Аҕам саастаахтарга мэйии ишемиятын бохсууга, бу ыарыыны эрдэттэн сэрэтиигэ уонна профилактикаҕа кымыс уонна хомус терапията көдьүүстээҕэ дакаастанан турар. “Аврора” мэдиссиинэ килииньикэтигэр Көхтөөх уһун үйэлэнии киинэ, анал эминэн эмтиирин сэргэ, саха норуотун бу үгэс буолбут эмтиир ньымаларын хото туһанар. Билигин бу ньыманы саастаах дьону реабилитациялыырга “инновациялаах, саҥалыы көрүү” диэн сыаналыыллар.
Бу туһунан “Аврора” килииньикэ Көхтөөх уһун үйэлэниитин киинин төрүттээччи Мария Христофорова кэпсээтэ.
Билигин саастаах дьон толкуйдуур, өйдүүр дьоҕурдара “сааһырыытын” туһунан элбэхтэ кэпсиир, суруйар буоллулар. Учуонайдар, быраастар, уопсастыба тоҕо долгуйарый? РФ Доруобуйаҕа харыстабылын министиэристибэтин дааннайынан, 2025 сыл саҥатыгар 55 саастарын ааспыт саастаах дьон нэһилиэнньэ 30%-нын ылаллар. Ити – Арассыыйа аныгы устуоруйатыгар саамай муҥутуур “кырдьаҕас” көрдөрүү. Тэҥнэбилгэ, 1990 сыллаахха ити көрдөрүү баара эрэ 21,1 % этэ. Ол эбэтэр, кэнники уон сылга сааһырыы структурата күүскэ улаата турар. Маны сэргэ, дьарҕа буолбут мэйии ишемиялаах ыарыһахтар ахсааннара тэтимнээхтик эбиллэрин бэлиэтииллэр.
Ыстатыыстыка этэринэн, Арассыыйаҕа 2017 сыллаахха “хроническая ишемия головного мозга” диэн диагнозтаах 6 мөл. 527 тыһ. ыарыһах баара. Ити – нэһилиэнньэ уопсай ахсаанын 5 %-на. Бу психоэмоциональнай кэһиллии саастаах дьон олохторун хаачыстыбатын биллэ мөлтөтөр, кинилэр социальнай көхтөрүн хааччахтыыр уонна олоҕурбут фармако-терапияҕа кыайтарбат таһымҥа тиийбитин туоһулуур.
“Күн бүгүн Арассыыйа өркөн өйдөөхтөрө бу кыһалҕаны быһаарар суолу тобуларга күүскэ үлэлэһэллэр, ол иһигэр олоҕурбут уонна үгэс буолбут ньыманы чинчийэллэр. Биһиги Көхтөөх уһун үйэлэниибит киинигэр кымыһынан уонна хомуһунан эмтиир ньымабыт “эмэ суох (немедикаментозный) профилактическай дьаһал” быһыытынан олус көдьүүстээҕин көрдөрдө. Ордук – хроническай мэйии ишемиялаах ыарыһахтарга. Биһиги Кииммитигэр баар £й кэбиниэтигэр бу ньымалар өйү, толкуйдуур дьоҕуру тупсарыыга, психо-эмоциональнай эйгэҕэ, тыынар функцияҕа уонна уопсай турукка хайдах дьайалларын, төһө туһалаах буолуохтарын чинчийэн барбыппыт. Биһиги нэһилиэнньэбитигэр олус наадалаах, мэдиссиинэни уонна социальнай-психологическай, социальнай-педагогическай өҥөлөрү холбуу тутан, стационар аҥаардаах үлэбит көрүҥэ – ураты уопут. Киин бырагыраамата мэдиссиинэ арыаллааһынын, эмтиир физкультураны, ааптардыы илбийии көрүҥнэрин, кымыс уонна хомус терапияларын, ону сэргэ бэрт баай ис хоһоонноох култуурунай-сынньатар үлэни сатабыллаахтык, көдьүүстээхтик дьүөрэлиир. Бу Саха сирин ураты уопута өрөспүүбүлүкэҕэ “Демография” национальнай бырайыагы, 2030 сылга диэри Арассыыйаҕа аҕам саастаахтар интэриэстэригэр дьаһаныы Стратегиятыгар уонна былырыыҥҥыттан саҕаламмыт “Положительная и активная жизнь” бырайыагы олоххо киллэриигэ киэҥник тарҕаныахтаах”, – диир Мария Николаевна.
– Биһиги Кииммитигэр мэдиссиинэ билимин хандьыдаата, гериатр-быраас П.И. Кудрина салалтатынан, 2025 сыл устатыгар социальнай өҥөлөрү ылар сынньанааччыларбытын кэтээн көрөр чинчийэр үлэ ыытыллыбыта. Номнуо бастакы үчүгэй түмүктэр бааллар. Кымыс уонна хомус терапиялара, билигин туһаныллар кыахтара кэҥээбитинэн, “инновационнай ньыма” курдук ааҕыллыахтарын сөп. Чопчулаан эттэххэ, мэйии эрдэ кырдьыытын бохсорго туһалааҕа дакаастанна. Ол эбэтэр, 60–70–80 саастарыгар сааһырыы бэрээдэгинэн кэлэр когнитивнай уларыйыылары бытаардаллара, мэйии үлэтин тупсараллара бэлиэтэннэ.
Полина Кудрина кэпсээбитинэн, саха үгэс буолбут кымыһынан уонна хомуһунан эмтиир ньымалара төһө көдьүүстээхтэрин үөрэтээри нейрогериатр-быраас үлэлээбит, КШОПС аҥкыататын толорторбуттар, GDS-15 гериатрия дэпириэссийэтин шкалатын бэрэбиэркэлээбиттэр, ЭЭГ (электроэнцефалограмма) ыытыллыбыт уонна ити ылыллыбыт дааннайдары анаалыстаабыттар. Чинчийиини 2024 сылтан ыла кииҥҥэ сынньаммыт 60–89 саастаах кырдьаҕас дьоҥҥо ыыппыттар.
Ол түмүгэр, КШОПС шкалата эр киһититтэн-дьахтарыттан көрөн, дьон билиитэ, өйдүүр уонна ылынар дьоҕура, саҥарар саҥата тупсубутун туоһулаабыт. Холобур, эр дьон болҕомтолоро ордук тупсар эбит.
Анаалыс көрдөрбүтүнэн, хомус дьүрүскэнин истибит дьон когнитивнай функциялара ордук тупсубут. Ол эбэтэр, саастаах дьон болҕомтолоро, оттон ытык саастаахтар билиилэрэ биллэ тупсубут.
Кудрина бэлиэтииринэн, хомус киһи иммунитетын бөҕөргөтөр, оһоҕос микрофлоратын нуормаҕа түһэрэр, организмҥа буортулаах холестерины кыччатар, искэн ыарыытын кутталын уҕарытар. Кымыһынан эмтээһин сэллик, тыҥа-бронха ыарыыларыттан, гастриттан, сүрэх-тымыр ыарыыларыттан уонна гиперлидемияттан үчүгэйдик дьайара дакаастаммыт.
