Алмаас эйгэтигэр бастакы хардыыны оҥорорго – үөрэх кыһатыттан саҕалаан хампаанньаҕа үлэҕэ киириигэ диэри – оҥорон таһаарыы быраактыката көмөлөһөр. Устудьуон киһи үөрэҕин кэмигэр хампаанньа тэрилтэлэригэр мунньуммут билиитэ – тугунан да солбуллубат баай уопут. Оттон күннээҕи түбүктэн аралдьыйарга араас таһымнаах аралдьытар-сырдатар тэрээһиннэр көмөлөһөллөр. Ыччат дьон быраактыката АЛРОСА-ҕа хайдах ааһарый, алмаас эйгэтин кэскилэ хайдах түстэнэрий?
Быйыл Саха сиригэр АЛРОСА оҥорон таһаарар түһүлгэлэригэр 500-чэ устудьуон быраактыкаланар. Сайыҥҥы быраактыка уһуна – үс нэдиэлэттэн саҕалаан үс ыйга тиийиэн сөп.
“Ити кэм иһигэр устудьуоннар түөрүйэттэн тэйэн, быраактыкаҕа киирэллэр, хампаанньаны, кини быраабылаларын, үгэстэрин кытта билсэллэр. Сорохтор, бэл, үөрэнэ-үөрэнэ үлэлииллэр. Ону таһынан араас таһымнаах-хайысхалаах тэрээһиннэр буолаллар: квизтэр, күрэстэр, экскурсиялар, хампаанньа салалтатын кытта көрсүһүү.
Холобур, АЛРОСА “Профпробы” диэн бырайыактаах. Быраактыкаҕа кэлбит устудьуоннар ол бырайыак көмөтүнэн тэрилтэ кэлэктиибин кытта биир дьиэ кэргэн буолаллар. Бырактыкааннар уонна хампаанньа эдэр исписэлиистэрэ анал тэрээһиҥҥэ көрсөн, оонньуу чэрчитинэн билсэллэр, бэйэлэрин, туох интэриэстээхтэрин туһунан кэпсииллэр. Этэргэ дылы, бэйэлэрин да көрдөрөллөр, дьону да көрөллөр”, – диэн АЛРОСА Корпоративнай университетын салайааччыта Анна Подкаменная кэпсиир.
Алмаас эйгэтин кэскилэ
Бу сырыыга АЛРОСА Саха сиринээҕи алмааһы атыылыыр тэрилтэтигэр (ЯПТА) алмааһы наардыырга быраактыкалана сылдьар ХИФУ устудьуоннарын кытта көрүстүбүт.
Лилиана Христофорова, ХИФУ ФТИ 3-с кууруһун устудьуона, “Технология обработки драгоценных камней и металлов” кафедраҕа “инженер-технолог по обработке алмазов” идэҕэ үөрэнэр:
– Мин Дьокуускай куорат 10-с №-дээх оскуолатын бүтэрэн баран, Саха сиринээҕи бырамыысыланнай техникумҥа “техник-технолог по обработке алмазов” идэҕэ туттарсан киирбитим. Онно биһиги ювелирнай таастары нарылыырга уонна кырыылыырга үөрэммиппит. Үөрэнэ сылдьан араас куонкурустарга кыттарым. Холобур, алмааһы кырыылыыр уонна ювелирнай киллэһиктэри оҥорор Бүтүн Арассыыйатааҕы куонкуруска үһүс миэстэ буолбутум. Билигин бэйэм куонкурус эспиэрэ буоллум, Саха сиринээҕи бырамыысыланнай техникумҥа кырыыламмыт таастары сыаналыыбын. Дьупулуомнай үлэбин “Invisible” технологиянан биһилэх оҥоруутугар суруйбутум.
