Бэҕэһээ ааптарбыт Виктор Фёдорович Чернявскай «Күрүлгэн» сурунаалы оннук киэн тутта бэлэхтээбит түгэнин үйэтиппит хаартысканы ыытта. Биир идэлээҕэр Дьокуускайдааҕы мэдиссиинэ кэллиэһин дириэктэрэ, мэдиссиинэ билимин хандьыдаата, Арассыыйа үтүөлээх бырааһа, СӨ доруобуйа харыстабылын үтүөлээх үлэһитэ, онтон даҕаны элбэх аат туһааннааҕа Дмитрий Афанасьевич Алексеевка бэлэхтээбит.
Виктор ЧЕРНЯВСКАЙ
МАХТАЛ
(Благодарность)
Махтанабын дьылҕабар,
Уонна өссө түбэлтэҕэ...
Бу икки холбоһоннор
Олоҕум табылыннаҕа.
Эдэр быраас буоламмын,
Хоту сиргэ тиийэммин
Тургутууну ааспытым,
Атахпар уйуммутум.
Санаабар, эдэр бэйэм
Көнө суолу солоннум.
Бүдүрүйэн ылбыттааҕым...
Көммүтүм, кытааппытым.
Тыйыһыран ньоҕойдоһорум,
Үрдэллэри дабайарым.
Мөккүөргэ кырдьыкпын буларым,
Суобаһым этэринэн сылдьарым.
Барыта дэхси буолбатаҕа...
Ол эрэн хара санаа суоҕа.
Атыҥҥа ымсыырбатаҕым,
Аһаҕас, сайаҕас этим.
Олохпор көнө сүрүннээхпин,
Кэргэммин эрэ мин таптыыбын.
Миэхэ балыстыылар наука, үлэм,
Поэзия – мин ураты доҕорум.
Мунан-тэнэн хаалбатахпар,
Бигэ санааны тутуспуппар
Дьылҕабар, түбэлтэҕэ махтал!
Олохпор, дьоммор махтал!
Киһи барыта ыра санаалаах,
Киһи барыта ыйаахтаах.
Ол барыта туолуохтаах,
Киһи – киһи буолуохтаах!
Тылбаастаата: Валериан НИКОЛАЕВ, Арассыыйа Суруналыыстарын, СӨ Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ.
***
Эһиил «Күрүлгэн» сурунаал бэчээттэммитэ сүүрбэ сыла буолуоҕа. Ол тухары төһө киһи айымньыта, суруйуута тахсыбыта буолуой? Бука, күүскэ тэринэн өр аахтахха син чопчулуохха сөп буолуо. Онон көннөрү «элбэх» диэххэ.
Эҥин саастаах уонна идэлээх дьон суруйуута бэчээттэнэр. Биллэр суруйааччылар, учуонайдар уонна бэйэлэрин ис сүрэхтэриттэн айар-суруйар дьон. Саха эрэ буолбакка, атын омук дьонун айымньыта эмиэ бэчээттэнэр. Тылбаастанан. Кинилэр ону олус күндүтүк саныыллар.
Ол курдук, казах суруйааччыта Саят Камшыгер хоһооннорун Сайа, Арылы Дуйдаах уонна мин тылбаастааммыт таһаарбыппыт. Ол кэннэ казах хас даҕаны суруйааччыта айымньылара, сахалыы тылбаастанан, сурунаалбытыгар бэчээттэниэн баҕаралларын биллэрбиттэрэ. Бэйэ-бэйэлэрин оннук истиһэллэр уонна көҕүтүһэллэр эбит.
Хас даҕаны сыллааҕыта Кэбээйи Таас Тумуһугар күн сирин көрбүт норуодунай суруйааччыбыт Владимир Фёдоров айымньыта сахалыы тылбаастанан бэчээттэниэн олус баҕарарын этэн сөхтөрбүтэ. «Бэйэм дьонум, дойдум дьоно миигин сахалыы ааҕа иликтэр...» диэн ис хоһоонноохтук эппитэ. Чахчы, Владимир Николаевич хас даҕаны кэпсээнэ тылбаастанан тахсыбытын саха дьоно, чуолаан, кэбээйилэр, улаханнык сэҥээрбиттэрэ, истиҥник ылыммыттара.
Аҕыйах хонуктааҕыта Дагестаҥҥа олорор кумык суруйааччыта Багавутдин Самадов сурунаалбытыгар биэс сыллааҕыта сахалыы тылбаастанан тахсыбыт хоһооннорун ыыттарда. «Саҥа кинигэбэр киллэриэм», – диир.
Оттон халмыыктар отой сөхтөрбүттэрэ – Михаил Хонинов диэн номоххо киирбит суруйааччыларын, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕын, бартыһаан этэрээтин хамандыырын хоһоонноро, Чуона Мэхээлэ уонна мин тылбаастааммыт, «Күрүлгэҥҥэ» бэчээттэммитин ыыттаран, «Хальмг үнн» («Халмыык кырдьыга») диэн өрөспүүбүлүкэлэрин сүрүн хаһыатыгар биир балаһа тухары сахалыы таһаарбыттара. Дьикти дии – Халмыык сиригэр сахалыы ааҕар, өйдүүр төһө киһи олороро буолуой? Адьас аҕыйах буолуохтаах. Оччоҕо тоҕо оннук таһаардылар? Киэн туттан уонна ону ааҕааччыларыгар илэ бааччы көрдөрөөрү буолуохтаах диэн сабаҕалыыбын.
