Саха сирин хонууларын күөх сирэм чэлгийэр сибэккилэрэ, чээлэй күөх ото-маһа, дьэҥкир сымалаҕа сиэдэрэй көстүүлээхгына кутуллан, кыһын да кэллин, күһүн да саҕаланнын, хаһан даҕаны хагдарыйбакка кэрэ киэргэл, үйэлээх хартыына буола сылдьыахтара. Бу киһи хараҕа сайын кэрэтин көрөн үөрэр уонна манньыйар оҥоһуктарын Кэбээйи улууһун Сэбээн Күөл нэһилиэгин олохтооҕо Наталия ПОПОВА нарын тарбахтара чочуйан таһаараллар.
-- Наталия, дьэ, дьикти, кэрэ да дьарыгы булбуккун, туох санааттан сайыны µйэтитиинэн үлүһүйбүккүнүй?
-- Оҕо эрдэхпиттэн тыаҕа, айылҕаҕа сылдьарбын сөбүлүүбүн. Сибэккини ³²µн, быһыытын-та´аатын сүтэрбэккэ эрэ хайдах гынан ³р харайыахха, тыыннаах курдук хаалларыахха сөбүй диэммин, оҕолонон баран уһун уоппускаҕа олорон, куйаар ситимигэр туох ньымалар баалларын к³р³тт³³бµтµм. Эпоксиднай сымала диэн матырыйаалга тохтообутум. Видео-уруоктары көрөн, ылсан туран үөрэтэн баран, боруобалыырга санаммытым. Биллэн туран, тутатына табыллан барбатаҕа, элбэх сыыһа-халты туттуу да баара. Икки сыллаах дьарык кэнниттэн, дьэ, сымаланы баһылаатым диэххэ сөп.
-- Ханнык сибэккилэр киэргэллэргэ барсалларый? Ханна хомуйаҕын?
-- Ромашка, лютик, сир симэҕэ, тооку, хонуу отторун, хайа быыһыгар үүнэр бытархай сибэккилэри, мас туораахтарын ыам ыйыттан саҕалаан, дьиэ кэргэнинэн тахсан хомуйабыт. Биһиги дойдубут хартыынаны көрөн олорор курдук кэрэ айылҕалаах, халлааҥҥа талаһар үрдүк хайалардаах, кылыгырыы сүүрэр үрэхтэрдээх, киэҥ күөллэрдээх, үүнэр от-маһа, сибэккитэ ураты дии саныыбын. Кэргэмминээн массыынанан, тыынан айаннааммыт, айылҕа тэпсиллибэтэх ыраас миэстэлэригэр тиийэн, күн бастакы аҥарыгар, сарсыарда 11 чаастан сибэккилэрбитин хомуйабыт. Чуолаан ити кэмҥэ сибэкки тэрэйэн, саамай кэрэ көстүүлэнэн киэркэйэн турар бириэмэтин баттаһабыт. Дьэ онтон, оҥоһуктарым күн сирин көрүөхтэригэр диэри хас даҕаны түһүмэх бэлэмнээ´ини ааһаллар. Ол курдук тыаттан хомуйан аҕалабын, мааннай куруппаҕа хатарабын, силикогелинэн туттарабын, пинцетинэн көрүҥнэринэн араарабын, онтон сымалалаах халыыпка кутабын, хатыар диэри куурдабын, салгыы аалыы көмөтүнэн чочуйан биэрэбин, дьэ ол кэннэ бэлэм буолар. Этэргэ дылы оҕо курдук бүөбэйдэнэн, имэрийэн-томоруйан, бэйэтэ туспа тапталынан угуттанан тахсар оҥоһуктар. Хас биирдии түһүмэҕэр иэйиилээхтик хамсанабын, дьарыкпыттан ончу сылайбаппын, хата сынньанабын диэххэ сөп.
-- Киһи хараҕын, чахчы сымнатар киэргэллэр дии, матырыйаала ороскуоттаах дуо?
