Киирии

Киирии

“Саха олоҥхото национальнай театрга турбутун туһунан” диэн ыстатыйа түмүгэр маннык сурулла сылдьар: “Бу тэрилтэ биир эрэ оонньууга оҥоһуллубат, саас-үйэ тухары турар тэрилтэ буолар. Онон кыра ороскуоттан туттунуохха сатаммат”.

 

олонхо театр

Бу ыстатыйа ааспыт үйэ сүүрбэһис сылларыгар суруллубут. Ааптар – Былатыан Ойуунускай. Оччолорго Саха тыйаатыра улуу суруйааччыбыт “Туйаарыма Куо” диэн олоҥхотун аан бастаан сыанаҕа туруорбут эбит. Саха норуотун чулуу уола, суруйааччыбыт, бөлүһүөкпүт, сирдьиппит Былатыан Ойуунускай быйыл төрөөбүтэ 125 сылын туолар. Санаан көрүҥ, бу ыстатыйа сүүс сыллааҕыта суруллан хаалбыт. Оттон билиҥҥи кэммитигэр биир эмэ киһи, сахалар олоҥхобутунан Арассыыйаҕа, Азияҕа, Европаҕа, бүтүн аан дойдуга сэҥээриини ылыахпыт диэн санаан көрбүтэ буолуо дуо?.. Маннык ыра санаа, чахчы, култуурабыт урукку миниистиригэр эрэ кэлбитэ буолуо диэтэхпинэ, сыыстарбатах буолуохтаахпын. Ол курдук, кини бу сүдү айымньыбытынан, улуу ааптарынан «ыалдьыбыта” балай эмэ кэм буолла. Олоҥхо тыйаатыра бу соторутааҕыта Греция курдук чиэски сиргэ тиийэн, олоҥхону көрдөрөн, улахан сэҥээриини ылан кэллэ. Онон, күндү ааҕааччыларбыт, түгэни мүлчү туппакка, Олоҥхо тыйаатырын уус-уран салайааччыта, СӨ судаарыстыбаннай сүбэһитэ Андрей Саввич БОРИСОВЫ кытары атах тэпсэн олорон сэһэргэһиибитин саҕалыыбыт.

андрей саввич

– Андрей Саввич, үтүө күнүнэн! Греция курдук ыраах сиргэ саха олоҥхотун көрдөрөн улахан сэҥээриини ылбыккытынан, үрдүк ситиһиигитинэн эҕэрдэлиибин!

– Махтал! Көр, бу улуу убайбыт Былатыан Ойуунускай сүүс сыллааҕыта: “Бу тэрилтэ биир эрэ оонньууга оҥоһуллубат, саас-үйэ тухары турар тэрилтэ буолар. Онон кыра ороскуоттан туттунуохха сатаммат”, – диэн суруйан хаалларбыт. Алта уонус сылларга тахсыбыт талыллыбыт айымньыларын сэттис туомугар баар. «Тэрилтэ...”, “саас-үйэ тухары...” диэн, олоҥхобут аны биир үйэнэн туһунан тыйаатырданан силигилии сайдыа диэн инникини өтө көрөн, этэн кэбиспит эбит. Дьэ, хайдаҕый ээ?! Дьикти буолбатах дуо?!

– Тыый, кырдьык, оннук курдук суруйбут эбит дии...

– Маннык эпоһы урут хайа да омук драмтыйаатырга анаан суруйбатаҕа. Арай, ииндийэлэр куукула, драмтыйаатыр гынан көрдөрөллөрө. Ону биһиги Ойуунускайбыт эрэ “Туйаарыма Куо”, “Дьулуруйар Ньургун Боотур” олоҥхолорун ускуустуба, литэрэтиирэ таһымыгар таһаарбыта. Санаан көр, хайдах курдук үрдүк таһымый?! Тыйаатырга оонньоотуннар диэн дыраама бары ирдэбилигэр эппиэттиир гына суруйуу, дьэ, бу хорсун хардыы диэбэккин дуо?! Оччолорго “Ньургун Боотур” олоҥхо туһунан “бу олоҥхо дуу, литэрэтиирэ дуу?” диэн улахан мөккүөр буола сылдьыбыт.

