Ырыаһыт эрэ барыта аан дойду аатырбыт ырыаһыттара кыттыылаах бэстибээлгэ анал аакка тиксибэт. Оттон сахалар киэн туттар кэскиллээх ырыаһыппыт Кирилл Матвеев ырыа эйгэтин “копилкатыгар” үрдүк наҕарааданы эбиммитинэн, чахчы даҕаны, доллоһутан кэрэ куоластаах уолбутунан киэн туттабыт.
2025 сыл от ыйын 20–22 күннэригэр Кыргызстан Өрөспүүбүлүкэтин Чолпон-Ата куруорт куоратыгар буолан ааспыт “Мейкин Азия” норуоттар икки ардыларынааҕы IV бэстибээлгэ “Приз зрительских симпатий” уонна “Туой Хайа ФЕСТ 2025” өрөспүүбүлүкэтээҕи бэстибээл-куонкурус Гран-при үрдүк аатын ылбыт, СӨ култууратын туйгуна, СӨ ыччакка бэлиитикэтин туйгуна 28 саастаах эстрада эдэр, чаҕылхай ырыаһыта КИРИЛЛ МАТВЕЕВ эрэдээксийэбит ыалдьыта.
Эһэм алгыһа: “Дьоҥҥо-сэргэҕэ биллэр ырыаһыт буолаар”
– Кирилл, аҕыйах сыллааҕыта эйигин кытта кэпсэтэн, суруйан турабыт. Бу икки сыл устата улахан бэстибээллэргэ кыттан, үрдүк аакка-суолга тигистиҥ, аатыҥ ааттанна. Онон бу сырыыга кэпсэтиибитин айар үлэҕэр туһулуохха.
– Икки сыллааҕыта кулун тутар 8 күнүгэр Опера уонна балет тыйаатырыгар бастакы айар киэһэбин ыытан турабын. Көрөөччүлэрим иннигэр бастакы кэнсиэрим буолан, олус долгутуулааҕа. Толору көрөөччүлээх икки кэнсиэрим үрдүк таһымҥа ааспытыттан сүрдээҕин астыммытым, көрөөччүлэрбэр махтанабын. Эһэм Дьөгүөр “Дьоҥҥо-сэргэҕэ биллэр ырыаһыт буолаар” диэбит кэс тыла алгыстаннаҕа. Ол кэнниттэн ханна да сырыттарбын – куоракка, улууска, тыа сиригэр дьонум-сэргэм “аны хаһан кэнсиэрдиигин?” – диэн мэлдьи ыйыталаһар.
Ол иһин быйыл кулун тутар 8 күнүгэр Опера уонна балет тыйаатырыгар “Сүрэхпинэн” диэн ааттаах иккис сольнай кэнсиэрим толору көрөөччүлээх, сүгүрүйээччилээх ааһыа диэн эрэнэбин. Барыта саҥа ырыалар, саҥа көстүүмнэр, сонун бырайыак...
Бастакы кэнсиэрбэр “киммин-туохпун” билиһиннэрбит буоллахпына, икки сыл устата ырыаһыт быһыытынан сайдан, ситиһиилэнэн, саҥа ырыалар айылланнар, көрөөччүлэрбэр сонунум-нуомаһым элбэх. Ол курдук, ааспыт 2025 сыл сайыныгар Кыргызстаҥҥа “Мейкин Азия” норуоттар икки ардыларынааҕы бэстибээлгэ кыттан, “Көрөөччү биһирэбилэ” үрдүк ааты ылан кэлбитим.
– Ол туһунан билиһиннэрэриҥ буоллар.
– Манна Азия уонна Дьобуруопа 25 дойдутуттан ырыаһыттар кыттыбыттара. Казахстан, Турция, Арассыыйа биллэр ырыаһыттара бааллара. Бэстибээл саамай долгутуулаах, кэрэ түгэнинэн ыалдьыт быһыытынан кыттыбыт Димаш Кудайберген (кини 2013 сыллаахха бу куонкурус Гран-при хаһаайына буолбута) уонна Арассыыйаттан AY YOLA аатырбыт бөлөх кыттыбыттара буолар. Бэстибээл 3 күн устата ыытыллыбыта. Бүтэһик күҥҥэ Кыргызстан бэрэсидьиэнэ Садыр Жапаров уонна Монголия бэрэсидьиэнэ Ухнагийн Хурэлсух бочуоттаах ыалдьыт буолан сылдьыбыттара.
Этэн аһарбытым курдук, 2013 сылга аан бастаан ыытыллыбыт бэстибээлгэ Димаш Кудайберген Гран-при буолбута. Салгыы 2015 сылга Бахрейнтан сылдьар Наталья Аль Ганем, 2023 сылга Казахстантан Айна Калмаганбек уонна ааспыт сайын буолан ааспыт IV бэстибээлгэ Румынияттан сылдьар Мария-Диана Стынчуляша Гран-при үрдүк аатын ылбыттара. Онон аан дойду таһымнаах бэстибээлгэ “Көрөөччү биһирэбилин” ылбыппынан киэн туттабын. Бу ситиһиим миэхэ инникигэ эрэли үөскэтэр.
