Кимий? Дьону күллэрэр шоумен, дьоро киэһэлэри, үбүлүөйдэри, араас тэрээһини үрдүк таһымҥа ыытар тамада, блогер Ньургуйаана Сыроватская – Нюргуша.
Кини идэлээх ырыаһыт да, артыыс да буолбатах. Ол эрээри кэнсиэригэр билиэт “итии бэрэски” курдук начаас бүтэр, саала толору “аншлаг” буолар. Бэйэтин ураты “харизматынан”, хайа баҕарар тэрээһиннэри күлэ-үөрэ, сэргэхтик ыллаан-туойан, саҥаран-иҥэрэн ыытарынан тэҥнээҕэ суох диэтэххэ – сыыспаппын. Кини кэнсиэртэригэр саала иһэ күлүүнэн-салыынан оргуйан, сир хамсаабытыныы дьигиһийэн олорор. Бу буоллаҕа – норуот ТАПТАЛа, сүгүрүйүүтэ!
Норуокка “Дьааҥы куобаҕынан” биллибит Нюргушаҕа дьиэтигэр тиийэммин, аа-дьуо, итии чэй иһэ-иһэ, ирэ-хоро сэһэргэстибит. Дьиэ ис-тас өттүнэн сылдьан көрдүм-иһиттим уонна сүрдээх ыраас туттунуулаах, асчыт дьиэ хаһаайката эбитин бэлиэтии көрдүм. Чэ, ол туһунан саас-сааһынан...
Киһи тыла – ох!
Миигин хотор – суох!
(Абдумалик Холик)
Дьааҥы куобаҕын сиэммин...
– Дьааҥы куобаҕын сиэммин дьоҥҥо билиннэҕим дии. Онтон атын, баҕар, биллибэккэ да хаалыахпын сөбө буолуо. Биһиэхэ, былыр-былыргыттан куобах этэ наһаа минньигэс буолааччы. Биир күн Үөһээ Дьааҥыттан сылдьар дьүөгэбэр күүлэйдии кэллим. Куобах этин буһарбыт. Ону кимириччи сии олорон: “Айа, Дьааҥы куобаҕын сиэбэтэҕим ыраатта, уонтан тахса сыл буолла”, – диэн дьааҥылардыы ыллаан эрэрдии саҥарбыппын биидьийэҕэ устан, куйаар ситимигэр бэйэм “страницабар” уган кэбистим. Оччолорго 100-тэн тахса эрэ сурутааччылааҕым. Сарсыарда турбутуу-уум, түүн устата 1000-тан тахса сурутааччы баар буолбут. Соһуйдум. Биидьийэбин араас пабликтар, ыйыппакка да эрэ ылан, таһааран кэбиспиттэр. Хайыахпыный, ол кэмҥэ суолбун-ииспин көрдөнө сылдьар буоламмын, хардатын бэйэлэригэр көрдөһөн, “Тэрээһиннэргитин ыытабын” диэн биллэриибин таһаартарбытым.
Онтон ыла кыра-кыралаан ыҥыран барбыттара. Инньэ гынан ааспыт 2025 сылга тамадалаабытым 10 сылынан 4 кэнсиэри – Кулаковскай аатынан Норуоттар доҕордоһууларын уонна “Сэргэлээх уоттара” култуура киинигэр толору көрөөччүлээх ыыппытым. Үгүс дьон көрдөһүүтүнэн, бу сотору кулун тутар 9 күнүгэр Опера уонна балет тыйаатырыгар “Үөр-көт” диэн ааттаах кэнсиэрбин эмиэ оҥороору сылдьабын. Кэнсиэрим кэнниттэн тута Нерюнгри, Алдан диэки гостуруоллуу айанныыбын.
Үөрэхтээх артыыстартан былырыын, быйыл былааһы ыллыҥ!
Кэмэнтээрийтэн быһа тардан.
