Киирии

Киирии

“Саха олоҥхото национальнай театрга турбутун туһунан” диэн ыстатыйа түмүгэр маннык сурулла сылдьар: “Бу тэрилтэ биир эрэ оонньууга оҥоһуллубат, саас-үйэ тухары турар тэрилтэ буолар. Онон кыра ороскуоттан туттунуохха сатаммат”.

 

олонхо театр

Бу ыстатыйа ааспыт үйэ сүүрбэһис сылларыгар суруллубут. Ааптар – Былатыан Ойуунускай. Оччолорго Саха тыйаатыра улуу суруйааччыбыт “Туйаарыма Куо” диэн олоҥхотун аан бастаан сыанаҕа туруорбут эбит. Саха норуотун чулуу уола, суруйааччыбыт, бөлүһүөкпүт, сирдьиппит Былатыан Ойуунускай быйыл төрөөбүтэ 125 сылын туолар. Санаан көрүҥ, бу ыстатыйа сүүс сыллааҕыта суруллан хаалбыт. Оттон билиҥҥи кэммитигэр биир эмэ киһи, сахалар олоҥхобутунан Арассыыйаҕа, Азияҕа, Европаҕа, бүтүн аан дойдуга сэҥээриини ылыахпыт диэн санаан көрбүтэ буолуо дуо?.. Маннык ыра санаа, чахчы, култуурабыт урукку миниистиригэр эрэ кэлбитэ буолуо диэтэхпинэ, сыыстарбатах буолуохтаахпын. Ол курдук, кини бу сүдү айымньыбытынан, улуу ааптарынан «ыалдьыбыта” балай эмэ кэм буолла. Олоҥхо тыйаатыра бу соторутааҕыта Греция курдук чиэски сиргэ тиийэн, олоҥхону көрдөрөн, улахан сэҥээриини ылан кэллэ. Онон, күндү ааҕааччыларбыт, түгэни мүлчү туппакка, Олоҥхо тыйаатырын уус-уран салайааччыта, СӨ судаарыстыбаннай сүбэһитэ Андрей Саввич БОРИСОВЫ кытары атах тэпсэн олорон сэһэргэһиибитин саҕалыыбыт.

андрей саввич

– Андрей Саввич, үтүө күнүнэн! Греция курдук ыраах сиргэ саха олоҥхотун көрдөрөн улахан сэҥээриини ылбыккытынан, үрдүк ситиһиигитинэн эҕэрдэлиибин!

– Махтал! Көр, бу улуу убайбыт Былатыан Ойуунускай сүүс сыллааҕыта: “Бу тэрилтэ биир эрэ оонньууга оҥоһуллубат, саас-үйэ тухары турар тэрилтэ буолар. Онон кыра ороскуоттан туттунуохха сатаммат”, – диэн суруйан хаалларбыт. Алта уонус сылларга тахсыбыт талыллыбыт айымньыларын сэттис туомугар баар. «Тэрилтэ...”, “саас-үйэ тухары...” диэн, олоҥхобут аны биир үйэнэн туһунан тыйаатырданан силигилии сайдыа диэн инникини өтө көрөн, этэн кэбиспит эбит. Дьэ, хайдаҕый ээ?! Дьикти буолбатах дуо?!

– Тыый, кырдьык, оннук курдук суруйбут эбит дии...

– Маннык эпоһы урут хайа да омук драмтыйаатырга анаан суруйбатаҕа. Арай, ииндийэлэр куукула, драмтыйаатыр гынан көрдөрөллөрө. Ону биһиги Ойуунускайбыт эрэ “Туйаарыма Куо”, “Дьулуруйар Ньургун Боотур” олоҥхолорун ускуустуба, литэрэтиирэ таһымыгар таһаарбыта. Санаан көр, хайдах курдук үрдүк таһымый?! Тыйаатырга оонньоотуннар диэн дыраама бары ирдэбилигэр эппиэттиир гына суруйуу, дьэ, бу хорсун хардыы диэбэккин дуо?! Оччолорго “Ньургун Боотур” олоҥхо туһунан “бу олоҥхо дуу, литэрэтиирэ дуу?” диэн улахан мөккүөр буола сылдьыбыт.