-- Эпоксиднай сымаланы сакаастаан атыылаһабын, сыаната чэпчэкитэ суох, маҥнай саҕалыырга үп-харчы наада буолар. Тутарга-хабарга матырыйаал быһыытынан бэрт табыгастаах мал диэхпин баҕарабын, тугу саныыргын барытын оҥоруоххун сөп ээ, өй айыыта, булугас толкуй эрэ баар буоллун...Билигин уопутураммын ытарҕа, брошь, бөҕөх, кулуон, биһилэх, ыстакаан уурар иһити бодунуо´у, остуол, светильник судургутук оҥорор буоллум.
-- Төһө өр тутуллар малларый? Эн киэргэллэриҥ ордук хайдах дьүһүннээх таҥаска барсалларый?
-- Хараҥа миэстэҕэ турдахтарына, эбэтэр анал холбукаҕа уурулла сырыттахтарына өр тутуллаллар, мал уһун үйэлэнэллэр, эргэрбэттэр.Мин сибэккилээх киэргэллэрим үрүҥ эбэтэр айылҕа өҥнөрүгэр чугас дьүһүннээх, биир тоннаах таҥастарга табыллан көстөллөр.
-- Сэҥээрээччилэрин кимнээхтэрий? Эн курдук оҥорооччулар бааллар дуо?
-- Бары сөбүлүүллэр, оҕолорго баттах туттарар оҥоробун, эдэрдэргэ ытарҕа, саастаах дьоҥҥо кулуоннары кутабын. Үксүгэр орто саастаах дьахталлар астынан атыылаһаллар, дьаарбаҥкаларга сырыттахха сэҥээрээччи элбэх буолааччы. Саха сиригэр күүлэйдии кэлбит дьон, туристар сөҕөн-махтайан, кэһии оҥостон илдьэ барааччылар. Эпоксиднай сымаланан дьарыктанааччыларга мин курдук сибэккини хатаран оҥорооччулар суохтар диэн көрөбүн. Арааһа, оҥоһуллан тахсара судургута суо±а ча±ытар быһыылаах.
-- Бу кып-кыра тэллэйдэри о²орбуккун дии, дьиҥнээхтэр дуо?
-- Дьиҥнээхтэр, уһун атахтаах сиэммэт, нууччалыыта поганка тэллэйдэр. Ойуурга мас быыһыттан пинцетинэн тутаммын ылабын. Анаан-минээн биир күҥҥэ тиийэн хомуйабын. Тэллэй матырыйаал быһыытынан олус намчы, кэбирэх. Дьэ, онон ити киэргэллэрбин бүөбэйдээн аҕай оҥоробун. Ки´и сиэбэт куһаҕан тэллэй да буоллар, тас көстүүтэ олус үчүгэй дии...
-- Дойдуҥ үүнээйитин эрэ туһанаҕын дуу? Атын сиртэн хомуйаҕын дуо?
-- Хаһан эрэ Дьокуускай куорат эргин сибэкки хомуйа тахсыбыппыт. Хомуйарга сөптөөх үүнээйи аҕыйах эбит диэн көрбүтүм. Туһанарга даҕаны тутула атын курдук, дойдум отун-маһын туһана үөрэммиппин быһыылаах. Оҥоһуктарбынан төрөөбүт дойдум айылҕатын кэрэ көстүүтүн көрөн, дьон дуоһуйалларыгар, сайыны харахтарынан уһаталларыгар диэн баҕа санаалаах оҥоробун.
-- Өссө тугу оҥорор баҕа санаа баарый?
-- Быыс булларбын Саҥа дьыллааҕы харыйа оонньуурдарын уонна кыра остуоллары оҥоруохпун баҕарабын, бу дьарык миэхэ сынньала² курдук. Сүрүн үлэбит дойдубутугар Сэбээн Күөлгэ баар. Онно маҕаһыыннаахпыт, элбэх бириэмэбитин дьоҕус бэйэбит дьиэ кэргэммит дьыалатыгар аныыбыт.
- Айылҕаҕыттан тэйимээри дойдугар олохсуйан олорор эбиккин дии?
-- Оннук, дойдубун наһаа таптыыбын, ытыктыыбын. Сэбээн Күөлүм сибэккинэн киэргэнэр күөх сирэм барҕа баайын киэргэллэрбэр киллэрэммин, дойдубар сүгүрүйүүбүн уонна махталбын тиэрдэбин.
Екатерина МУХИНА.