Бу эйгэ бэрт кэскиллээх буолууһу дии санаан, техникумум кэннэ ХИФУ Физико-тэхиньиичэскэй институтугар туттарсан киирбитим. Билигин АЛРОСА ЯПТА-тыгар иккис төгүлбүн быраактыкалана сылдьабын. Бастаан түөрүйэни баһылаабыппыт, уһуйааччыларбыт лиэксийэлэрин, билим матырыйаалларын кэниспиэктээбиппит, алмааһы, кини хаачыстыбатын, өҥүн-дьүһүнүн быһаарарга, ону сэргэ олору кээмэйинэн, ыйааһынынан наардыырга үөрэммиппит. ЯПТА биир иллээх дьиэ кэргэн курдук үлэлиир, настаабынньыктарбыт быраактыкабыт былаһын тухары ыйа-кэрдэ, сүбэлии-амалыы сылдьаллар.
Идэбин олус сөбүлүүбүн. Ыччат дьоҥҥо “үрдүк хамнастаах, үүнэр-сайдар кэскиллээх бырамыысыланнас эйгэтин талыҥ” диэн сүбэлиибин.
София Петрова, ХИФУ ФТИ 3-с кууруһун устудьуона, “технология обработки драгоценных камней и металлов” кафедраҕа “инженер-технолог ювелирного производства” идэҕэ үөрэнэр:
– Хас эмэ сыл юрист буолуохпун ыралана саныы сылдьан, 10-с кылааска кэлэн “бу миэнэ буолбатах эбит” диэн өйдөөбүтүм уонна ХИФУ Физико-тэхиньиичэскэй институтугар туттарсан киирбитим.
Үөрэхпитигэр алтантан, латуньтан, мельхиортан араас киэргэллэри оҥоробут, таастары туттарарга үөрэнэбит. Мин Санкт-Петербурдааҕы бырамыысыланнай технология уонна дизайн судаарыстыбаннай университета тэрийэн ыыппыт “Дизайн. Материалы. Технология” норуоттар икки ардыларынааҕы VIII кэнгириэһигэр кыттыбытым. Онно үс чаас иһигэр сорудах быһыытынан эскииһи уруһуйдуохтаах, технологиятын быһааран суруйуохтаах уонна чөртүөһүн оҥоруохтаах этибит. Хомойуох иһин, бириистээх миэстэҕэ икки баалынан тиийбэккэ хаалбытым эрээри, олус интэриэһинэй уопут буолбута. Дьупулуомнай үлэбэр XIX үйэтээҕи улахан симэҕи оҥорор былааннаахпын.
АЛРОСА ЯПТА-тыгар бастакыбын быраактыкаланабын. Биллэн турар, бачча элбэх алмааһы бастакыбын көрөбүн. Ол эрээри, кэлин үөрэнэн хаалан, ону барытын көннөрү үлэ курдук ылынар уонна көрөр буолаҕын. Быраактыкам кэмигэр алмаас өҥүн арааһын көрдүм: туох да өҥө суох дьэҥкиртэн, саһарымтыйан көстөртөн саҕалаан оруосабайга, хараҥа кугаска тиийэ.
Бырамыысыланнас эйгэтин кэскиллээх уонна интэриэһинэй дии саныыбын. “Оскуола үөрэнээччилэригэр уонна устудьуоннарга көхтөөх буолуҥ, күрэһинэн (успуордунан) дьарыктаныҥ” диэн сүбэлиибин. Мин билэрбинэн, АЛРОСА күрэһи көннөрү көҕүлүүр эрэ буолбатах. Манна күрэһи үбүнэн күүскэ өйүүллэр, араас күрэхтэри тэрийэллэр.
Саҥа каадыры иитии
АЛРОСА хампаанньаҕа настаабынньыктааһын диэн корпоративнай култуура быстыбат сорҕото. Настаабынньыктааһын ыччат дьон билиилэрин хаҥатар, хампаанньа үгэстэрин бөҕөргөтөр. Настаабынньыктар билиини иҥэрэллэрин таһынан, эдэр исписэлиистэр үлэлиир эйгэлэригэр, кэлэктиипкэ түргэнник үөрэнэллэригэр, тэрилтэҕэ дьиэтийэллэригэр, ураты технологияны баһылаан тахсалларыгар уонна үрдүк таһымнаах каадырдары иитэн таһаарарга көмөлөһөллөр. Этэргэ дылы, ити барыта эдэр каадырдары кытта үлэлэһэр “алмаас ыстандаарта” буолар.
