Кыым — 
Саха эстрадатыгар айылҕаттан күүстээх куоластаах, Кэбээйиттэн хаан тардыылаах уол “Ийэкээм”, “Эйиэхэ сибэкки биэрээри”, “Киһиэхэ төрөөбүт дойдута” уонна да атын ырыаларынан соһуччу эрээри, бэрт эрэллээхтик киирбитэ. Дьон-сэргэ биһирэбилин-кэрэхсэбилин тута ылбыта. Ураты куолаһынан, нарын матыыптаах ырыаларынан.
Константин Степанов үс сыллааҕыта кыһыары баччаларга Өксөкүлээх Өлөксөй аатынан Норуоттар доҕордоһууларын дьиэтигэр биир күн иккитэ кэнсиэр бэлэхтээн турар. Икки кэнсиэр тухары саала иһэ тобус-толорута – сүгүрүйээччилэрэ тоҕуоруһан кэлбиттэр этэ. “Ырыам кута” бастакы кэнсиэрэ Эстрада тыйаатырыгар буолбута.
Быйыл алтынньы 18 күнүгэр “Таптал ырыалара” үбүлүөйдээх дьоро түһүлгэтин тэрийдэ. Кэнсиэр артыыс айар үлэтин 15 сылыгар уонна Ийэ күнүгэр ананна. Эрдэтээҥи икки кэнсиэри аахтахха, эдэр ырыаһыт бар дьонугар бэлэхтээбит бу үһүс түһүлгэтэ.
Үһүс кэнсиэр уратылаах буолла: сахалыы киэҥник биллэр, сэбиэскэй уонна Италия эстрадаларын ырыалара “Якутия” аркыастыр эстрадаҕа састаабын, Бэк-вокал, үҥкүү кэлэктииптэрин толорууларынан доҕуһуолланна. Көрөөччүлэр тыыннаах дорҕоону уонна муусуканы “Якутия” аркыастыр доҕуһуолугар астына-дуоһуйа иһиттилэр. Аркыастыр дирижёра – СӨ ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ, аркыастыр уус-уран салайааччыта уонна дирижёра Николай Пикутскай.
Аҕа ыллыктаах сүбэтинэн
Ааҕааччыларбыт истэн билэр буолуохтааххыт, Константин аҕата – СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Кэбээйи улууһун бочуоттаах олохтооҕо, мелодист, самодеятельнай композитор Роман Степанов-Толбон. Дьоро киэһэҕэ байаанынан доҕуһуоллаан уолун истиҥ-иһирэх ырыаларын киэргэттэ. Ырыа ыллыгар “сиэтэн” кэриэтэ киллэрбит, 15 сыл устата айар үлэтин араас кэмигэр ыллыктаах сүбэтинэн-амтынан арыаллыы сылдьыбыт киһи кини буоллаҕа.
“Төрөппүт аҕа буоларым быһыытынан, уолум кэнсиэрэ үрдүк таһымҥа ааспытыттан олус үөрдүм. Дьиҥэр, кэнсиэр кэмигэр саамай кинитээҕэр даҕаны долгуйбут киһи мин буолбутум”, – диэн санаатын үллэһиннэ. Салгыы маннык кэпсиир: – Кэнсиэр идиэйэтин бу сайын Николай Пикутскай Константины кытта сүбэлэһэн баран былааннаабыттар. Уолум миэхэ эппитигэр, Николай Владимировиһы кытта иккиэн Сангаартан төрүттээх биир дойдулаахтар буоларбыт быһыытынан: “Сөпкө толкуйдаабыккыт, эрдэттэн тыыннаах аркыастырга толорор ырыаларгын испииһэктээн ыыт”, — диэбитим. “Партитура оҥорор, суруйар ыарахан буолуо”, – диэбиппэр, уопсайа 20 ырыаны байааҥҥа оонньоон, ыллаан устубутун ыыппыт этэ. Инструментовкатын эрэпэтииссийэлэриттэн быһа тардыыны истэн олус диэн сөбүлээбитим. “Ол гынан баран эт куолаһынан 17 ырыаны биир тыынынан толорор ыарахан буолуо”, — диэбиппэр, кини: “15 ырыаны аркыастырынан, 2 ырыаны байаанынан ыллыыбын”, — диэн бэлэмнээх, эрэллээх сылдьара.
