Социальнай хантараак Саха сирин олохтоохторо үлэ булалларыгар, саҥа идэни баһылыылларыгар, бэйэ дьыалатын арыйалларыгар, кэтэх хаһаайыстыбаны тэринэллэригэр эбэтэр ыйдааҕы үбүнэн көмөнү ылалларыгар көмөлөһөр. Кырылас кумахтаах кырдьаҕас Бүлүү куоратыгар олорор, 28 саастаах, үс оҕолоох ыал ийэтэ Алгыстаана Филиппова социальнай хантараак көмөтүнэн бэйэ дьыалатын арыйан, бэрт таһаарыылаахтык үлэлии сылдьар.
Алгыстаана Игнатьевна Бүлүүтээҕи педагогическай колледжы 2017 сыллаахха “сайдыыларыгар хаалыылаах уһуйаан оҕолорун иитээччи” диэн идэлээх бүтэрбит. Үөрэҕин бүтэрээт, ийэ буолар ытык аналын толорон, утуу-субуу үс оҕотун төрөтөн, баһылаабыт идэтинэн үлэлээбэтэх.
– Биллэн турар, үс оҕону көрөн дьиэҕэ олоруу – эдэр киһи тыынын-быарын хаайар. Аны туран, оччолорго идэбинэн тэрилтэҕэ үлэлиэхпин, оҕолор кыралара бэрт, табыллыбат да курдуга. Онон 2022 сыллаахха оҕолорбун көрөн олорон “тугунан эмэ дьарыгырбыт киһи” диэн толкуйга түспүтүм уонна бэйэ дьыалатын арыйарга санаммытым. Оҕолорум да арыый улаатан, түбүк аччаабыт курдук буолбута, онон күүспүн-уохпун учуоттаан, бэйэ дьыалатыгар ылсыбытым.
Бэйэм оҕо эрдэхпиттэн иискэ сыстаҕаспын. Ол иһин бастаан утаа киһи саҕа куукулалары тигэн атыылыам дии санаабытым эрээри, кэлин идиэйэм кэҥээн, “Фан-Тайм” диэн аниматор устуудьуйатын арынарга туруммутум.
Харса суох буолуохха наада
Бэйэ дьыалатын арыйарга уустук элбэх. Олортон саамай уустуга – табыллыа суоҕа диэн куттаныы, бэйэҕэ эрэммэт буолуу. Оттон дьыала табыллара-табыллыбата киһиттэн бэйэтиттэн эрэ тутулуктаах. Онон билигин туохтан да чаҕыйбакка, иҥнэн турбакка, харса суох баран истэххинэ, барытын кыайыахха сөп эбит диэн бүк эрэллээхпин.
Толкуйбун төбөбөр “буһара” сылдьан, билэр дьоммуттан социальнай хантараак диэн баарын истибитим уонна уһуну-киэҥи толкуйдуу барбакка, ол күн социальнай харалта үлэһитэ Игорь Александрович Комаровка эрийэн кэпсэппитим. Кини миэхэ бу судаарыстыбаннай өйөбүл миэрэтин туһунан ымпыгар-чымпыгар тиийэ кэпсээбитэ, сүбэ-соргу буолбута. Ол кэннэ докумуоннарбын хомуйсан, киирсэн көрөргө санаммытым. Биисинэс-былааммын оҥоро охубутум, докумуоннарбын туттарбытым уонна көрдөрүүгэ диэн биир киһи саҕа куукуланы (ростовая кукла) тикпитим.
Онтон бырайыакпын көмүскүүр күнүм тирээн кэлбитэ. Туох кистэлэ кэлиэй, салыбырас буолуохпар диэки долгуйбутум. Ол эрээри, барыта санаа хоту үчүгэйдик, судургутук ааспыта. Киһи баҕарар, сөбүлүүр дьыалатын таба тайаммыт буоллаҕына, бэйэтигэр эрэллээх буолар эбит.