Саргылаана Егорова, ЯПТА Наардыыр уонна кэмпилиэктиир сыаҕын 2-с таһымнаах эспиэрэ:
– ХИФУ ФТИ-тин уонна Бырамыысыланнай техникум устудьуоннара сыл аайы кэлэн быраактыкаланаллар. Түөрүйэни үөрэппит устудьуоннар биһиэхэ кэлээт, тута быраактыкаҕа ылсаллар, үлэ бары түһүмэҕин ааһаллар: сырьену ылыыттан саҕалаан алмааһы туһааннаах кээмэйинэн наардааһыҥҥа тиийэ. Настаабынньыктар кинилэри үлэ үөрүйэхтэригэр уһуйуохтаахтар, дьоҕурдарын сайыннаралларыгар күүс-көмө буолуохтаахтар.
Быйыл биһиэхэ быраактыкаҕа 10 устудьуону ыыппыттарыттан, кэпсэтиини (собеседование) биэс оҕо ааста: үс уолу кытта икки кыыс. Оҥорон таһаарар сиргэ хас биирдии устудьуоҥҥа биирдии настаабынньык сыһыарыллар. Устудьуоннары кытта уһуннук үлэлээбит киһи быһыытынан эттэхпинэ, быраактыкаҕа чахчы биһиэхэ үлэлиэхтэрин баҕарар, интэриэстээх ыччат кэлэр. Кинилэри кытта үлэлииргэ да судургу, түргэнник, ис сүрэхтэриттэн үөрэнэллэр, кыһаллаллар. Холобур, Лилиана Христофорова олус кыһамньылаахтык иккиһин быраактыкалана сылдьар. Быйыл былырыыҥҥытааҕар билиитэ-көрүүтэ, сатабыла эбиллэн кэлбит.
Степан Сергучев, ЯПТА Наардыыр уонна кэмпилиэктиир сыаҕын алмааһы наардааччыта:
– АЛРОСА биир сиргэ турбат, күн-түүн сайдан иһэр. Биһиги алмааһы бастыҥ уонна саҥа технологияларынан наардыыбыт. Өскөтүн кыргыттар алмааһы илиилэринэн наардыыр буоллахтарына, уолаттар, сүрүннээн, оборудование көмөтүнэн үлэлииллэр. Ол кинилэргэ быдан чугас.
Биһиэхэ кэлин үөрэхтэрин бүтэрдэхтэринэ АЛРОСА-ҕа киирэн үлэлиэн баҕалаах, үөрэххэ дьулуурдаах устудьуоннар кэлэн быраактыкаланаллар. Кэллилэр даҕаны, тута кэлэктиипкэ киирэн, АЛРОСА спартакиадатын чэрчитинэн хампаанньа салааларын иһигэр ыытыллар араас күрэстэргэ кытталлар. Холобур, биһиэхэ анал (индивидуальнай) кыраапыгынан үөрэнэ-үөрэнэ ЯПТА-ҕа үлэлиир ФТИ 4-с кууруһун устудьуона кыыс баар. Кини тэрилтэ олоҕор олус көхтөөхтүк кыттар.
АЛРОСА-ҕа настаабынньыктааһын үгэһэ – хампаанньа тирэхтээхтик сайдар аанын арыйар биир тутаах күлүүһэ буолар. Хас эмэ уонунан сылларга мунньуллубут баай уопуту харыстаан, ону ыччакка тиэрдэн АЛРОСА кэскилин түстүүр, бастакы алмаасчыттар утумнааччыларын иитэн-үөрэтэн таһаарар. Хампаанньа ити барыта кэскил туһугар оҥоһуллар инвестиция буоларын уонна ол үтүө хамсааһын кэлин уон оччонон эргиллэрин кэлэрин бигэтик билэр.
Андрей Шилов
kyym.ru