Кэнсиэрдэрбэр быһааскыттан бэлэмнэммитим. Видеограбым – Сардаана Көмүс. Кини устар, таҥар. Мин кэнсиэрбэр сылдьыһар, ыллыыр. Онон киниэхэ махталым улахан. Кини баар буолан, социальнай ситимнэргэ баар страницабын өрө тартыбыт.
Буолаары турар кэнсиэрим режиссёра – эмиэ кини. Бастакы холонуута.
– Толору көрөөччүлээх сааланы хомуйар кистэлэҥиҥ тугуй?
– Социальнай ситимҥэ сурутааччым элбэх, биллэриим онон эрэ барар. Манна күлүүлээх биидьийэлэри устан угабын, матырыйаалларым барыта “позитив”. Биэс сыллааҕыта хамсык саҕана “Дьааҥы куобаҕын 5 сааһа” диэн кэнсиэрдээн турабын. Улуустары кэрийбитим. Онон, көрөөччү син билэр дии саныыбын. Кэнсиэрбэр сүрүн “фишкам” – дьону күллэрии, үөрдүү-көтүтүү... Хас биирдии көрөөччүнү кытта алтыһабын. Дьиҥинэн, мин ырыаһыт да, үҥкүүһүт да буолбатахпын.
– Оччотугар туоххунуй?
– Мин жанрым – көр-күлүү. Дьону оонньотобун, оонньууларым күлүүлээх. Күлбэт да дьон күлэр, сэргэхсийэр. Нууччалыы, сахалыы уонна ииндийэ ырыаларын толоробун. Бу таһымҥа тахсарбар ким да көмөлөспөтөҕө. Бэйэм кыахпынан, хайдах баарбынан. Саха сирин барытын кэриэтэ кэрийдим диэххэ сөп. Сылдьыбатах сирдэрим – Абый, Муома, Аллараа Халыма, Үөһээ Халыма уонна Уус Майда.
– Хотугулуу наһаа үчүгэй килииптэрдээххин.
– Икки килииптээхпин: “Бытантайым” уонна “Ийэбэр”. Бу икки ырыам уонна “Эбээннэр, сээдьэлээн күөгэтиҥ!” диэн ырыаларым ааптара, биир дойдулааҕым – Владислав Колесов. Бэйэтэ эмиэ ыллыыр. Кини ырыаларын Лэгэнтэй, Олимпия ыллыыллар. “Бытантайым” килииппин дойдубар, Эбээн Бытантайга, анаан-минээн тиийэн устубутум. Хоту дойду олохтоохторун олоҕо-дьаһаҕа барыта бу килииппэр – табалар, чубуку, Дьааҥы хайалара, дьүкээбил.
Ааспыт сыл устата 22 кэнсиэри туруордум. Саала толору – аншлаг! 8000 кэриҥэ көрөөччү. Ардыгар күҥҥэ 2-лии кэнсиэр. Дьокуускай, Сунтаар, Бүлүү, Ньурба, Үөһээ Бүлүү, Майа, Чурапчы, Амма, Таатта, Хатас, Покровскай, Нам, Бороҕон, Бэрдьигэстээх. Хас биирдии көрөөччүбэр ис сүрэхпиттэн...МАХТАЛ, ТАПТАЛ, ЭРЭЛ!
Дьүһүннээх мөкүтэ, кыра-хара, ырыган эбиппин...