В.Ф. Чернявскай хоһооннорун хомуурунньугун уонна «Күрүлгэн» сурунаал нүөмэрин Д.А. Алексеевка бэлэхтиир.Бэҕэһээ ааптарбыт Виктор Фёдорович Чернявскай «Күрүлгэн» сурунаалы оннук киэн тутта бэлэхтээбит түгэнин үйэтиппит хаартысканы ыытта. Биир идэлээҕэр Дьокуускайдааҕы мэдиссиинэ кэллиэһин дириэктэрэ, мэдиссиинэ билимин хандьыдаата, Арассыыйа үтүөлээх бырааһа, СӨ доруобуйа харыстабылын үтүөлээх үлэһитэ, онтон даҕаны элбэх аат туһааннааҕа Дмитрий Афанасьевич Алексеевка бэлэхтээбит.
Биһиги, эрэдээксийэ үлэһиттэрэ, сурунаалбыт өрөспүүбүлүкэ киэн туттар дьонун илиититтэн өрөспүүбүлүкэ киэн туттар дьонугар ис сүрэхтэн киэн туттуулаахтык бэлэх бэриллэриттэн наһаа үөрэбит уонна онон киэн туттабыт. Буолаары буолан, Дмитрий Афанасьевич курдук улахан үөрэх кыһатын салайааччытыгар. Ол аата биһиги сурунаалбыт улахан үөрэх кыһатын үлэһиттэрин, устудьуоннарын болҕомтолоругар эмиэ киириэ турдаҕа.
Бэйиэт Виктор Чернявскай отучча сыл иитиэхтээн суруйбут «Сказание о Земле Якутской» диэн хоһоонунан айымньытын тылбааһыгар композитор Владимир Ксенофонтов оратория суруйан бүтэрдэ.
Онон ытыктабыллаах Виктор Фёдоровичка эрэдээксийэ аатыттан барҕа махталбытын этэбит. Эн эдэрдии эрчимиҥ биһигини сөхтөрөр, биһиэхэ үтүө холобур буолар. Айар үлэҥ кутаата кытыастар кыымынан ааҕааччылары ыраахтан-чугастан ыҥыра, угуйа туруохтун!
Афанасий ГУРИНОВ-АРЧЫЛАН, «Күрүлгэн» сурунаал сүрүн эрэдээктэрэ.
Виктор Фёдорович ЧЕРНЯВСКАЙ (29.01.1941) Кузбасс Анжеро-Судженскай куоратыгар төрөөбүт. 1964 с. Тааттаҕа үлэлии кэлбит. Онтон ыла Саха сиригэр педиатр, эпидемиолог быһыытынан үлэлээбит.Үрдүк категориялаах эпидемиолог-эмчит, мэдиссиинэ билимин хандьыдаата, Арассыыйа уонна Саха сирин санэпидсулууспатын бочуоттаах үлэһитэ, Арассыыйа үтүөлээх эмчитэ, СӨ доруобуйа харыстабылын эйгэтигэр П.А. Петров аатынан бириэмийэтин лауреата. Үлэ бэтэрээнэ. 2020 сылтан Саха сирин Ытык сүбэтин чилиэнэ.Өрөспүүбүлүкэ бэчээтигэр чинчийэр-сырдатар ис хоһоонноох сүүһүнэн ыстатыйаны суруйбут. Чинчийэр-үөрэтэр элбэх хомуурунньук эрэдээктэрэ.Үлэтинэн Саха сирин бары улуустарыгар сылдьыбыт. Онуоха билим 18 торумнуур үлэтигэр кыттыбыт. Сир баайын туһаҕа таһаарыыга, солбуур ньыма (вахтовый метод) буолбакка, үлэһиттэри олохсутан, түөлбэлэри сайыннарыы барыахтааҕын турууласпыт.Саха сиригэр Нуучча түмсээнин тэрийсэн, билиҥҥэ диэри үлэтигэр көхтөөх кыттыыны ылар. Чуолаан, Нуучча тылын күнүгэр, Азбука күнүгэр ыытыллар тэрээһиннэргэ мэлдьи кыттар.Суруйааччы уонна эмчит быһыытынан, чөл уонна өлүөр олоҕу туругурдууга киэҥ өрүттээх үлэни ыытар. К.Г. Башаринныын, Н.А. Антоновтыын кыттыһан, «Светлый путь ‒ трезвый здоровый образ жизни» (2016) кинигэни таһаарбыттар. Чөл уонна өлүөр олох норуоттар ыккардыларынааҕы академиятын (МАТР) бэрэпиэссэрэ.Суруйааччылар сойуустарын норуоттар икки ардыларынааҕы түмсүүтүн (МСПС), СӨ Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ.Барыта уон аҕыс хоһоон хомуурунньуктаах.