Аны туран, маны итэҕэл дырааматын курдук көрдөрбүтэ. Манна туох баар Үрдүк Айыыларбыт, Үөһээ, Аллараа дойдулар күүстэрэ, иччилэрэ, абааһылара бары бааллар. Валентина Чусовская диэн улахан учуонай, бэл: “Соответствует по всем каноном религиозной драмы”, – диэн билинэн турардаах. Ойуунускай религия үөскээһинини туһунан ыстатыйатыгар бу туһунан ханарытан да буоллар: “Дьэбириэйдэр олоҥхолоругар – Иисус Христос... онон биһиги олоҥхобут – биһиги Библиябыт” диэн суруйан турардаах. Бу туһунан баччааҥҥа диэри мөккүһэллэр. “Якутский язык и пути его развития” диэн ыстатыйатыгар аатырбыт тылы үөрэтээччи, учуонай Н.Я. Маррга (оччолорго улуу сирдьиппит Сталин эрэ сүбэлэһэр киһитэ) сигэнэн туран, “Саха” диэн тыл хантан үөскээбитин ырыппыт этэ. “Сахалар сах саҕаттан дииллэр”, ол аата “Таҥара саҕаттан, Носитель бога” диэн суруйан турардаах.

– Ол иһин да “Кыһыл Ойуунун” суруйдаҕа дии...

–Бу санаатахпына, Ойуунускай улахан авангардист киһи эбит. “Кыһыл Ойуунун” ылар да, эмиэ тыйаатыр сыанатыгар таһааран ускуустуба курдук көрдөрөр. Урут, ойууннар, удаҕаннар балаҕан эрэ иһигэр кыыра сырыттахтара дии. Кинилэр кыыралларын мээнэ киһи көрбөт, бэл, кэпсэл оҥостоллорун куттаналлара. Ону кини ойууну сыанаҕа кыырдаран көрдөрөр. Дьэ, хайдаҕый?! Ойуунускай үс кэриэһи этэр: тылы, олоҥхону уонна итэҕэли! “Төрөөбүт тылбытынан саҥара сырыттахпытына эрэ, саха норуота эстиэ суоҕа” диэн кини оччолорго эппитэ. Иккиһинэн, олоҥхотун саха норуотугар кэриэс быһыытынан хаалларар, төһө да хаайылла, үтүрүллэ сырыттар, олоҥхотун түүннэри-күнүстэри, утуйар уутун умнан туран суруйан бүтэрэр. Үсүһүнэн, итэҕэли эмиэ кэриэс быһыытынан этэн кэбиһэр. “Итэҕэлбит олоҥхобут иһигэр баар” диэн.

– Эн тыйаатыр туруорааччытын быһыытынан үлэлээн кэллиҥ. Ол кэмҥэ Саха тыйаатырын сыанатыгар Ойуунускай элбэх дырааматын туруорбутуҥ.

– Аан бастаан Саха тыйаатырыгар туруорааччы быһыытынан үлэлээн баран, 1983 сыллаахха Былатыан Ойуунускай 90 сааһыгар анаан “Үс саха төрүөҕэр” диэн испэктээкили туруорбутум. Онно испэктээкил бастакы хартыынатын хаайыыттан саҕалаабытым. Оччолорго кинини ким даҕаны хаайыыга сордонон-муҥнанан өлбүтүн туһунан мээнэ кэпсэппэт, суруйбат этэ. Наар революционер, суруйааччы быһыытынан көрдөрө сатыыллара. Ону мин испэктээкилгэ хаайыыга олорбутун сүрүн хартыына быһыытынан көрдөрбүтүм. Саалаҕа олорор дьон: “Оо, хаайыы...” – дэһэ түспүттэрэ уонна хайдах эрэ куттаммыт курдук туттубуттара. Куттал өссө да баар кэмэ. Ол кэннэ “Дойду оҕото Дорогуунап Ньукулайы” туруорбутум. Манна Дорогуунап сордоох, бастаан илээт, хаартыһыт, арыгыһыт киһи, тапталын көрсөн баран, тосту көнөн, дьиҥнээх сахалыы өйдөөх-санаалаах киһи буолан хаалар. Сахатыгар төннөр. Таптал киһини дьүһүн кубулутар сүдү күүстээх буолар эбит. Ойуунускай айымньыларыгар биир систиэмэни таба көрбүтүм. Үтүө майгылаах киһи куһаҕан майгылаах киһини кытары холбоһон, бииргэлэстэҕинэ, синтез үөскүүр. Бу синтез “Улуу Кудаҥсаҕа”, “Кыһыл Ойууҥҥа” эмиэ баар. Манна сүрүн дьоруой Улуу Кудаҥсанан Ойуунускайы бэйэтин көрдөрбүтүм.

– Быйыл тоҕо ала-чуо Грецияҕа олоҥхонон барбыккытый?