Үөһээ Дьааҥы Баатаҕайыгар түөрт уон ордугуна икки сыл анараа өттүгэр ыам ыйын 11 күнүгэр сааскы күн чаҕылыйан турдаҕына, Орто дойду олоҕор, кэтэһиилээх кыыс оҕонон күн сирин көрбүтүм. Оччолорго эпэрээссийэ кэннэ оҕону тута аҕалбаттар эбит. Ийэм миигин көрө охсоору күүппүт аҕай. Онтон бөлтөллүбүт бөдөҥ эттээх-сииннээх, сырдык оҕону “эйиэнэ” диэн аҕалбыттар. Ийэм үөрүүтүттэн эмтэрэн барбыт, үүтэ бүтэ сыһыар диэри эмтэрэ олордоҕуна, аны кыра, хара оҕону аҕалан “бу баар эбит эйиэнэ” диэн миигин туттаран кэбиспиттэр. Онно көрбүтэ-ээ, дьүһүннээх мөкүтэ, кырата-харата, ырыгана... Ийэм, миигин аан бастаан илиитигэр ылаат, үүтүн атын оҕо эмпититтэн хомойон, ытаахтаабыт. Балыыһаттан дойдубутугар, Саккырыырга, барбыппыт.
Омугум эбээн. Дьоммор саамай күүтүүлээх-кэтэһиилээх соҕотох, атаах кыыстара этим. Ийэм Анастасия Павловна оҕо уһуйааныгар, кэлин биэнсийэҕэ тахсарын чугаһыгар “Сахателеком” тэрилтэҕэ үлэлээбитэ. Билигин миигин кытта олорор, 75 саастаах. Аҕам 7-с кылааска үөрэнэ сырыттахпына, суох буолбута. Ойуур хаһаайыстыбатын үлэһитэ этэ. Киһини өйдүүр буолуохпуттан мэлдьи батыһа сылдьарым. Аҕам сахаҕа үрдүк уҥуохтаах, номоҕон мөссүөннээх, сытыы-хотуу, сыанаттан түспэт ырыаһыт эр бэрдэ этэ. Эниэргийэбинэн кинини баппыппын. Аҕабынан төрүттэрим Сыроватскайдар Эбээн Бытантайынан, Дьааҥы Сайдыытынан олорбуттар, эһэлэрим тойоттор эбит. Ийэбинэн эһэм – Дмитрий Алексеевич Лавров – кинээс. Кулаактааһыҥҥа түбэһэн, баайдара эстибит.
Онон, кинээс сиэннэрэбит.
Убайдарым – дурда-хахха дьонум
Убайдарым миигиттэн лаппа аҕа буолан, холобур оҥостор дьонум. 90-с сылларга ырыынак саҥа саҕаланыыта кэмэрсээн буолан, Кытайтан табаар аҕалан атыылыыллара. Бастакы “челноктар” диэххэ сөбө буолуо. Ол кэмҥэ олохпут тупсубута. Миэхэ араас муодунай таҥас-сап, оонньуур аҕалаллара. Онон сүрдээх “курутуой” курдук сананарым. Кинилэр аҕалбыт табаардарын оскуолаҕа атыылаан, бастакы харчы “амтанын” билбитим. Ити курдук бэйэбэр эрэллээх буолуу олуга оччолорго саҕыллыбыт буолуохтаах.
Улахан убайым баара-суоҕа 20 сааһыгар суох буолбута. Элбэҕи эрэннэрэр, кыайар-хотор убайым этэ... Дьүһүннээх үтүөтэ, дьэ, кини этэ... Убайбын наһаа таптыырым, убаастыырым, билигин да санаатахпына, хараҕым уутун кыайан туттуммаппын. Сүрэхпэр оспот баас буолан үйэлэргэ хааллаҕа. Мэлдьи ахтабын, суохтуубун... Бу кэмҥэ аҕабыт эмиэ бараахтаабыта. Ама да ааспытын иһин... ыарахан күннэр этилэр. Ийэбит хараҕын уута тохтообото, кистии-саба ытаахтыыра. Ийэлээх убайбын аһынар аҕай этим, көмөлөһөр кыаҕа суохпуттан кыһыйарым, абарарым.
Иккис убайым Саккырыырга олорор, урбаанньыт. Дьиэ тутар, мас тиэйэр, бултуур. Сиир эппитин барытын кини хааччыйан олорор. Сүрүннээн, таба, тайах, чубуку этин, дьарҕааны сиибит. Былырыын 50 сааһын туолбута. Икки оҕолоох, биир сиэннээх.