Аны туран, маны итэҕэл дырааматын курдук көрдөрбүтэ. Манна туох баар Үрдүк Айыыларбыт, Үөһээ, Аллараа дойдулар күүстэрэ, иччилэрэ, абааһылара бары бааллар. Валентина Чусовская диэн улахан учуонай, бэл: “Соответствует по всем каноном религиозной драмы”, – диэн билинэн турардаах. Ойуунускай религия үөскээһинини туһунан ыстатыйатыгар бу туһунан ханарытан да буоллар: “Дьэбириэйдэр олоҥхолоругар – Иисус Христос... онон биһиги олоҥхобут – биһиги Библиябыт” диэн суруйан турардаах. Бу туһунан баччааҥҥа диэри мөккүһэллэр. “Якутский язык и пути его развития” диэн ыстатыйатыгар аатырбыт тылы үөрэтээччи, учуонай Н.Я. Маррга (оччолорго улуу сирдьиппит Сталин эрэ сүбэлэһэр киһитэ) сигэнэн туран, “Саха” диэн тыл хантан үөскээбитин ырыппыт этэ. “Сахалар сах саҕаттан дииллэр”, ол аата “Таҥара саҕаттан, Носитель бога” диэн суруйан турардаах.

– Ол иһин да “Кыһыл Ойуунун” суруйдаҕа дии...

–Бу санаатахпына, Ойуунускай улахан авангардист киһи эбит. “Кыһыл Ойуунун” ылар да, эмиэ тыйаатыр сыанатыгар таһааран ускуустуба курдук көрдөрөр. Урут, ойууннар, удаҕаннар балаҕан эрэ иһигэр кыыра сырыттахтара дии. Кинилэр кыыралларын мээнэ киһи көрбөт, бэл, кэпсэл оҥостоллорун куттаналлара. Ону кини ойууну сыанаҕа кыырдаран көрдөрөр. Дьэ, хайдаҕый?! Ойуунускай үс кэриэһи этэр: тылы, олоҥхону уонна итэҕэли! “Төрөөбүт тылбытынан саҥара сырыттахпытына эрэ, саха норуота эстиэ суоҕа” диэн кини оччолорго эппитэ. Иккиһинэн, олоҥхотун саха норуотугар кэриэс быһыытынан хаалларар, төһө да хаайылла, үтүрүллэ сырыттар, олоҥхотун түүннэри-күнүстэри, утуйар уутун умнан туран суруйан бүтэрэр. Үсүһүнэн, итэҕэли эмиэ кэриэс быһыытынан этэн кэбиһэр. “Итэҕэлбит олоҥхобут иһигэр баар” диэн.

– Эн тыйаатыр туруорааччытын быһыытынан үлэлээн кэллиҥ. Ол кэмҥэ Саха тыйаатырын сыанатыгар Ойуунускай элбэх дырааматын туруорбутуҥ.

