Ньурба тыйаатыра Иркутскайга ыалдьыттаата

 

“УЛАХАН ГОСТУРУОЛУНАН” ЧЕРЕМХОВОҔА

 

Аныгы кэм култуура үлэһиттэригэр элбэх араас бырагыраамаҕа кыттыы сайдар, кэҥиир кыаҕы биэрэр. Биһиги тыйаатырбыт онтон туора турбат. Быйыл 60 сыллаах айар дьылбыт арыллыытыгар  Иркутскай уобалас Черемхово куоратыгар култуурабытын, айымньыларбытын билиһинэрэр чиэскэ тигистибит.

 

СӨ ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ Юрий Макаров салайыытынан 37 киһилээх улахан труппа гостуруолга кытынныбыт. Артыыстарбыт – Ньурба улууһун олохтоохторо бэркэ билэр, ытыктыыр дьоно. Кинилэр истэригэр норуодунай уонна үтүөлээх артыыстар, эдэр толорооччулар, тэхиниичэскэй үлэһиттэр бааллар.

 

Бу бырайыак – “Улахан гостуруоллар” диэн федеральнай бырагыраамаҕа кыттан кыайыыны ситиспиппит туоһута. Кылгастык быһаардахха, Арассыыйа Култууратын министиэристибэтин Бүтүн Арассыыйатааҕы гостуруоллуур-кэнсиэрдиир былаанынан “Росконцерт” тэрилтэ “Улахан ггостуруоллар” диэн федеральнай бырагырааманы үлэлэтэр. Манна көһө сылдьар тыйаатырдар, бэйэ-бэйэлэрин кытары сөбүлэһэн баран, эрэгийиэннэринэн сылдьан испэктээктэрин туруораллар. Үчүгэйэ диэн, бырайыас, олорор сир толуйуллар. Атын эрэгийиэн култууратын чугастык билсии барар. Маннык гостуруоллуур туурдарга сыана даҕаны удамыр буолар эбит.  Холобур, оҕолорго – 300 солкуобай, оттон улахан дьоҥҥо – 600.

 

 

 

 

Балаҕан ыйын 17 күнүттэн үс араас испэктээги үс күн устата көрдөрдүбүт. Бастакы туруоруубут дьоҥҥо биһирэбили ылбыт “Марба” буолар. Суруйааччы, прозаик, драматург Алексей Андреевич Иванов-Күндэ суруйбут кэпсээнигэр испэктээккэ саха норуотун тылын өһүн харыстааһын уонна сайыннарыы боппуруостара тураллар. Манна оонньуур сүрүн дьоруой, эрдэҕэс оҕо, көстүбэт эйгэни кытары ситимнэһэр. Атын эрэгийиэн олохтоохторо киһи аймах уонна иччилэр чараас эйгэлэрэ хардарыта сыһыаннарын олус сэҥээрдилэр.

 

Кылгастык кэпсээтэххэ, Юрий Макаров туруоруутунан испэктээк Арассыыйа 300 бастыҥ испэктээгин иһигэр киирбитэ. Премьера 2018 сыллаахха буолбута.

 

Иккис күммүтүгэр алта саастарыттан кырачаан көрөөччүлэргэ анаан “Кындыкан” диэн остуоруйаны туруордубут. Бу – ыстаадаҕа олорор кырачаан эбээн кыысчаанын туһунан остуоруйа. Кини эбэтиниин, таайыныын, бырааттарыныын табаларын иитэ ыстаадаҕа олороллор. Арай бу курдук дьоллоохтук олорор кэмнэригэр соһуччу иэдээн – ыарыы абааһыта буулуур.

 

Оттон бүтэһик испэктээкпит – “Сүүс саастаах эмээхсин ырыата”. Бу испэктээккэ дьахтар тус олоҕун, толкуйдарын арыйар. Сахабыт норуотун дириҥ култууратын, сиэрин-туомун, ыал буолуу кистэлэҥин, оҕо төрөтүү дьолун, алаһа дьиэни тэриниини, кэлин кырдьыы кэлиитин биир испэктээгинэн арыйар.

 

 

 

 

 

Испэктээктэрбитин В.П. Гуркин аатынан Черемхово драматическай тыйаатырыгар көрдөрдүбүт. Бу – олус дириҥ устуоруйалаах, улахан холуонналардаах, бэртээхэй акустикалаах уораҕай. Көрөр саалатыгар ортотунан 230 киһи киирэр. Реквизиттэрбитин, малбытын-салбытын – барытын бэйэбитин кытары илдьэ сылдьыбыппыт. Кинилэр өттүлэриттэн – аппаратура, уот-күөс.

 

Үс күн устата саала иһэ лигиччи киһи буолан, кыттарга долгутуулаах, эппиэтинэһи да сүктэрэр.