Оскуолаттан хамнастаммытым
Оскуолаҕа үчүгэйдик үөрэммитим, актыбыыска этим. Бэрэсидьиэн дьуолкатыгар куоракка кэлэ сылдьыбытым. 9-с кылааска үөрэнэ сылдьан, кулуупка хамнастаах диджей буолбутум. Дискэтиэкэ ыытааччынан үлэлиирим. Ол кэмҥэ артыыс бөҕөтө кэлэн барара – Саина, “Иэхэй-чуохай” бөлөх, Байбал Сэмэнэп, Килиим Фёдоров, о.д.а. Көрөн наһаа ымсыырарым уонна кинилэр курдук буолуохпун баҕарарым.
Идэбинэн үрдүк категориялаах учууталбын. Дьокуускайдааҕы 1-кы №-дээх педучилищеҕа үөрэммитим. Кэлин педакадемияҕа үрдэтиммитим. Араас куонкуруска мэлдьи кыттарым. 2009 сыллаахха “Сердце отдаю детям” өрөспүүбүлүкэтээҕи кылаас салайааччыларын күрэҕэр Алдан куоракка тиийэн кыттыбытым. Өрөспүүбүлүкэ бары муннугуттан 30-тан тахса учуутал кэлэн кыттыбыта. Мин саамай эдэр кыттааччы этим. Онно 3-с миэстэни ылбытым. Үөрэтэр оҕолорум олимпиадаларга мэлдьи миэстэлэһээччилэр. Ол түмүгүнэн Арассыыйаҕа ыытыллар учууталлар күрэхтэригэр “Лучший учитель России” үрдүк ааты ылан, оччотооҕу Бэрэсидьиэн Д.А. Медведев 100 тыһ. солкуобай Гранынан наҕараадаламмытым. Ити гынан дойдубар Эбээн Бытантайга математика учууталынан 7 сыл үлэлээн, куоракка көһөргө быһаарыммытым. Ол граным харчытын дьиэ ыларга бастакы усунуоска угаммын, ипэтиэкэнэн кыбартыыра ылыммытым.
2010 сыллаахха Дьокуускайга көһөн кэлэн, куорат 19-с №-дээх оскуолатыгар 3 сыл математика учууталынан үлэлээбитим. 2011 сыллаахха 30-тан тахса чааска 11 тыһыынча солкуобай хамнастаах этим. Ол иһин массыына ылынан, үлэм кэнниттэн “Независимые водители” бөлөххө киирэн таксилыырым. Кыбартыыра ылыммытым, дьиэбин толору хааччыммытым.
Билиҥҥи олохпун талыам этэ
– Эт-сиин өттүнэн бэйэҕин дьарыктыыгын дуу?
– Учууталлыы сылдьан ыйааһыным 80-ча кэриҥэ этэ, билигин 68 кэриҥэ. Тренажёрнай саалаҕа анал тириэньэргэ дьарыктанабын, быччыҥнарбын хачайдыыбын. Доруобуйам тубуста. Дьарыктамматым да – сиһим, атаҕым ыалдьан, нүөлүйэн киирэн барар. Онон дьарык сүрдээҕин туһалыыр.
– Бэйэҕин төһө көрүнэҕин?
– Сыана киһитэ буоламмын, бэйэбин көрүнэр буоллум. Тас мөссүөн, тиис-уос, быһыы-таһаа, бары өттүнэн... Ол эрээри билиҥҥэ диэри сатаан кырааскаламмаппын, наада буоллаҕына, визажист өҥөтүн туһанабын.
– Иккистээн төрүүрүҥ буоллар... хайатын талыаҥ этэй – учууталы дуу, биитэр билиҥҥи олоххун дуу?