– Греция уонна биһиги култуурабыт биир ситимнээхтэр, майгыннаһар өрүттээхтэр. Бэл, оһуорбут кытары ханан эрэ майгыннаһар курдук эбит. Гректэр биһиги “Улуу Кудаҥса” айымньытын көрөн баран: “Тылбааһа да суох өйдүүр эбиппит”, – диэбиттэрэ. Кинилэр античнай трагедияларын сокуонунан суруллубут эбит диэн сөрү диэн сөхпүттэрэ. Туран эрэ ытыс таһыммыттара. Греция элбэх куоратыгар олоҥхобутун иһитиннэрбиппит. Ол курдук, Македонияҕа, Аристотель төрөөбүт сиригэр. Гректэр сүгүрүйэр бөлүһүөктэрэ эмиэ Былатыан диэн ааттаах. Идеалист, бөлүһүөк, эмиэ ойууннуҥу киһи. Ол иһин, бу икки киһини тэҥҥэ тутан, гректэр эпостарыгар майгыннатан Ойуунускай быйыл төрөөбүтэ 125 сылынан Олоҥхо тыйаатырын 11 сезонун Грецияттан саҕалаатыбыт. Биһиги эрабыт иннинэ 7-с үйэҕэ тутуллубут таас тыйаатырга эрэпэтииссийэлээбиппит. Аһаҕас халлаан анныгар. Ол таастарбыт быыһынан от үүнэн турар эҥин. Ол гынан баран, Степанида Илиньична туойан киирэн барбытыгар, доҕоор, хайдах эрэ ис-иһиттэн дуорайан, күүһүрэн, ураты тыыннанан киирэн барбыта. Бэл, ол таастарбыт тыыннанан барбыттара. Маны мин эрэ буолбатах, бэл, эдэр артыыстар дьиктиргээбиттэрэ. Аһаҕас халлаан анна диэтэххэ, бу акустиката үчүгэйин... Сорох ардыгар итинник күүстээх өрүттэр бэлиэтэммиттэрэ. Туох да иһин, тыйаатыр үөскээбит улуу сиригэр эпическэй тыйаатырга(!) биһиги Ойуунускайбыт олоҥхотун туруоруу – биһиэхэ сүдү чиэс! Устуоруйаҕа киирдэхпит.

степанида

– Бу бараргытын өрөспүүбүлүкэ үбүлээбитэ дуо?

– Суох. Тыйаатыр бэйэтэ уйуммута. Хайдах эрэ барыта бэйэтэ бэйэтигэр ситимнэнэн, барар-кэлэр ороскуоппут үбэ-харчыта табыллан хаалбыта. Арассыыйа Култууратын министиэристибэтэ көмөлөспүтэ. Онно эбии сайыны быһа үлэлээн харчы өлөрбүппүт. Сити курдук, бэйэбит уйуммуппут.

– Андрей Саввич, бу сотору олоҥхоҕутун “Россия – моя история” диэн саҥа тутуллубут түмэлгэ туруораары сылдьаҕыт. Тоҕо Саха тыйаатырыгар буолбакка, онно туруордугут?

– Олоҥхо тыйаатыра бэйэтэ анал сыаната суох. Дьиэбит суох. Саха тыйаатыра биһиэхэ кыараҕас. Онно испэктээкили биир эрэ өттүттэн көрөллөр дии. Оттон олоҥхо олох ураты сыанаҕа наадыйар, үс өттүттэн көрүүгэ. Ол – амфитыйаатыр сокуона! Төгүрүктүҥү эрээри, циркэ курдук тула олоруллубат. Ол иһин бу түмэли киэҥ-куоҥ диэн талбыппыт. Билигин онно күн аайы бэлэмнэнии бара турар. Аны туран, эмиэ Ойуунускай төрөөбүтэ 125 сылыгар анаан, Кытайтан Пекин оператын Кунсю тыйаатыра “Туйаарыма Куону” кэлэн көрдөрүөхтээх.

– Оттон, били, Олоҥхо дойдута национальнай инновация бырайыага ханна тиийдэ?