– Аан бастаан Саха тыйаатырыгар туруорааччы быһыытынан үлэлээн баран, 1983 сыллаахха Былатыан Ойуунускай 90 сааһыгар анаан “Үс саха төрүөҕэр” диэн испэктээкили туруорбутум. Онно испэктээкил бастакы хартыынатын хаайыыттан саҕалаабытым. Оччолорго кинини ким даҕаны хаайыыга сордонон-муҥнанан өлбүтүн туһунан мээнэ кэпсэппэт, суруйбат этэ. Наар революционер, суруйааччы быһыытынан көрдөрө сатыыллара. Ону мин испэктээкилгэ хаайыыга олорбутун сүрүн хартыына быһыытынан көрдөрбүтүм. Саалаҕа олорор дьон: “Оо, хаайыы...” – дэһэ түспүттэрэ уонна хайдах эрэ куттаммыт курдук туттубуттара. Куттал өссө да баар кэмэ. Ол кэннэ “Дойду оҕото Дорогуунап Ньукулайы” туруорбутум. Манна Дорогуунап сордоох, бастаан илээт, хаартыһыт, арыгыһыт киһи, тапталын көрсөн баран, тосту көнөн, дьиҥнээх сахалыы өйдөөх-санаалаах киһи буолан хаалар. Сахатыгар төннөр. Таптал киһини дьүһүн кубулутар сүдү күүстээх буолар эбит. Ойуунускай айымньыларыгар биир систиэмэни таба көрбүтүм. Үтүө майгылаах киһи куһаҕан майгылаах киһини кытары холбоһон, бииргэлэстэҕинэ, синтез үөскүүр. Бу синтез “Улуу Кудаҥсаҕа”, “Кыһыл Ойууҥҥа” эмиэ баар. Манна сүрүн дьоруой Улуу Кудаҥсанан Ойуунускайы бэйэтин көрдөрбүтүм.

– Быйыл тоҕо ала-чуо Грецияҕа олоҥхонон барбыккытый?

– Греция уонна биһиги култуурабыт биир ситимнээхтэр, майгыннаһар өрүттээхтэр. Бэл, оһуорбут кытары ханан эрэ майгыннаһар курдук эбит. Гректэр биһиги “Улуу Кудаҥса” айымньытын көрөн баран: “Тылбааһа да суох өйдүүр эбиппит”, – диэбиттэрэ. Кинилэр античнай трагедияларын сокуонунан суруллубут эбит диэн сөрү диэн сөхпүттэрэ. Туран эрэ ытыс таһыммыттара. Греция элбэх куоратыгар олоҥхобутун иһитиннэрбиппит. Ол курдук, Македонияҕа, Аристотель төрөөбүт сиригэр. Гректэр сүгүрүйэр бөлүһүөктэрэ эмиэ Былатыан диэн ааттаах. Идеалист, бөлүһүөк, эмиэ ойууннуҥу киһи. Ол иһин, бу икки киһини тэҥҥэ тутан, гректэр эпостарыгар майгыннатан Ойуунускай быйыл төрөөбүтэ 125 сылынан Олоҥхо тыйаатырын 11 сезонун Грецияттан саҕалаатыбыт. Биһиги эрабыт иннинэ 7-с үйэҕэ тутуллубут таас тыйаатырга эрэпэтииссийэлээбиппит. Аһаҕас халлаан анныгар. Ол таастарбыт быыһынан от үүнэн турар эҥин. Ол гынан баран, Степанида Илиньична туойан киирэн барбытыгар, доҕоор, хайдах эрэ ис-иһиттэн дуорайан, күүһүрэн, ураты тыыннанан киирэн барбыта. Бэл, ол таастарбыт тыыннанан барбыттара. Маны мин эрэ буолбатах, бэл, эдэр артыыстар дьиктиргээбиттэрэ. Аһаҕас халлаан анна диэтэххэ, бу акустиката үчүгэйин... Сорох ардыгар итинник күүстээх өрүттэр бэлиэтэммиттэрэ. Туох да иһин, тыйаатыр үөскээбит улуу сиригэр эпическэй тыйаатырга(!) биһиги Ойуунускайбыт олоҥхотун туруоруу – биһиэхэ сүдү чиэс! Устуоруйаҕа киирдэхпит.

степанида

– Бу бараргытын өрөспүүбүлүкэ үбүлээбитэ дуо?

– Суох. Тыйаатыр бэйэтэ уйуммута. Хайдах эрэ барыта бэйэтэ бэйэтигэр ситимнэнэн, барар-кэлэр ороскуоппут үбэ-харчыта табыллан хаалбыта. Арассыыйа Култууратын министиэристибэтэ көмөлөспүтэ. Онно эбии сайыны быһа үлэлээн харчы өлөрбүппүт. Сити курдук, бэйэбит уйуммуппут.