– Билиҥҥи идэбин, олохпун. Оҕо эрдэхпиттэн артыыс буолар ыралааҕым. Тастыҥ балтыларбын, бырааттарбын дьыбааҥҥа олордон “На-на” бөлөх “Фаинатын” тардан кэбиһээччибин.
Өбүгэлэрим хараасталлар,
Сиэн оҕолорун харыстыыллар.
Миэхэ анаммыт кырыыс тыллар
Икки кынаппын алгыстыыллар.
“Хейтердэр” бааллара куһаҕана суох
– Бэйэҥ тускунан хобу-сиби хайдах ылынаҕын?
– Үөҕэллэрэ, “хейтердэр” бааллара үчүгэй. Тоҕо диэ? Наар хайгыы сырыттахтарына, “барыта үчүгэй” диэн холкутуйан хаалаҕын. Оттон эйигин “эмискин, уол курдуккун, кырасыабайа суоххун” диэн өйгөр хатаан кэбистэхтэринэ – тупса сатыыгын, ыраҕын, дьүһүҥҥүн тупсараҕын. Мин билигин кырааскаланар буоллум. Урут ончу кырааскаламмат этим. Учууталлыы сылдьан тииһим-уоһум мөлтөҕө, билигин барыта баар. Онон киһи бэйэтигэр сыана бэринэн көннөрүнэр. “Хейтердэр” баар буоллахтарына, “ол аата болҕойоллор, баар эбиппин” диэн үөрэҕин.
– Туох диэн саҥаралларый, үөҕэллэрий?
– “Оҕолонуоҥ этэ маннык мэниктии сылдьыахтааҕар”, “Ийэҕэр сиэн аҕалыаххын наада”, “Дьээдьэ курдуккун”, “Дьүһүнүҥ мөкү” диэн суруйуулар мэлдьи бааллар. Интэриэһинэйэ диэн, үксүгэр эр дьон суруйбут буолаллар.
– “Уол курдуккун” дииллэр диэн аастыҥ...
– Уол курдукпуттан отой кыбыстыбаппын. Тоҕо диэтэххэ, уол эйгэтигэр улааппытым. Икки убайдаахпын, ыалларбыт бары уол оҕолоохтор. Мин хамандыырдара этим. Сэриилэһэн, сылгы сааҕынан тамнаһан, хаарга булкуллан оонньооччубут. Сарайтан сарайга ыстанан аҕай да биэрэрбит. Тастыҥ балтыларбын кытта куукуланан оонньуурбун сөбүлээччим суох. Мин ыһыытаан-хаһыытаан сүүрэрбин, эккирэтиһэрбин, уолаттары кытта оонньуурбун ордорорум. Ол иһин бойобуойбун, “экстремал” соҕуспун.
Уол курдук бойобуой майгылаах буоламмын, чааһынай дьиэлэри туттан олоробун. Биир дьиэбин “ыалдьыттыыр дьиэ” (гостевой дом) диэн ааттаан куортамҥа биэрэбин. Дьиэлэрим ис-тас үлэтин барытын бэйэм толоробун, хаардарын күрдьэбин. Ханнык да убайы, аҕаны, дьээдьэни күүтэн олорбоппун. Уһанар сэппин ыллым да, туттубутунан барабын. Онон эр киһилии улааппытым бэйэбэр үчүгэй.
– Аҕыйах сыллааҕыта улахан айдаан тахса сылдьыбыттааҕа дии.
