Күндү ааҕааччылар! Бүгүн эһиэхэ “Анаабыр алмаастара” хампаанньа алмаастаах бириискэлэригэр тиритэ-хорута үлэлиир сүүһүнэн ахсааннаах баахта үлэһиттэрин олоҕун-дьаһаҕын уонна үлэтин-хамнаһын туһунан быһа тутан билиһиннэрэбит. Санатар эбит буоллахха, “Анаабыр алмаастара” тэрилтэ АЛРОСА хампаанньа иһигэр киирэр тэрилтэ буолар.
Алмаастаах бириискэлэргэ үлэ-хамнас хаһан да тохтообот: икки симиэнэнэн ыытыллар – түүн буоллун, күнүс буоллун. Онон манна үлэлиир хас биирдии киһини “бүгүрү үлэһит” диэххэ сөп. Ол гынан баран, бүгүн биһиги эһиэхэ анаан алмаастаах хампаанньа баахтатыгар уһуннук үлэлээбит, баахта олохторун сорҕото буолбут туруу дьону билиһиннэриэхпитин баҕарабыт.
“Сынньана түстүм эрэ, эмиэ бириискэҕэ дьулуһабын”
Владислав Михайлов “Молуода” бириискэҕэ тимир ууһунан үлэлиир. Кырдьык-кырдьык, бириискэ кузницатыгар тимир уустара эмиэ бааллар! Владислав Мэҥэ Хаҥалас улууһун Майатыттан төрүттээх эрээри, билигин Дьокуускай куоракка олорор.
– Үлэм элбэх – тимири таптайабын, хатарабын уонна араас деталлары оҥоробун, – диэн Вадислав Николаевич кэпсээнин саҕалыыр. – Холобур, туокардар втулкалары чочуйан таһаараллар, оттон мин олору хатарабын. Көннөрү тимиринэн үстүрүмүөннэри да оҥоробун: этибиэркэлэри, луомнары, монтажкалары, кувалдалары, онтон да атыны. Бу, көрөргүт курдук, пневматическай балта турар, бу – кыстык, оттон бу – тимири хатарар оһох. Биллэн турар, сайын кыһа иһигэр олус итии буолар. Буолаары буолан анал таҥастаах-саптаах сырыттахха. Ол да буоллар, бачча сыл тухары кыһа уотун суоһугар син үөрэнним. Ол оннугар манна кыһынын үчүгэй: аһара итии да, тымныы да буолбат, мэлдьи сылааска сылдьаҕын. Төһө да сааһыран 64 сааспын туолларбын, доруобуйам туруга этэҥҥэ, мэдиссиинэ хамыыһыйатын үчүгэйдик ааһабын.
Быйыл хампаанньаҕа үлэлээбитим уон бэһис сылыгар барда. Баахтаҕа кырата түөрт ый сылдьабын. Онтон Дьокуускайга тиийэн сынньана түстүм эрэ, эмиэ бириискэҕэ барыах баҕам кэлэр, оннук тарда турар. Уонна оттон кыыспар, сиэннэрбэр көмөлөһөр курдук, харчылаһыахха эмиэ наада.
“Эдэрбэр кэлбитим”
Сергей Карп “Майаат” бириискэ “Талахтаах” учаастагар бульдозер массыньыыһынан үлэлиир. Кини Уус Майда оройуонугар, кэлин суох буолбут Ыныкчаан диэн көмүһү хостооччулар түөлбэлээн олорбут бөһүөлэктэригэр, төрөөбүт. Эһэтэ, ол кэннэ төрөппүттэрэ артыалларга үлэлээбиттэр. Онтон уол аармыйаҕа сулууспалаан кэлэн баран, бэйэтэ көмүсчүт буолбут.
– Көмүскэ биэс сыл үлэлээн бараммын, 2000 сыллар саҕаланыыларыгар “Анаабыр алмаастара” диэн саҥа хампаанньа баар буолбутун туһунан истибитим. Ол саҕана хампаанньа оруобуна эдэр исписэлиистэри көрдүү олороро, – диэн Сергей Николаевич ахтар. – Бырамыысыланнаска биэс сыл үлэлээбит уопуттаахпын истэннэр, үлэҕэ тута ылбыттара.
Үгэс курдук, күнүскү симиэнэ сарсыарда аҕыс чаастан саҕаланан баран, киэһэ аҕыс чааска түмүктэнэр. Эбиэт кэмигэр тыын ыла түһэҕин. Түүҥҥү симиэнэ эмиэ оннук ааһар – аҕыстан аҕыска диэри. Дьиэ-уот чааһынан эттэххэ, бэрт үчүгэй: иһигэр дуустаах, туалеттаах, тэлэбиисэрдээх уонна халадыынньыктаах болуок-богуоннарга олоробут. Дьукаахтарбытын кытта ил-эйэ бөҕөтөбүт, дьиэбитин-уоппутун солбуйса сылдьаммыт сууйабыт-тарыыбыт.
