэбиллээх, сатабыллаах, талбыт идэтигэр бэриниилээх салайааччы этэ.
ОЛОҔО, ҮЛЭТЭ – ЫЧЧАТ ТУҺУГАР
Ити курдук биһиги уолбут дьоҥҥо элэккэй сыһыанынан сөбүлэтэн, үгүс эрэллээх доҕордоммута. Кини – өйгө-санааҕа хаалар кэскиллээх салайааччы, дьон туһугар кыһамньылаах, дьону түмэр, биир сомоҕо буолалларын ситиһэр тэрийээччи уонна саҕалааччы. Кини ханна баар да, онно – мэлдьи сырдык, кэрэ, бэһиэлэй, сонун уонна интэриэһинэй!
Егор Афанасьевич улахан дьиэ кэргэҥҥэ иитиллэн буолуо, оҕолору олус таптыыра. Бэйэтин оҕолорун ийэтэ уонна эдьиийдэрэ ииппит-үөрэппит такайыыларынан, олоҕун устата билбит-көрбүт билиитинэн ииппитэ. Ийэ дойдуларын көмүскүү барбыт төрөппүт уолаттарын, чугас бырааттарын, үөрэппит оҕолорун “Саха сирин аатын түһэн биэриэхтэрэ суоҕа” диэн мэлдьи эрэнэрэ. Кинилэргэ эрэл кыыма, ыксаллаах кэмнэригэр сирдиир соҕотох сулус да буола сылдьыбыт түгэннэрдээх. Ону ыһа-тоҕо кэпсии сылдьыбат идэлээҕэ.
Ол оннугар үөрэн мичилийэ сылдьар олоҕун аргыһын, кэргэнэ Саргылана Владимировнаны күндүтүк санаан куруутун махтанарын, хайдахтаах курдук дьиэ кэргэнин таптыырын мэлдьи билинэр буолара. Салайар үлэҕэ сылдьабын диэн кими да үөһэттэн көрбөт, хас биирдии киһини, оҕону кытта сэргэхтик кэпсэтэр, барыларын чугас аймахтарын курдук ылынар этэ.
Үүнэр ыччат кэскилин туһугар анаабыт олоҕуҥ, салайбыт үлэҥ, сүҥкэн кылаатыҥ түмүгэ умнуллуо суоҕа, куруук оҕо аймах дьоллоох саҥатынан туолуоҕа...
Бу сиргэ хаалларбыт суолуҥ эгэлгэ оһуора буоланнар
Ый ыраас уотунан
Кыламныы тураллар.
Тула өттүҥ чөмчүүк таас сулустар
Кырачаан мөлүйүөн үгүстэр.
Эн санааҥ долгуйар музыката.
Дьүрүһүйэр күһүҥҥү серенада...
Чугастык саныыр аймах-билэ дьоно, ахта саныыр үөлээннээхтэрэ.