– Өрөспүүбүлүкэҕэ ыытыллар “Туой Хайа” куонкуруһугар эмиэ ситиһиилэммитиҥ.
– Быһайын от ыйыгар Мииринэйгэ 32-с сылын ыытыллыбыт “Туой Хайа ФЕСТ 2025” ырыа бэстибээл куонкурсугар кыттан, Гран-при буолан, 200 тыһыынча солк. бэлиэтэммитим. Бу – үрдүк ситиһии. Өрөспүүбүлүкэ 15 улууһуттан 57 биирдиилээн ырыаһыттар, кэлэктииптэр, инструментальнай ансаамбыллар кыттыбыттара. Манна АЛРОСА хампаанньа 1 000 000 сууманы успуонсардаан турар.
Тыыннаах куолас туохха да тэҥнэммэт
– Буолаары турар тэрээһиниҥ туһунан кылгастык...
– 5 саҥа ырыа оҥоро сылдьабын. Саҥа дуэттар баар буолуохтара. Арассыыйа үтүөлээх артыыһа Айталина Адамова кыттара олус долгутуулаах. Кэнсиэрим бырагыраамата олус интэриэһинэй. Үрдүк таһымнаах, хаачыстыбалаах кэнсиэр буолуо диэн эрэннэрэбин. Аркадий Алексеев айар бөлөҕөр сылдьан ыллаабытым номнуо 11-с сыла буолбут эбит.
– Оччотугар, Кирилл, эн көҥүл ырыаһыт буоллаҕыҥ. Эстрада тыйаатырыгар солиһынан тоҕо киирбэккин? Эдэр ырыаһыттар солбукка кэлиэхтээхтэрэ буолуо дии.
– Тыйаатырга ырыаһытынан үлэлиэхпин, биллэн турар, баҕаран бөҕө. Миэстэ суох.
– Билигин оҥоһуу өй (ИИ) олох бары эйгэтигэр олохтоохтук киирэн эрэр. Онно санааҥ?
– Олох сайдар. Ол сиэринэн оҥоһуу өй баар буолуохтаах. Баар буолара – көмө. Ол эрээри бэйэм култуура эйгэтигэр сыһыаран эттэхпинэ, үгүс киһини үлэтэ суох хаалларан эрэр диэтэхпинэ сыыспаппын. Сотору кэминэн хаартыскаҕа түһэрээччи, биидьийэ, киинэ устааччы, ырыа, хоһоон айааччы суох буолуон сөп. Оҥоһуу өй барыны бары оҥорор – хоһоону суруйар, ырыа матыыбын айар, ырыаны хайа баҕарар оҥорон таһаарар. Итинтэн син биир ханна да куоппаккын. Бу – олох сайдыыта. Ол эрээри, оҥоһуу өйүнэн ылламмыт ырыа – дууһата суох буолар. Тыыннаах куолас туохха да тэҥнэммэт, бэриллибэт. Бэйэҥ тыыннаах куоласкынан ыллыыр ырыаҥ син биир атын буолар. Ити билигин муода курдук эрээри, хаһан эмэ дьон-сэргэ итинтэн сылайыаҕа, тыыннаах эйгэҕэ төннүөҕэ дии саныыбын.
Кэриэй эһэбин булан, санаам бөҕөх
– Иллэрээ сыл тахсыбыт матырыйаалга “Кэриэй эһэбин көрдүөхпүн баҕарабын” диэн бүччүм санааҕын үллэстибитиҥ. Буллуҥ дуу?
– 2024 сыл сайыныгар булбутум. Чэ, саас-сааһынан кэпсиим дуу... Табаарыһым ырыаһыт Иннокентий Черёмкинныын уонна биир дойдулааҕым, оһуокайдьыт, фольклорист Вера Цыпандиналыын (Нам) Казахстаҥҥа куонкуруска кытта барбыппыт. Кыттарга эрдэттэн сайаапкабытын түһэрэн, ыҥырыы тутан баран, айаннаан тиийбиппит. Кэлбиппит кэннэ дойдубут бэлитиичэскэй балаһыанньата тыҥаан, кытыннарбатахтара, аккаастаабыттара. Кыргызстаҥҥа сылдьардыы былааннаах барбыт буоламмыт, хайыахпытый, Бишкеккэ айаннаабыппыт.
