Саха киһитэ оҕуһун мииннэ да – ырыаһыт” дииллэринии, саха дьоно байаан дьүрүлүн, доҕуһуолун иһиттибит даҕаны, ойон туран үӨкүүлээбитинэн барабыт, үөрэбит-көтөбүт. Оннук умсугутуулаахтык оонньууллар Сахабыт сирин байаанньыттара, мэлэдьиистэр, ырыаһыттар.
ИЛЬЯ ИВАНОВ – “СӨ Байаанньыттарын уонна аккордеонистарын эрэгийиэннээҕи сойууһун” бэрэссэдээтэлин солбуйааччыта, виртуоз-байаанньыт, байаан кылааһын үрдүк категориялаах преподавателэ, “Надежда Якутии” уонна “2020 сыл СӨ Оҕо ускуустубатын оскуолатын бастыҥ преподавателэ” аат хаһаайына, эрэдээксийэбит ыалдьыта.
– Өрөспүүбүлүкэбитигэр байаанньыттар, хормуоскаһыттар, аккордеонистар түмсүүлэрэ 2018 сылтан тэриллэн үлэтин саҕалаабыта. Онно салайааччынан СӨ култууратын туйгуна, СӨ Ырыа айааччыларын сойууһун чилиэнэ, “Эйгэ” уопсастыбаннай хамсааһын салайааччыта Алексей Потапов талыллан, күн бүгүнүгэр диэри Сойууһу үрдүк таһымнаахтык тэрийэн үлэлэтэ сылдьар. Оччолорго туох даҕаны бэчээт, бэлиэ (знак) эҥин суоҕа. Ону Алексей Алексеевич, 3 сылы быһа сыралаһан, 2021 сылга “СӨ Байаанньыттарын уонна аккордеонистарын эрэгийиэннээҕи сойууһа” диэн бүтүн эрэгийиэн таһымнаах сокуонунан бигэргэтэн, регистрациялаппыта. Бу – улахан ситиһии, хардыы. Арассыыйа атын эрэгийиэннэригэр сахалар маннык Сойуустаахпытын истэн “эрэгийиэн таһымнаах Сойууһу хайдах тэрийдигит?” диэн сөҕөллөр. Алексей, саха ырыатыгар сүрдээх патриот өйдөөх-санаалаах, бэриниилээх буолан, биир-биэс кэппиэйкэтэ суох босхо үлэлиир-хамсыыр, араас тэрээһини ыытар.
– Өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн байаанньыттар төһө элбэхтэрий?
– Бары улуустары, тыа сирдэрин хаптахха, элбэхтэр бөҕө буоллаҕа. Ол гынан баран Сойууска чилиэн быһыытынан 207 киһи баар. Дьиҥинэн, элбэхтэрэ буолуо эрээри, сорох тыа сиригэр олорооччулар маннык Сойуус баарын билбэт да буолуохтарын сөп. Инникитин анал офистанан, хамнастанан үлэлиирбит буоллар диэн ыра санаа эрэ оҥостобут.
– Сотору кэминэн бэрт улахан тэрээһин буолаары турар. Ол туһунан билиһиннэриэҥ дуу?
– Атырдьах ыйын 26 күнүгэр күнүс 14 чаастан Дьокуускай куорат Култуура уонна сынньалаҥ пааркатыгар “Осенние созвучия” диэн улахан норуодунай кэнсиэр буолуохтаах. Манна оскуола оҕолоруттан саҕалаан улаханнык биллэр-көстөр, ааттаах-суоллаах байаанньыттарга, аккордеонистарга тиийэ кытталлар. Маннык таһымнаах кэнсиэр ыытыллар сыала-соруга – үүнэр көлүөнэ оҕолорбут муусука бу үстүрүмүөннэригэр – байааҥҥа, хормуоскаҕа, аккордеоҥҥа сыстан оонньуулларыгар интэриэһи үөскэтии, инникитин муусукаҕа сыһыаннаах ыччаты угуйан, үөрэтэн таһаарыы. Киириитэ – босхо. Куорат олохтоохторун, ыалдьыттарын улахан түһүлгэбитигэр ыҥырабыт. Байаанынан ырыа, үҥкүү-битии буолуо, өрөспүүбүлүкэ биллэр-көстөр ырыаһыттара тыыннаах муусука доҕуһуолунан ыллыахтара, сүргэҕитин көтөҕүөхтэрэ.