Бу билигин олорон санаатахха, тыыннаах аркыастыр оонньооһуна киһи дууһатын олус таарыйар эбит, истибэтэҕим ырааппыт... Солист да толоруута хас ыллаатаҕын аайы аһыллан, арыллан истэ. Константин Николай Владимировиһы кытта бэйэ-бэйэлэрин өйдөһөн, хас биирдии ырыаларын ис хоһоонун тутуһан, көрөөччүлэр биһирэбиллэрин толору ыллылар. Ону тэҥэ Николай Владимировичка ырыаларбар үйэлээх партитура суруйан үйэлээбитигэр ис сүрэхпиттэн улахан махталбын тиэрдэбин. Константин биир тыынынан икки кэнсиэргэ уопсайа 34 ырыаны толорон, дьиҥнээх ырыаһыт буоларын дакаастаата диэн үөрдүм, астынным”.
“Ийэкээм” ырыа хайдах айыллыбытай?
“Ийэкээм” диэн чахчы да хас биирдии ийэ дууһатын иһинэн киирэр, сүрэҕин ортотунан ааһар ырыа тылларын суруйааччы Василий Гоголев-Уйулҕан суруйбута. Бу ырыаны иһиттэххэ, истиҥ иэйии күөдьүйэр, сырдык курус кутуллар, сүрэх уратытык нүөлүйэр.
Василий Гоголев-Уйулҕан:
– 2013 сыллаахха ийэм туһунан “Хоһуун таас” диэн сэһэн суруйбутум. Ийэм 100 сааһыгар “Ийэкээм” диэн хоһоон суруйбутум. Оччолорго Роман Степановы-Толбону кытары биир оскуолаҕа үлэлии сылдьыбыппыт. Хоһооммун киниэхэ көрдөрбүтүм. Онуоха Роман Константинович хоһооммун ааҕаат, “Бу айымньы ис хоһооно дойдунааттыы (патриотическай) эбит, онон үйэлээх ырыа буолуо”, – диэбитэ уонна уһаппакка-кэҥэппэккэ матыып айбыта. “Костяҕа ыллатыахха” диэн этии киллэрэн, аранжировкатын, запиһын Бүөккэ Бөтүрүөпкэ оҥорторбутум. 2014 с. маҥнайгы “Үрдэл” музыкальнай бириэмийэҕэ “Ийэкээм” ырыанан Костя лауреат буолбута. Аны “килиип устуохха” диэн санаа киирэн, Тим Третьяков диэн клипмейкэри булан, сценарийын суруйан, ийэ оруолугар СӨ үтүөлээх артыыһын Елизавета Потапованы кэпсэтэн, килииппитин устубуппут. Онон, бу ахтыллыбыт бөлөх бары кыттыһан, “Ийэкээм” диэн Саха сирин ийэлэригэр гиимин кэриэтэ ырыаны оҥорон таһаарбыппыт. Костя бу ырыаны күн бүгүнүгэр диэри ыллыы сылдьарыгар махтанабын.
Ыччат да, аҕам да саастаах дьон ыллыылларын иһиттэхпинэ, сүрэҕим үөрүүнэн туолар. Саллааттар ийэлэрэ Мария Емельянова саллаат оҕолору көрсөрүгэр мэлдьи “Ийэкээм” ырыанан доҕуһуоллатан, алаадьы түҥэтэрин ситимҥэ долгуйа көрөөччүбүн. Төһөлөөх саллаат уолаттар дойдуларын, ийэлэрин санаан ахтылҕаннарын таһаараллара буолуой? Сахабыт сирин ийэлэрэ барахсаттар, бу ырыа эһиэхэ барыгытыгар ананар.