– Олоҥхо дойдута национальнай инновация бырайыага улахана бэрт буолан, сүдү үбү-харчыны эрэйэр. Ол иһин билигин даҕаны кэпсэтиһии, быһаарсыы таһымыгар сылдьар. Үнүр саҥа талыллыбыт Ил Дархан Айсен Сергеевич Николаев пуорумҥа “бу бырайыагы олоххо киллэриэххэ наада уонна онно күүстээх үлэ эрэйиллэр” диэн эппитэ. ЮНЕСКО хотуна Ирина Бокова кэлэ сылдьан биһиги “Олоҥхобут киинин” “Шедевр ЮНЕСКО”-нан аан дойду таһымыгар таһааран өйүөхпүт диэн илии баттаабыта. Ол докумуона бу баар. Онон ити хайысхаҕа күүскэ үлэлиэхтээхпит. “Арассыыйа уонна Евразия норуоттарын олоҥхолорун тыйаатыр нөҥүө таһаарыы” бырайыак чэрчитинэн Алтаайга “Маадай Кара”, Башкирияҕа “Урал Баатыр” эпостар туруорулуннулар, өссө да атыттар киэннэрэ салҕанан барыа.

– Эйигин кытары кэпсэтэ олорор наһаа интэриэһинэй эбит. Олох уугар-хааргар киирэн кэпсиир эбиккин. Сорох кэпсэтиибит, биллэн турар, бэчээккэ тахсыбат. Махтал!

– Өйдөөн истибиккэр бэйэҕэр махтал!

Сэһэргэстэ

Туйаара СИККИЭР.

Тарҕат:

Комментарии

Vada
0 Vada 13.02.2019 17:01
gwthbds tadalafil 20 mg divisibile http://cialissom.com/ cialis 20mg
pills generic cialis online en ucuz
tadalafil

Also visit my homepage ... cialis 20mg for sale
Ответить
Carrie
0 Carrie 16.03.2019 02:58
K http://cialisles.com/ cialis 20 mg best price,
physically ceny cialis w aptekach cialis
20 mg best price
or tadalafil without a doctor's prescription;
Ответить
Reinaldo
0 Reinaldo 16.03.2019 03:25
cialis 20mg

Feel free to visit my page: Buy Cialis Online
Ответить
Violet
0 Violet 16.03.2019 06:04
how to tell my doctor i need sildenafil viagra can u take sildenafil and cialis at the same
time

My blog :: cheap viagra
Ответить
Fanny
0 Fanny 17.03.2019 06:33
cialis 20mg http://cialsonlinebei.com cialis online canada
Ответить
Margene
0 Margene 17.03.2019 07:14
sildenafil 100mg effects
sildenafil generic
piano terapeutico sildenafil ipertensione polmonare
viagra tablets

Feel free to surf to my page: viagra generic
Ответить
Sven
0 Sven 19.03.2019 13:41
viagra herbal alternative cheap viagra no prescription sildenafil herpes.
Ответить
Porfirio
0 Porfirio 20.03.2019 15:32
should a 17 year old take viagra viagra.com viagra and low sperm
count
Ответить
Pamela
0 Pamela 20.03.2019 20:20
how to reverse the side effects of sildenafil www.viagrauga.com sildenafil unable to ejaculate

Here is my web-site - viagra usa
Ответить
Rodney
0 Rodney 21.03.2019 15:37
what happens if you only take half a sildenafil http://triviagra.com/ heart attack from sildenafil www.triviagra.com keppra and viagra

Feel free to visit my homepage ... best generic viagra websites
Ответить
Gale
0 Gale 23.03.2019 07:29
Ответить
Jared
0 Jared 28.03.2019 15:00
herbal viagra in leeds sildenafil hcl viagra and cialis same day
Ответить
Marion
0 Marion 03.04.2019 17:34
sildenafil out of watermelon rinds and lemon juice
https://tadapox.wixsite.com/tadapox online tadapox
the sildenafil alternative the complete guide to overcoming erectile dysfunction naturally
silagra online
can sildenafil be used after expiration date

My webpage: generic tadapox for sale
Ответить
Margherita
0 Margherita 04.04.2019 21:45
tadalafil luxemburg kaufen genericalis.com efectos secundarios de viagra
tadalafil
Ответить
Gail
0 Gail 06.04.2019 10:58
directions for tadalafil 5 mg http://cialisps.com tadalafil polska apteka

Stop by my weblog :: buy
cealis online
Ответить
Sanford
0 Sanford 11.04.2019 06:45
Ответить
Sherry
0 Sherry 19.04.2019 15:44
sildenafil presentacion y dosis http://viagraeiu.com/ viagra online prescription

My web blog; buy viagra online cheapest
Ответить
Nola
0 Nola 19.04.2019 16:03
tadalafil mexican restaurant [url=http://cialislet.com/]cialis tadalafil and your liver.
Ответить

Защитный код Обновить