– Буола сылдьыбыта. Ол – икки кыыс охсуһуута. Мин майгым хоччорхой, кытаанах, ыгым. Кыыһыртахтарына, кыыһырабын, ньиэрбэбэр оонньоотохторуна, бырастыы гыммаппын. Эн дьиэҕэр кэлэн, истиэрикэлээн сыаналаах малгын – тэлэбиисэргин – хампы бырахтахтарына, дьиэҕин-уоккун ыстахтарына – киһи хайдах кыыһырыа, ньиэрбинэйдиэ суоҕай? Бэйэм эчэйбитим да буоллар, мин өттүбүттэн туох даҕаны суруйуу, үҥсүү суоҕа. Бэйэм сыыһа алтыһа сылдьыбыппын өйдөөбүтүм. Айдааннаах киһиэхэ киирэн биэрэн, итинник улахан айдаан таҕыстаҕа. Ол айдаан кэнниттэн полиция өттүттэн бэрэбиэркэ, эспэртиисэ бөҕөтө барбыта. Барыта ыраас тахсыбыта. Биллэн турар, ыстарааптаабыттара.
Ол кэнниттэн дьону эрэммэт буолбутум. Билигин билсэрбэр дьону сиидэлиибин. Урут наһаа элбэх табаарыстаах этим. Барыларын дьиэбэр чэйдэтэ ыҥырарым. Ити түбэлтэ кэнниттэн түмүк оҥостон, билигин билсэр эйгэм кыараата. Чугас, эрэнэр эрэ дьонум хааллылар. Уопсайынан, дьоҥҥо эрэлим сүтэн, дьону кытта билсиһэрбиттэн туттунабын.
– Итинник айдаан уйулҕаҕа охсуулааҕа биллэр. Хайдах тулуйдуҥ?
– Ол кэмнэргэ ытыыр этим. Киһи быһыытынан букатын, түһэрэн кэбиспиттэрэ. Үлэм тохтообута, сакаас киирбэт буолбута. Улахан охсуу ылбытым. Онтон уоскутунан, саҥа бырайыактары үлэлэтэн, хамаандабар саҥа дьону ылан, үлэлээн-хамсаан барбытым.
– Киһи эрэ барыта курустаал таас курдук ыраас буолбат.
– Доҕор-атас таҥнарыыта баара... Бииргэ илдьэ сылдьыбыт, оҕом кэриэтэ ырыаһытым мөлүйүөн аҥаара харчыбын счёппуттан уоран ылбыта. Буҕаалтырым кэриэтэ этэ. Аны уонтан тахса аймахтарбыттан, доҕотторбуттан 200–300 тыһыынча кэриҥэ суумаҕа иэс ылаттаабыт. Барыта 3 000 000 кэриҥин. Мин ону олох билбэппин, ким да тугу да эппэт, кэпсээбэт. Сорохтор кирэдьиит ылан биэрбиттэр. Сүрдээх киитэрэй, оҕуруктаах өйдөөх, дьону сатаан албынныыр оҕо эбит. Сууттаһаммын кыайбытым, хамнаһыттан тутуохтаахтар даҕаны бакаа туох да биллибэт. Киниттэн кэлэйэммин, төһөлөөх харах уутун тохпутум буолуой!
Айыы таҥара оҥорторон,
Миигин таҥнарбыт доҕотторум,
Или-эйэни эрэ булуҥ!
Дьоллоох-соргулаах эрэ буолуҥ!
Хомойуох иһин, дьылҕам буолбатах – оҕо-уруу минньигэс сытын билэр...
– Кэргэним, оҕом суох. Ийэбиниин олоробун. Эр киһини кытта олоро сылдьыбытым. Сатамматаҕа. Ол кэнниттэн үстэ ЭКО-лана сатаабытым. Эмиэ сатамматаҕа. Биирдэ – Дьокуускайга, иккитэ Питергэ күүстээх быраастарга сылдьыбытым. Оҕолоно сатаан, хас да сылбын онно бараабытым. Үп-харчы барар, санаа-оноо буолаҕын. Бары: “Тоҕо оҕоломмоккунуй, ити ыт кэриэтэ оҕолонуоҥ, ийэҥ төһө эрэ үөрэр этэ”, – диэн суруйаллар. Мин даҕаны оҕолоно сатаан, харах уутун элбэхтик тохпутум... Хомойуох иһин, дьылҕам буолбатах быһыылаах – оҕо-уруу минньигэс сытын билэр...