Ас-үөл даҕаны куһаҕана суох: быстыбат, сарсыардааҥҥы, күнүскү уонна киэһээҥҥи аһылык хаһан да хойутаабат. Хас даҕаны суол миини буһараллар. Ынах, сибиинньэ, таба, куурусса, балык этиттэн соркуойдууллар, онно эбии араас салааты биэрэллэр. Ону таһынан, “промежуточный паек” диэн бэриллэр: бэчиэнньэ, кэмпиэт-сакалаат, сгущенка уо.д.а.
Ити курдук тэтиминэн “Анаабыр алмаастарын” бириискэлэригэр үлэлээбитим быйыл 23 сыла буолла. Барыта үчүгэй, астынабын. Мин бу хампаанньаҕа 25 саастаах эдэр уол кэлбитим уонна “лаппа сааһыран баран барыам” диэн эрэнэбин. Сотору баахтам түмүктэннэр эрэ, дьиэбэр дьоммор, Кострома куоракка, көтүөҕүм.
“Биир баахтаҕа үлэлиэххит – тута үөрэниэххит!”
– Хампаанньаҕа 2012 сыллаахтан үлэлии сылдьабын, – диэн Уус Алдан Бороҕонуттан төрүттээх, электро-силиэсэр идэлээх Петр Пермяков кэпсээнин саҕалыыр. – Баахта үлэтин хара кэлиэхпиттэн сөбүлээбитим: кэлэктиибэ олус үчүгэй, киһиэхэ барытыгар киһилии сыһыаннаахтар, хамнаһа дьоһун, үлэтэ даҕаны интэриэһинэй – төбөҥ мэлдьи үлэлии сылдьыахтаах. Манна кэлиэм иннинэ идэбинэн араас сиргэ үлэлии сылдьыбытым. Ол иһигэр көмүс сууйар артыалларга эмиэ. Ол гынан баран, урут үлэлээбит тэрилтэлэрим үлэлиир усулуобуйалара “Анаабыр алмаастарын” усулуобуйатыгар ырааҕынан тиийбэттэр этэ. Бастатан туран, күннээҕи олох-дьаһах, үлэ быыһынааҕы сынньалаҥ чааһыгар.
“Молуода” бириискэҕэ олус үчүгэй уопсай дьиэҕэ олоробут. Баанньык, остолобуой тиһигин быспакка үлэлииллэр. Иллэҥ кэмҥэр бибилэтиэкэлээх сынньалаҥ киинигэр сылдьыахха, тиэнньистиэххэ, билийээрдиэххэ сөп. Сороҕор бириискэҕэ оннооҕор саха эстрадатын артыыстара кытта кэлэн ыллаан-туойан барааччылар.
Биһиги электро-силиэсэрдэрбит – дэгиттэр дьон. Оборудованиены, салгынынан барар лииньийэни оҥоруохпутун, чөлүгэр түһэриэхпитин сөп. Уопсайынан, уокка-күөскэ сыһыаннааҕы барытын сатыыбыт. Баахтаҕа түөрт ыйтан кырата суох сылдьабын, онтон сынньалаҥҥа барабын. Дьонум-сэргэм, дьиэ кэргэним баахтаҕа үлэлиирбин өйдүүллэр.
АЛРОСА хампаанньа иһинээҕи “Лучший по профессии” күрэхтэһиитигэр үс төгүл кытта сылдьыбытым. Былырыын үһүс миэстэ буолбутум, олус киэн туттабын. Өрөспүүбүлүкэ айар-тутар, үлэлиэн-хамсыан баҕалаах ыччатын “Анаабыр алмаастара” хампаанньаҕа кэлэн үлэлээҥ диэн ыҥырабын. Саамай сүрүнэ бастакы баахтаҕытын тулуйан үлэлиэххитин наада – онтон үөрэнэҕин, барыта уурбут-туппут курдук буолар!
“Анаабыр алмаастарын” үлэһиттэрэ киинэҕэ уһуллалларын истибиккит дуо?
Кэмпириэссэр установкатын массыньыыһа, учуутал уонна киинэ артыыһа. “Анаабыр алмаастарын” үлэһитэ Александр Чичахов ити идэлэри барытын баһылаабыт киһи. Кини “Молуода” бириискэҕэ үлэлээбитэ номнуо аҕыс сыл буолла. Тыа сирин үлэһит киһитэ хайдах хампаанньа сүрүн сулуһа буолбутун туһунан мантан салгыы ааҕыҥ.