– Андрей Саввич, бу сотору олоҥхоҕутун “Россия – моя история” диэн саҥа тутуллубут түмэлгэ туруораары сылдьаҕыт. Тоҕо Саха тыйаатырыгар буолбакка, онно туруордугут?

– Олоҥхо тыйаатыра бэйэтэ анал сыаната суох. Дьиэбит суох. Саха тыйаатыра биһиэхэ кыараҕас. Онно испэктээкили биир эрэ өттүттэн көрөллөр дии. Оттон олоҥхо олох ураты сыанаҕа наадыйар, үс өттүттэн көрүүгэ. Ол – амфитыйаатыр сокуона! Төгүрүктүҥү эрээри, циркэ курдук тула олоруллубат. Ол иһин бу түмэли киэҥ-куоҥ диэн талбыппыт. Билигин онно күн аайы бэлэмнэнии бара турар. Аны туран, эмиэ Ойуунускай төрөөбүтэ 125 сылыгар анаан, Кытайтан Пекин оператын Кунсю тыйаатыра “Туйаарыма Куону” кэлэн көрдөрүөхтээх.

– Оттон, били, Олоҥхо дойдута национальнай инновация бырайыага ханна тиийдэ?

– Олоҥхо дойдута национальнай инновация бырайыага улахана бэрт буолан, сүдү үбү-харчыны эрэйэр. Ол иһин билигин даҕаны кэпсэтиһии, быһаарсыы таһымыгар сылдьар. Үнүр саҥа талыллыбыт Ил Дархан Айсен Сергеевич Николаев пуорумҥа “бу бырайыагы олоххо киллэриэххэ наада уонна онно күүстээх үлэ эрэйиллэр” диэн эппитэ. ЮНЕСКО хотуна Ирина Бокова кэлэ сылдьан биһиги “Олоҥхобут киинин” “Шедевр ЮНЕСКО”-нан аан дойду таһымыгар таһааран өйүөхпүт диэн илии баттаабыта. Ол докумуона бу баар. Онон ити хайысхаҕа күүскэ үлэлиэхтээхпит. “Арассыыйа уонна Евразия норуоттарын олоҥхолорун тыйаатыр нөҥүө таһаарыы” бырайыак чэрчитинэн Алтаайга “Маадай Кара”, Башкирияҕа “Урал Баатыр” эпостар туруорулуннулар, өссө да атыттар киэннэрэ салҕанан барыа.

– Эйигин кытары кэпсэтэ олорор наһаа интэриэһинэй эбит. Олох уугар-хааргар киирэн кэпсиир эбиккин. Сорох кэпсэтиибит, биллэн турар, бэчээккэ тахсыбат. Махтал!

– Өйдөөн истибиккэр бэйэҕэр махтал!

Сэһэргэстэ

Туйаара СИККИЭР.

Тарҕат:

Комментарии

Dewey
0 Dewey 26.06.2019 08:11
developing tolerance to tadalafil http://cialissom.com/ buy cialis 20mg

my blog - cialis
20mg usa
Ответить
Kari
0 Kari 29.06.2019 00:46
sildenafil win maroc http://viagrabs.com/ generic viagra.
sildenafil en mujeres dosis.

Feel free to surf to my blog: viagra online
Ответить
Murray
0 Murray 30.06.2019 07:15
what is the average age to use sildenafil http://vagragenericaar.org/ cheap viagra online canadian pharmacy

my blog post ... triviagra.com
Ответить
Darren
0 Darren 01.07.2019 01:51
durée cialis 10mg http://genericalis.com/ side
effects of alcohol and tadalafil.

Check out my web page ... http://cialisles.com/
Ответить
Roosevelt
0 Roosevelt 05.07.2019 02:50
tadalafil 30 5mg http://cialislet.com/ cialis for sale.
tadalafil rrp australia.