– Хайдах быһыылаахтык барыай?
– Үгэс курдук, 3 түһүмэҕинэн ыытыллыаҕа. Аан бастаан куорат ускуустуба оскуолатын үөрэнээччилэрэ уонна улуустартан кэлбит оҕолор оонньуохтара. Ол кэнниттэн өрөспүүбүлүкэ байаанньыттара, аккордеонистара, мэлэдьиистэрэ ырыаларын-тойуктарын көрөөччүлэргэ бэлэхтиэхтэрэ. Үһүс түһүмэххэ биллэр виртуоз-мусукааннар, ол курдук, Владимир Боярскай, Виктор Винокуров-Дабайаан, о.д.а. Эстрада, Опера уонна балет тыйаатырын ырыаһыттарын доҕуһуоллуохтара, ыллыахтара-туойуохтара. Барыта тыыннаах ырыа, доҕуһуол... Түмүккэ мустубут дьон байаан доҕуһуолунан бары да сөбүлүүр үҥкүүлэрбитин – тустеп, танго, падеграс, вальс, о.д.а. урукку кэмнээҕи эрчимнээх, бытаан үӨкүүлэринэн эдэр саастарын саныахтара.
– Кэлиитэ – көҥүл, киириитэ босхо буоллаҕа?
– Оннук. Ол эрээри онно анал ууруна баар буолуоҕа. Ким баҕалаах онно төһө баҕарар үбү угуон сөп. Киирбит көмө “Народный фронт” хамсааһыҥҥа туттарыллар уонна АБДь-га сылдьар биир дойдулаахтарбытыгар көмө быһыытынан барар.
– Аан бастаан хаһан ыытыллыбытай?
– Бастакы тэрээһин 2024 сыл балаҕан ыйыгар ыытыллан, 3 чаастаах кэнсиэр буолбута. Онно кэлэ-бара тыһыынчанан киһи сылдьыбыта. Оттон былырыын атырдьах ыйын 21 күнүгэр тэрээһиҥҥэ мин “сольнай” кэнсиэрим буолбута. Онно 21 композицияны аныгылыы тэтиминэн балтараа чаас устата оонньообутум. Маны барытын Алексей Потапов үүннээн-тэһииннээн ыыппыта. Онно эмиэ 300-тэн тахса көрөөччү кэлэн барбыта.
– Илья Еремеевич, бэйэҕин билиһиннэриэҥ дуо?
– Сүрүн үлэм: Өрөспүүбүлүкэтээҕи мөлтөхтүк көрөр уонна истэр оҕолор коррекциялыыр оскуола-интэринээтигэр муусука учууталынан үлэлиибин. Көрбөт оҕолору байааҥҥа үөрэтэбин. Үлэлииргэ сүрдээх уустук. Оҕону кытта биирдиилээн үлэлэһэбин.
Талааннарын арыйан, араас күрэххэ, куонкуруска ситиһиилээхтик кытталлар, лауреат, дипломант үрдүк аатын ылаллар. “Муусука киһини эмтиир тыыннаах” диэн бириинсиби үлэбэр тутуһабын.
– Дьоҕурдаах байаанньыт оҕолор бааллар дуу?
– Таатта Баайаҕатын Оҕо ускуустуба оскуолатын идэтийбит, талааннаах байаанньыта, преподавателэ Александр Павлов үөрэтэр 13 саастаах үөрэнээччитэ Леонид Алексеев Новосибирскай куоракка тиийэн 1-кы истиэпэннээх лауреат аатын ылан кэлбитэ.
– Байаан, хормуоска, аккордеон туох уратылаахтарый?
– Байаан – норуодунай үстүрүмүөн, аккордеон – уҥа өттө фортепиано курдук эрээри туруору, хаҥас өттө син биир байаанныҥы, оттон хормуоска – чөкө, кунуопката аҕыйах. Хормуоска “дьаамсыктарга”, нууччалыы бэһиэлэй ырыаны, частушканы ыллыыр дьоҥҥо, барсар.
– Дьону үрдүккэ көтүтэр байаан доҕуһуоллаах алыптаах түһүлгэҕит элбэх көрөөччлээх, үрдүк таһымҥа ааһарыгар баҕарабын.
Саргылаана БАГЫНАНОВА.
Хаартыска: Иванов И.Е. архыыбыттан.