Оҕо иитэ ылыахпын баҕарбаппын. Хайдах, туох оҕо түбэһиэ, генетиката, аны улаатан баран хайдах майгылаах-сигилилээх буолуо биллибэт. Куттанабын. Суох буоллаҕына суох. Ол аата, дьылҕам оннук буоллаҕа. Ийэм “сиэннэ аҕал!” диэн ирдээбэт, ыкпат-түүрбэт. Убайым сиэннэрэ, хос сиэн бааллар. Кинилэри көрсүһэбин, кинилэринэн олоробун. Баайым-дуолум кэннибэр хаалар дьонноохпун. Онон санаабын түһэрбэккэ, үүнэр күнү үөрэ-көтө көрсөбүн, элбэхтик аан дойдуну кэрийэ айанныыбын.
– Олоххор таптал кыыма күөдьүйэн ааспыта дуу?
– Оскуолаҕа 10-с кылааска үөрэнэ сырыттахпына, Эбээн Бытантай оҕолорун Амма Өнньүөһүгэр лааҕырга сынньаппыттара. Лааҕырга сырыым олохпор кэрэ-бэлиэ түгэннэри бэлэхтээбитэ. Онно бастакы тапталбын көрсүбүтүм, саҥа оскуоланы бүтэрбит этэ, сүрдээх “романтига”. “Свидание” диэни аан бастаан билбитим. Киэһээҥҥи ый сырдыгар пааркаҕа хаамсарбыт. Миэхэ “Love is” жвачка аҕалара, дискэтиэкэҕэ “медляк” үҥкүүлүүрбүт. Уолум уһун буолан, атаҕым төбөтүгэр туран үҥкүүлүүрүм. Кэлин ол уолбун кытары кылгас кэмҥэ суруйса сылдьыбыппыт уонна билсибэтэхпит. Онон бастакы таптал устуоруйата ити курдук түмүктэммитэ. Устудьуоннуу сылдьан Ньургун диэн табаарыстааҕым, сыл кэриҥэ бииргэ олорбуппут. Билигин билбэппин ханна баарын, олорорун...
– Билсиһиэн баҕарааччылар суруйбаттар дуо?
– Дьэ, суруйаллар. “Миигин хатааһылат эрэ”, “Иккиэн эрэ балыктыы барыахха” диэн көрдөһүүлэр бааллар. Дьиҥинэн, миигин хатааһылатыахтара эбитэ буолуо. Бэлэмҥэ баҕараллар. Бэйэм массыыналаахпын, матасыыкыллаахпын, водомёттаахпын.
– Эр киһиэхэ ирдэбилиҥ?
– Миигиннээҕэр үрдүк киһи буолуохтаах. Эмис да буоллун. Оҕолоох, оҕото да суох буоллун. Син биир ылыныам этэ. Кырдьар сааска бииргэ олорон чэй исиһэр киһи наада буолуо дии саныыбын эрээри... билбэппиэ-ээн, дьэ хайдах буолуон... Олоҕум тосту уларыйан хаалыа буоллаҕа дии.
– Уһанар идэлээххин сэҥээрэ көрдүм.
– Биэс сыллааҕыта чааһынай дьиэ туттубутум. Онтон ыла уһанабын. Үстүрүмүөнүм элбэх. Хас да көрүҥнээх харысхаллары оҥоробун. Дьон сакааһынан эмиэ үлэлиибин. Дьиэм ис-тас харысхалын барытын бэйэм оҥордум. Дьахтар эр киһи сатыырын барытын сатыыр.
– Дьахтар киһиэхэ чааһынай дьиэни көрөн-истэн олоруох диэтэххэ, уустуга биллэр.