Ырыаһыт сүрүн сыанабыла – көрөөччү
Бу күн Өксөкүлээх Өлөксөй аатынан Норуоттар доҕордоһууларын дьиэтигэр көрөөччү тоҕуоруһа муһунна: аҕам саастаахтар да, эдэрдэр да үгүстэр. Хас биирдии ырыаны ытыс дохсун тыаһынан доҕуһуоллаатылар. Кэнсиэр кэннэ көрөөччү туох санаалааҕый?
Полина Ильинична Лыткина бу кэнсиэр иннинэ аркыастыр тыыннаах доҕуһуолун улаханнык истэ илик эбит. “Аркыастыр ырыаны ураты тыынныыр” дииллэригэр, дьэ, итэҕэйдим”, – диэн билинэр.
– Бастатан туран, бу киэһэни тэрийбит дьоҥҥо барыларыгар ис сүрэхпиттэн махтанабын! Константин Степанов кэнсиэрэ сылаас тыыннаах, дьиҥнээх бырааһынньык курдук ааста, ол эрээри саамай улахан махталы “Саха” аркыастырга уонна кини салайааччытыгар Николай Пикутскайга этиэхпин баҕарабын.
Кырдьыгынан эттэххэ, ырыаһыт үбүлүөйүгэр кэлэн баран, аркыастыры саҥа арыйдым... уонна бу олус үчүгэй эбит! Тыыннаах састаап — саксофон, флейта, скрипка, байаан тыаһаатаҕына, билэр ырыаларбыт саҥалыы тыыннанан, тупсан кэллилэр. “Ийэкээм”, “Таптыыбын эйигин”, “Кыыс Амма” ырыалары элбэхтик истибитим эрээри, аркыастырга доҕуһуолланан букатын саҥалыы, дириҥник иһилиннилэр. Мусукааннар доҕуһуолу “толоробут” эрэ диэбэккэ, дуоһуйан оонньууллара көһүннэ. Николай Пикутскайга хорсунун, түбүгүн иһин туспа махтал. Маннык састаабы мунньан, ырыалар аркыастырга аан бастаан иһиллэллэрин курдук бэлэмнэнии — бу сүҥкэн үлэ. Константин Степанов, маладьыас, куолаһа кэрэ, төрүт үгэһи кэрэһэлиир. Саха ырыата маннык кэрэтик, аныгылыы тыыннанан иһиллибитин иһин махтал! “Саха” аркыастыр кэлэр кэнсиэрдэригэр хайаан да сылдьыам, – диэн кэпсиир.
Елена Дмитриевна Габышева:
– Толору састааптаах аркыастыр доҕуһуоллаах “Тыыннаах дорҕоон” бырайыак истиҥ ырыалара киһи дууһатыгар киирэр гына иһилиннилэр, олус астынным.
Константины «Ийэкээм» диэн ырыатынан “Үрдэлгэ” Гран-при буолбутуттан билэбин. Бу кэнсиэри ураты, дьиҥ-чахчы ис дууһатыттан көрөөччүлэргэ — биһиэхэ — анаабыта тута биллэр. Барыта ситэриллибит: толору световай партитура (светограмма), видеоклип уонна, биллэн турар, “Саха” аркыастыр (сал. Николай Пикутскай). Галина Шахурдина ырыаларын уонна “Ийэкээм” ырыатын олус сөбүлээтим. Бу ырыалары уруккуттан да тус бэйэм таптыыбын, оттон аркыастыр доҕуһуолунан өссө тупсан, киэркэйэн иһилиннэ. Махтал буоллун, Константин Степанов, дьоро киэһэни бэлэхтээбиккэр! Махтал буоллун “Саха” аркыастыр салайааччытыгар Николай Пикутскайга!
“Үйэлээх ырыа” диэн туспа буолар. Кэмтэн-кэрдииттэн, күнтэн-дьылтан тутулуга суох сүрэхтэри долгутар ырыа... Эдэр ырыаһыт Константин Степанов ырыалара үйэлээх буоллуннар. Истиҥ ырыалара саха дьонун биһирэбилин-кэрэхсэбилин ыла турдуннар.
Василий Гоголев, кэнсиэр тэрийээччилэрэ түһэрбит хаартыскалара.