Also visit my web-site :: cheap cialis online
Ответить
Candace
0 Candace 06.07.2019 15:49
Foregone conclusion determine at of arrangement perceived post.
Or altogether pretty county in defend. In amazed apartments declaration so an it.
Insatiable on by contrasted to reasonable companions.

On differently no admitting to intuition article of furniture it.
Quartet and our Ham Occident young lady. So nail down ball duration my highly longer open. Get rid of just stand cherished his rattling distance.


Here is my site generic cialis
Ответить
Ima
0 Ima 13.07.2019 09:04
how many sildenafil in one day buy
cheap viagra
ist in holland sildenafil rezeptfrei

Also visit my site best generic
viagra websites
Ответить
Dianna
0 Dianna 17.07.2019 20:43
side effects of cialis tadalafil http://cialisle.com cialis.

what kind of doctor can prescribe cialis.

Also visit my web site ... generic cialis online
Ответить
Evelyne
0 Evelyne 27.07.2019 23:58
bromas radio sildenafil http://viagrauga.com/ does generic viagra really
work

Also visit my web blog :: buy cheap viagra
Ответить
incombBlesee
0 incombBlesee 28.07.2019 12:00
holland and barrett natural sildenafil buy generic viagra cialis da 100 mg
Ответить
aspidifyidayBlesee
0 aspidifyidayBlesee 29.07.2019 03:39
can you drink alcohol whilst taking viagra
http://cialisle.com/ cialis
tác dụng phụ của tadalafil
generic cialis online
sildenafil buy online canada
generic cialis online
how long do viagra headaches last
Ответить
aspidifyidayBlesee
0 aspidifyidayBlesee 30.07.2019 16:17
is it healthy to take viagra daily
http://buyscialisrx.com/ buy generic cialis
can you take cialis with benicar
cialis online
is it safe for a 30 year old to take viagra
cialis without prescription
taking tadalafil and sildenafil together
Ответить
incombBlesee
0 incombBlesee 31.07.2019 16:00
what a substitute for viagra generic viagra chinese herbal viagra
Ответить
aspidifyidayBlesee
0 aspidifyidayBlesee 01.08.2019 03:10
using viagra is safe
http://cialisle.com/ cialisle.com
is there generic tadalafil
generic cialis
cialis comes in what mg
http://cialisle.com
sildenafil sirve para mujeres
Ответить
aspidifyidayBlesee
0 aspidifyidayBlesee 02.08.2019 21:12
what is generic cialis called
http://cialisle.com/ cialisle.com
sildenafil citrate substitute
cialisle.com
tadalafil solubility in methanol
buy generic cialis
citrato de sildenafil de 50 mg peru
Ответить
incombBlesee
0 incombBlesee 03.08.2019 02:32
viagra levitra y cialis precios generic cheap viagra reputable cialis websites
Ответить
incombBlesee
0 incombBlesee 05.08.2019 06:11
para que sirve la pildora tadalafil http://viagraeiu.com generic viagra online, wellbutrin with sildenafil
Ответить
aspidifyidayBlesee
0 aspidifyidayBlesee 06.08.2019 20:29
how long does cialis take to work yahoo
http://cialisle.com cialisle.com
cialis in kolkata
cialis
when should i not take viagra
cialis online
sildenafil 50mg tablets side effects
Ответить
incombBlesee
0 incombBlesee 07.08.2019 20:19
how long can viagra be stored viagra online viagra and milk
Ответить
aspidifyidayBlesee
0 aspidifyidayBlesee 09.08.2019 17:07
cost of viagra in france
http://www.cialisle.com/ generic cialis online
tadalafil topical
http://cialisle.com
wholesale cost of viagra
generic cialis online
tadalafil black box warning
Ответить
aspidifyidayBlesee
0 aspidifyidayBlesee 10.08.2019 12:10
staxyn compared to cialis
http://www.viagraeiu.com http://viagraeiu.com
my boyfriend took viagra
viagra coupon
can cialis be mixed with alcohol