– Чааһынай дьиэ үлэтэ бүппэт. Ким эрэ кэлэрин кэтэһэн баран олорбот буоллаҕыҥ. Онон, кэрэ аҥаардар, барытын бэйэҕит да оҥостуоххутун сөп.
– Туох матырыйаалынан оҥороҕун?
– Сүрүннээн, фанеранан.
– Эбии тугу дьарыктанаҕын?
– Сноубордаабытым ыраатта, 10-ча сыл буолан эрэр. Бу – успуорт биир экстремальнай көрүҥэ. Үчүгэйдик сатыыбын. Сайынын оҥочонон (водомет) устарбын, балыктыырбын сөбүлүүбүн.
– Урбаанньыт буоллаҕыҥ?
– Үлэлэтэр хамаандалаахпын, хамнастыыбын. Видеограф, ырыаһыттар, үҥкүүһүттэр. Онон продюсер кэриэтэбин. Колумбияттан кэлэн ХИФУга 3-с кууруска юридическайга үөрэнэ сылдьар Крис Кинг диэн афроамериканеһы хамаандабар ылан, ыллата сылдьабын. “Сэгэриэм” диэн Виталий Очиров ырыатын кэллиэгэм Сардаана Трофимова үөрэттэ. Бэйэтэ даҕаны сөбүлээн истэр ырыата эбит.
– Сүрдээх асчыккын уонна ырааскын быһыылаах.
– Дьэ, ырааспын, сууйа-сото сылдьарбын сөбүлүүбүн.
Тыа сиригэр уоскулаҥы булабын
– Олоххо хомойбут түгэннэргиттэн айыллыбыт хоһооннооххун.
– Бүгүһүн “Миигин хотор суох” диэн саҥа ырыа таһаарбытым. Дьоҥҥо, доҕорго-атаска хомолтоттон айыллыбыт сүрдээх күүстээх тыллардаах хоһоон. Абдумалик Холик суруйбута, матыыбын Лэгэнтэй айбыта.
– Ырыаһыттарыҥ уларыйа тураллар дии, быһыыта?
– Уларыйа сылдьыахтаахтар да буоллаҕа. Билигин устудьуон оҕолоохпун, үөрэҕин бүтэрэн үлэлии барыа дии. Бырагыраамаҕын, оонньууларгын, көстүүмнэргин кэмигэр син биир уларытаҕын-тэлэритэҕин.
– Хамаандаҥ кимтээхтэн саҕаламмытай?
– Сергей Сорокин, Света Бугаева, Айсен Аммосов, Михаил Рожин, Куйаар уола, Халыма уола, о.д.а. этилэр. 10 сылы быһа элбэх ырыаһыт кэлэн ааста. Мин кинилэри киэҥ эйгэҕэ таһаарабын, онон дьоҥҥо-сэргэҕэ биллэн, ааттарын-суолларын оҥостуохтаахтар диэн санаалаахпын.
– Хайдах сынньанаҕын, уоскулаҥы булаҕын?
– Тыаҕа бардахпына сынньанабын. Барбатахпына, тугум эрэ тиийбэккэ дылы.
– Ыраах айаҥҥа бэйэҥ суоппардыыгын, тиийээт кэнсиэрдиигин. Сылайбаккын дуо?
– Сылайыы баар буоллаҕа. Саамай ыраах Өймөкөөҥҥө бара сылдьыбыппыт. Онно Уус Ньара хайысханан Ольчан аартыгын (Ольчанский перевал) туоруугун. Дьэ, ол баар этэ – сэрэхтээх айан. Быһа барыы, эмпэрэ сирдэр, “серпантин” суол.
– Нюргуша, сандалыгар олорон бэрт сэргэхтик кэпсэттибит. Дьону, көрөөччүнү сэргэхситэр, санааларын көнньүөрдэр айар үлэҕэр ситиһиилэри баҕарабын.
Атах тэпсэн олорон Саргылаана БАГЫНАНОВА сэһэргэстэ.