 

Хас биирдии испэктээк кэнниттэн көрөөччүлэр саалаттан тахсыбакка сибэкки дьөрбөлөрүн бэлэхтээтилэр, уһуннук ытыс таһынан эҕэрдэлээтилэр. Онтон бары даҕаны олус астынныбыт, дойдубут киэн туттар айымньыларын киэҥ араҥаҕа таһаарбыппытыттан долгйдубут.

 

 

 

 

 

Итинник диэтэхпинэ, бука, соһуйаргыт буолуо эрээри, ол кырдьык. Биһиги Черемхово куоракка Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа Николай Кудряшов көмүллэ сытар сириттэн, Ньурбаттан, төрөөбүт дойдутугар – Черемховаҕа – буор кыырпаҕын илтибит. Николай Кудряшов Черемховаттан төрүттээх, Ньурба авиаэтэрээтигэр үлэлээбит, Ньурба сиригэр кистэнэ сытар.

 

Биир дойдулаахтара киэн туттар киһилэрин эмиэ умнубаттар. Кинилэр биһиэхэ ыалдьытыы кэлэ сылдьан, дьоруой Кудряшов искибиэригэр черемуха аҕалан олордубуттара.

 

Маныаха даҕатан эттэххэ, “Улахан гостуруоллар” балаһыанньаларынан тыйаатырдар бэйэ-бэйэлэригэр ыалдьытыыллар, испэктээктэрин билиһиннэрэллэр. Балаҕан ыйын 4-6 күннэригэр оҕолорго уонна улахан дьоҥҥо “Филя” уонна “Дуры мы, дуры” диэн испэктээктэри көрдөрбүттэрэ. Кэрэ-бэлиэ сирдэрбитин билиһиннэрбиппит. Өссө артыыстар кулууптарыгар ыалдьыттаабыттара, Ньурба техникумун устудьуоннарын уонна преподователлэрин кытары көрсүһүү тэриллибитэ. Авиация түмэлигэр уонна К.Д. Уткин аатынан Норуоттар доҕордоһууларын түмэлигэр сылдьан, олус астыммыттара.

 

Ол иһин да буолуо, биһигини эмиэ чугас аймахтара, доҕотторо кэлбиттэрин курдук, истиҥник көрсүбүттэрэ. Көтөр аалтан түһэрбитигэр каравайдаах көрсүбүттэрэ. Кэрэ-бэлиэ сирдэринэн сырытыннардылар. Онуоха аатырар “Бархатный сезон” диэҥҥэ түбэспиппит олус табыгастаах буолла. Куораттарын иһэ ып-ыраас. Манна “Любовь и голуби” диэн киинэ уһуллубут буолан, бу киинэттэн этиилэр, биирдиилээн сыаналар мурал быһыытынан уруһуйданан тураллар. Олус элбэх холуубу иитэллэр эбит. Черемуха дойдута диэн, дьэ, манна баар! Дэлэҕэ куораттарын бу үүнээйи аатынан Черемхово диэхтэрэ дуо?!

 

 

 

 

 

Эдэркээн режиссёр кыыстыын кэпсэтиибит түмүгэр бэйэтин туһунан сэһэргииригэр көрдөстүм. Маргарита Ньурба тыйаатырын сыанатыгар “улааппыт” оҕо буолан биэрдэ. Эбэлээх эһэтэ, ийэлээх аҕата – бары манна үлэлээбиттэр. Ийэтэ билигин даҕаны айа-тута сылдьар. Бииргэ төрөөбүт икки кыыстан саамай кырачаан Маргарита кулиса кэннигэр реквизиттэр үрдүлэригэр утуйан улааппыт. Ол иһин да буолуо, тыйаатыртан тэйэрин отой сатаан толкуйдаабат. “Мин сыанаҕа буолбакка, араас интэриэһинэй айымньылары бэйэм көрүүбүнэн туруорарбын астынабын. Ол ханнык баҕарар режиссёр, туруорааччы баҕа санаата буолуо. Айар кутум биир сиргэ сүгүн олордубат. Түөрт оҕолоохпун. Улаханым – алын кылаас үөрэнээччитэ, икки кырам – уһуйаан иитиллээчилэрэ, оттон кырачааммыт – аҕыйах ыйдаах. Түгэни туһанан, кэргэммэр, төрөппүттэрбэр барҕа махталбын тиэрдэбин. Кинилэр баар буолан, айар суолум арыллар, билиигэ-көрүүгэ талаһыым үрдүүр”,  – диэтэ.

Мин эмиэ талааннаах режиссёрга сыалын ситиһэригэр, баҕа санаата туолан иһэригэр баҕарабын.

 

Хаартыска: Ньурбатааҕы көһө сылдьар судаарыстыбаннай драматическай тыйаатыр архыыбыттан.