Сахалыы «Катюша» Берлиҥҥэ тиийбитэ
CСРС уонна РСФСР Журналистарын союһун чилиэнэ, Саха АССР культуратын үтүөлээх үлэһитэ, РСФСР персональнай пенсионера, Михаил Дмитриевич Капустин, мин аҕам олоҕо бүтүннүүтэ хаһыаты кытта ситимнээх.
Кини 1917 сыл тохсунньу 5 күнүгэр Бүлүү оройуонун II Чочу нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Үлэтин биографиятын 1939 сыллаахха Бүлүүгэ “Колхоз суола” хаһыакка литературнай сотруднигынан саҕалаабыта. Оччолорго 22 саастааҕа. Ити сыл эдэр киһини “Эдэр бассабыык” уобаластааҕы комсомол хаһыатыгар рабочай-бааһынай ыччат отделын сэбиэдиссэйинэн анаабыттара. Сэрии буолуон иннинэ, 1941 сыл муус устар ыйга ССКП обкомун бюрота Таатта оройуонун “Коммунист” хаһыатыгар редакторынан, кэлин Усуйаана “Большевик” хаһыатыгар редакторынан ыытарга быһаарбыта. Кини тус бэйэтинэн оройуоҥҥа бастакы бэчээттиир “Американка” массыынаны тиксэрбитэ уонна хаһыат тахсыытын тэрийбитэ. Сэрии кэнниттэн аҕам ССКП Саха сиринээҕи обкомун пропагандаҕа отделын инструкторынан үлэлээбитэ. Онно үлэлиир кэмигэр Новосибирскайга үрдүкү партийнай оскуолаҕа хаһыат салаатыгар икки сыллаах үөрэххэ ыыппыттара. 1950 сылтан бочуоттаах сынньалаҥҥа тахсыар диэри “Кыым” хаһыакка үлэлээбитэ.
Кини үлэтин, коллективын олус сөбүлүүрэ. Үгүс жанрга суруйара. Очеркалара, репортажтара, дьүһүйүүлэрэ, критическэй, публицистическай ыстатыйалара бэйэтин ааҕааччыларын мэлдьи булаллара. Болҕомтотун ордук үлэ дьонугар уурара. Ол курдук, геологтар, гидроэлектростанцияны тутааччылар, газовиктар, алмааһы, кыһыл көмүһү хостооччулар, хайаны байытааччылар, БАМ-ы тутааччылар тустарынан анал балаһалары, улахан ыстатыйалары бэлэмнээбитэ киэҥ сэҥээриини ылбыттара. Журналист быһыытынан Саха сирин барытын кэрийбитэ.
Мин аҕам киһини тардар, ис киирбэх сэбэрэлээҕэ. Үчүгэй кэпсээнньит, билэрэ-көрөрө элбэх буолан, кинини истэргэ интэриэһинэй этэ. Музыкаҕа дьоҕурдаах этэ, куолаһа чуумпу да буоллар, дьиэтигэр аргыыйдык ыллыы сылдьара, ис дууһатыттан толороро. Сүрүннээн сэрии саҕанааҕы ырыалары сөбүлүүрэ. Саамай таптыыр ырыатын “Катюшаны” кытта биһиги дьиэ кэргэҥҥэ ураты өйдөбүл үөскээбитэ.
Бу ырыаны биһиги дойдубутугар билбэт киһи суох. “Катюшаҕа” таптал, бэриниилээх буолуу туһунан хоһуйуллар, ол да иһин хас биирдии киһи дууһатыгар тиийимтиээтэ. Сэрии иннинэ айыллыбыт ырыа Сэбиэскэй Союз норуота фашистскай Германияны кыайыытыгар символ кэриэтэ буолбута. Дойдубут бары муннугар киэҥник тарҕаммыта, дьону оһуттан түспэтэ.
Саха сиригэр “Катюша” ырыа 1939 сыллаахха биллибитэ. Аҕам Дьокуускайга комсомольскай конференцияҕа делегатынан сылдьан, Москваттан кэлбит икки ыалдьыт гитаранан толоруутун аан бастаан истээт сэргээбитэ, чугастык ылыммыта. Ол да иһин төрөөбүт тылынан тылбаастыырга соруммута.
“Яблонялар, грушалар ситтилэр,
Устан киирдэ туман өрүскэ.
Катюша кыыс эмпэ сыыр үрдүгэр
Тахсан турда сирэм күөх окко…”
“Катюша” сахалыы тыыннаныаҕыттан тутатына ыччат кутун туппута. Оттон сэрии саҕаламмытыгар саха саллааттарын кытта фронт суолун устун тэҥҥэ хаамсыбыта.
Ол саҕана “Кыым” хаһыакка сурук отделыгар фронтан саха буойуннарын суруктара кэлэрэ. Кинилэр “Катюша” ырыа сахалыы тиэкиһин ыытарга көрдөһөллөрө. Саллааттар суруйалларынан, “Катюшаны” сэрии толоонугар грузиннар грузинныы, еврейдэр идиштыы, ивриттыы ыллыыллара. Эмиэ кинилэр суруктарыттан фашистары суостаахтык куттуур аатырбыт реактивнай минометка “Катюша” ааттаммытын билбиттэрэ. Биһиги буойуннарбыт ырыа тылбааһын тутаннар, төрөөбүт тылларынан толорбуттара бойобуой күүстэрин көтөхпүтүн иһин махтаналлара. Армияҕа ырыа тексин оччолорго “Кыым” хаһыакка сурук отделын сэбиэдиссэйэ Анна Ивановна Тимофеева ыытара.
Дьэ итинник сахалыы «Катюша» Берлиҥҥэ тиийбитэ.
Диана Желобцова