Ким эрэ оҥорорун манаан олорбокко
Бырайыакпын көмүскээбитим кэннэ, миигин кытта 350 тыһ. солк. өйөбүлү ыларга сөбүлэҥ түһэрсибиттэрэ. Ол харчыбынан тута матырыйаалларбын, көстүүмнэрбин, кумааҕынан уонна мыыланан шоу оҥорорго аналлаах тэриллэрбин интэриниэтинэн сакаастаан ылбытым. Икки ыйынан үлэм саҕаламмыта.
Тоҕо чуолаан анимация устуудьуйатын арыйбытым туһунан эттэххэ... Бэйэм үс оҕолоох ыал ийэтэ буоларым быһыытынан, “Биһиги куораппытыгар маннык өҥө тоҕо суоҕуй?” “Тоҕо ким да арыйбатый?” диэн толкуйдуурум. Биллэн турар, хас биирдии төрөппүт оҕотугар дьоллоох оҕо сааһы, умнуллубат бэлиэ түгэннэри, бырааһынньыктары бэлэхтиэн баҕарар. Ол иһин туораттан ким эрэ ылсарын кэтэспэккэ, ырыынагы үөрэтэн көрөн баран, аниматор устуудьуйабын бэйэм арыйарга ылсыбытым.
Сакаастарбын бассаабынан бэйэм хомуйабын. Онтубун булокунуоппар суруйан, сааһылаан, күммүн-дьылбын аттарабын. Биллэриитин, угуйугун социальнай ситимнэринэн тарҕатабын. Онон кыралаан да буоллар, СММ эйгэтин баһылыырга эмиэ ылсыбытым. Харчы ордук тырааныспар ороскуотугар, саҥа көстүүмҥэ, мыыла шоутугар ороскуоттанар. Кэлин ону аттаран, бэйэҕэ барыстаах тахсарын курдук дьаһанан, уопутурбутум.
Бастакы үлэм күнүн бэҕэһээҥҥи курдук өйдүүбүн. Олох бэлэмэ суох курдук этим, санаабар олус кыбыстыбытым, долгуйбутум. Онтон килийиэним ис сүрэҕиттэн махтаммытыгар, хайҕаабытыгар көтүөхпүн кынатым эрэ суох курдук буолбута, наһаа үөрбүтүм, дьолломмутум, астыммытым, салгыы үлэлиирбэр күүс-уох киирбитэ, эрэл үөскээбитэ.
Ростовой куукулаларбын бэйэм тигэбин. Көстүүмнэрбин интэриниэтинэн Москубаттан, о.д.а. сиртэн булан сакаастыыбын. Ардыгар килийиэн баҕарар дьоруойун бэйэм тигэ охсон, көстүүмү бэлэмниибин. Сынаарыйы оҕо ахсааныттан, сааһыттан, баҕатыттан көрөн килийиэни кытары толкуйдуубут. Бэйэм педагогическай колледжы бүтэрбит, ыал ийэтэ буоларым быһыытынан, кырачааннары кытары уопсай тылы түргэнник булабын, оҕону кытары үлэлииргэ үөрүйэхпин.
Өҥөнү оҥорор киһи хайаан да килийиэн баҕатын учуоттуохтаах. Дьону кытары уопсай тылы булуу – ситиһии төрдө. Килийиэн араас буолар, мин хас биирдиилэригэр тус сыһыаны, көрүүнү олохтоон, уопсай тылы булан, барытын быһааран биэрэбин.
“Социальнай хантараак бастакы хардыыны оҥорорго, бэйэ дьыалатын арыйарга, салгыы сайыннарарга олус туһалаах өйөбүл” диэн эрэллээхтик этиэхпин сөп. Онон маннык өйөбүл миэрэтин туһанан, эбии дохуоттанан, бэйэ сөбүлүүр дьарыгын арыйан дуоһуйуҥ, туһаныҥ диэн ыҥырабын.
Дмитрий ИВАНОВ.