Онно барар сыалым-соругум аҕабынан кэриэй эһэбин көрдөөн булуу этэ. Тиийээт, ол күн биир Бааха диэн ааттаах таксиһы наймылаһаммыт, Нам Фрунзетыгар олорор эбэм Саргылана Петровна “онлайн” сибээскэ олорон, 40-ча сыл анараа өттүгэр олорбут аадырыстарын биэрэн, Бишкек куорат кытыытыгар баар Лебединовка оройуонугар киэһэ хараҥарыыта тиийдибит. Аан хатааһыннаах, ким да суох. Дьонтон ыйыталаспыппытын “нууччалар олороллор” диэн буолла. “Хайыах баҕайыбытый?” диэн, уулуссаҕа хаамса сырыттыбыт. Онтон массыыналарын көрүнэ турар дьиэ кэргэҥҥэ тиийэн кэпсээтибит, быһааран биэрдибит. Ону: “Бу суол утары кэриэйдэр олороллор. Кинилэр билиэхтэрин сөп” – диэн ыйдылар. Ол дьиэҕэ тиийэн тоҥсуйбуппутугар, дьэ, дьиҥнээх кэриэйгэ майгынныыр оҕонньор тахсан кэллэ. Мин эбэлээх эһэм бииргэ түспүт хаартыскаларын көрдөрөн, көрдүү сылдьарбын кэпсээтим. Ол оҕонньор кэргэнэ эһэбин буолбакка, кини бииргэ төрөөбүт убайа Гераны билэрин эттэ. Чэ, ол көрдөөбүппүт уһун, киэҥ кэпсээн.
Кылгастык эттэххэ, нүөмэр булан, эһэбин кытта кэпсэттим, бэйэбин билиһиннэрдим “Саргылаана сиэнэбин” диэн. Лииньийэ анараа өттүгэр киһим 3 мүнүүтэ кэриҥэ саҥатыттан матан турда. Өссө төгүл чуолкайдаан ыйытта: “Эбэҥ аата кимий?” – диэн. Ону “Саргылаана” диэбиппэр, “миигин көрдүү кэллиҥ дуо?” диэн долгуйбут аҕай куолаһынан ыйыталаста. Быыһыгар туох эрэ массыанньыктар быһыылаах диэн куттаналлар быһыылааҕа. Чэ, ити гынан, эһэм биир кафены ыйда, “Онно кэлээриҥ” диэн. Биһиги эрдэ тиийдибит. Ол олордохпутуна, массыына кэллэ, икки эдэр уол таҕыстылар. Кэннилэриттэн кырдьаҕас киһи тахсан кэллэ. Уолаттар икки өттүттэн өйүү сылдьаллар.
Кэпсэттибит. 3 сыллааҕыта инсуллаабыт, 67 саастаах эбит. Көрбүтү-үүм, аҕам үүт-үкчү төрөппүт аҕатын курдук эбит. Миигин көрөн, аҕаларыгар майгыннатан, кинилэр эмиэ уоскуйдулар (бу иннинэ төлөпүөнүнэн кэпсэтэллэригэр массыанньыктар буолуо дии санаабыттар этэ). Кафеҕа олорон кэпсэттибит, эбэм хаартыскаларын көрдөрдүм, эһэм барытын өйдүүр эбит. Оҕонньор наһаа долгуйбут этэ, саҥата аҕыйаҕа.
Икки улахан уоллаах, миигиттэн 2–4 сыл аҕалар – 28, 31 саастаахтар этэ. Мин кыракый уолуттан 2 сыл балыспын истэн, наһаа соһуйда. Улахан уол аҕатын курдук улахан саҥата “эмоцията” суох, оттон кыра уола тыл-өс мааны киһитэ эбит этэ.
Билигин 4 сиэннээх, улахан сиэнэ 6 саастаах. Хаан син биир тардар эбит, тута уопсай тылы булбуппут, өйдөспүппүт. Барарбытыгар куустуһан, сыллаһан арахсыбыппыт. Ити гынан хас да чаас кафеҕа олорон кэпсэппиппит. “Өйүүн көтөн эрэбин” диэбиппэр, сүрдээҕин хомойбуттара. Эбэм Саргылаана баара буоллар, олунньу 21 күнүгэр 69 сааһын туолуохтааҕа. Былырыын суох буолбута. Эбэм кыра эрдэхпиттэн “эһэҕин көрдүөҥ, булуоҥ этэ” диэн мэлдьи этэр буолара. Онон эбэм баҕа санаатын тыыннааҕар толорбутум. Кырабыттан эбээ оҕотобун.
– Кирилл, “бис, браво” хаһыынан кэнсиэриҥ үрдүк таһымҥа аастын. Киэҥ, баритон куоласкынан дьоҥҥун-сэргэҕин мэлдьи үөрдэкөтүтэ тур! Ырыаһыт быһыытынан аатыҥ-суолуҥ аан дойду таһымыгар таҕыстын, иһилиннин диэн сэмэйдик алҕаатаҕым буоллун!
Атах тэпсэн олорон
Саргылаана БАГЫНАНОВА сэһэргэстэ.