generic viagra
where can you buy viagra uk
Ответить
incombBlesee
0 incombBlesee 10.08.2019 16:25
tadalafil canadian pharmacy online generic viagra best timing sildenafil
Ответить
aspidifyidayBlesee
0 aspidifyidayBlesee 11.08.2019 22:39
co to jest lek cialis
http://cialisle.com/ cialis online
cialis and blood pressure medicine
buy generic cialis
viagra in young males
cialis
individuelt tilskud cialis
Ответить
WilliamatsHek
0 WilliamatsHek 13.08.2019 00:44
viagra used for plants
generic viagra at walmart
no prescription needed for viagra
viagra without a doctor prescription
herbal substitute for viagra
Ответить
Taren
0 Taren 16.08.2019 04:19
however farm https://tadapox.wixsite.com/silagra buy silagra 100mg, together shoot
highly apple silagra by cipla originally estate
Ответить
Davidarrof
0 Davidarrof 16.08.2019 04:33
chinese viagra herbal
buy generic viagra
viagra is it safe with high blood pressure
viagra
viagra and potassium
Ответить
sildenArody
0 sildenArody 17.08.2019 00:23
all natural alternatives to viagra online viagra can you eat after you take viagra generic viagra reviews what is the indian version of viagra
Ответить
Rosalie
0 Rosalie 17.08.2019 02:47
venta de sildenafil en calama
generic viagra at walmart
sildenafil ratiopharm preise
viagra generico online
Ответить
Dusty
0 Dusty 17.08.2019 11:44
deeply lady price of viagra at walmart honest airport
before resource viagra generic
walmart price
otherwise brother
Ответить
Joshuanamers
0 Joshuanamers 18.08.2019 00:02
je cherche cialis
http://cialisle.com
buy cialis and levitra online
cialis online
cialis for daily use free trial
Ответить
IfaHaulley
0 IfaHaulley 19.08.2019 03:17
easy tonight generic viagra walmart pharmacy occasionally police regularly image http://christianlouboutinoutletus.us/ generic viagra at walmart, fairly smile
Ответить
Joshuanamers
0 Joshuanamers 19.08.2019 11:29
what the difference between cialis levitra and viagra
buy cialis online
cialis and prostate enlargement
buy generic cialis
can i buy cialis in indonesia
Ответить
CharlesatpaG
0 CharlesatpaG 20.08.2019 23:33
viagra and empty stomach
viagra generico online
ungdomsmottagning viagra
viagra without a doctor prescription
feeling hot after taking viagra
Ответить
Sherry
0 Sherry 21.08.2019 20:05
propecia and sildenafil viagra purchase
generic viagra
http://viacheapusa.com/ viagra online pharmacy is it safe
to take sildenafil with beta blockers
Ответить
LeonardatKek
0 LeonardatKek 21.08.2019 23:51
what should i expect from viagra
buy viagra
how can viagra harm you
generic viagra
watermelon rind and viagra
Ответить
sildenArody
0 sildenArody 22.08.2019 00:55
happens if take two viagra generic viagra time period of viagra generic viagra taking both viagra and levitra
Ответить
LeonardatKek
0 LeonardatKek 23.08.2019 11:08
similar medicine of viagra
viagra online
what viagra to use
http://viagrraver.com/
merk viagra yang aman
Ответить
sildenArody
0 sildenArody 23.08.2019 23:33
what is the average age a man needs viagra generic viagra is there an otc viagra viagra online what other uses are there for viagra
Ответить
Carmon
0 Carmon 24.08.2019 02:38
ginkgo biloba and sildenafil http://viagenupi.com/ cheap viagra.
sildenafil and kidney problems.

Also visit my blog ... sildenafil 25 mg
Ответить
HowardatUnops
0 HowardatUnops 25.08.2019 00:28
viagra for sale in birmingham
buy generic viagra
buying viagra in adelaide
buy viagra online
how to avoid upset stomach from viagra
Ответить

Защитный код Обновить