– Пульса баар.
– Айыы таҥара...
– Степан?
– Иван Васильевич?
– Тугуй, Степан?
– Хамнаспын биэриэҥ дуо?
Ити Александр Чичахов “Кэрэни көрбүт” киинэҕэ Степан Бересеков оруолун оонньообут түгэниттэн быһа тардыы. Оттон биһиги иннибитигэр “Анаабыр алмаастара” хампаанньа “Молуода” бириискэтигэр үлэлиир кэмпириэссэр установкатын массыньыыһа олорор. Ону таһынан, кини өссө үһүс идэтинэн үлэлиир – төрөөбүт-үөскээбит Хаҥалаһын Ой сэлиэнньэтигэр үлэ уонна чэрчиэнньэ уруоктарын уһуйааччыта. Тыа сирин үлэһит киһитин олоҕун туһунан туспа киинэни да устуохха сөп курдук. Даҕатан эттэххэ, Александр саха биллиилээх режиссера Любовь Борисованы кытта дьылҕатын уларытар көрсүһүүтэ эмиэ тыа сирин кулуубугар буолбута.
Любовь Борисова, “Кэрэни көрбүт” киинэ режиссера:
– Аҕыс-хас сыл анараа өттүгэр интэриниэккэ худуоһунньук Иван Попов уонна саха бастакы фото-модела Степан Бересеков тустарынан ыстатыйаны булан аахпытым. Ыстатыйаҕа “Барасоков” уонна кини кэмиттэн-кэмигэр летаргическай утуйууга түһэрин туһунан суруллубут этэ. Онтон икки нэдиэлэ буолан баран, Ой бөһүөлэгэр киинэ көрдөрө тиийбиппит. Киинэ бүппүтүн кэннэ, үгэс курдук, хаартыскаҕа түһүү саҕаламмыта. Быыс булан барыларын кытта хаартыскаҕа түспүппүт. Бүтэһик арай биир эрэ киһи түспэккэ хаалбыта. Мин кинини көрөн баран, тута тылбыттан маппытым.
Ол киһи Александр Чичахов этэ. Кинини көрөн баран, режиссер чахчы тылыттан маппыт. Кини иннигэр Степан Бересеков илэ бэйэтинэн турара! Режиссер төбөтүгэр тута киинэ сынаарыйа айыллан тахсыбыта.
Александр Чичахов, артыыс, “Молуода” бириискэҕэ кэмпириэссэр установкатын массыньыыһа:
– 2022 сыллахха миэхэ Степан Бересеков диэн сүрүн дьоруойу оонньуурга тыл көтөхпүттэрэ, мин тута сөбүлэспитим. Ол сыл киинэҕэ уһуллар буоламмын, бириискэбэр кыайан үлэлээбэтэҕим. Киинэҕэ уһуллубуппун олох кэмсиммэппин. Туох эрэ саҥаны, киинэҕэ уһуллуу диэни биллэҕим, дьону кытта билистэҕим дии. Олус интэриэһинэй этэ.
“Кэрэни көрбүт” (“Не хороните меня без Ивана”) киинэ “Зимний” диэн ааптардыы киинэ аһаҕас бэстибээлин сүрүн бирииһин сэргэ, дойду таһымнаах араас наҕараадаларын ылбыта.
Александр “Анаабыр алмаастарыгар” баахта ньыматынан үлэлээбитэ номнуо ахсыс сыла буолла. Кини кыһыҥҥы өттүгэр төрөөбүт бөһүөлэгин оскуолатыгар үлэлиир. Оттон оҕолор сынньалаҥнара саҕаланнар эрэ – “Молуода” бириискэҕэ.
Үлэтин сэппэрээтэрдээччиттэн саҕалаабыта. Билигин – наардыыр комплекска кэмпириэссэр установкатын массыньыыһа. Александр бииргэ үлэлиир дьонугар холобур буолар киһи. Ол курдук, артыыстар кэккэлэрин өссө “БелАЗ” суоппара Федор Унаров хаҥатта. Кини сахалыы сэрийээлгэ баһылык оруолун толорбута. Оттон былырыын киинэ артыыһын идэтин аны горнопроходчиктар этэрээттэрин маастара Павел Сидоров баһылаабыта.
Павел Сидоров, артыыс, “Молуода” бириискэҕэ горнопроходчиктар этэрээттэрин маастара:
– “Холонон көрөр тоҕо сатаммат буолуой?” дии санаабытым. Кастинг буоларын туһунан биллэриини көрөн баран, анкыата толорон ыыппытым. Ол саҕана мин баахтаҕа сылдьарым, маастарынан үлэлиирим. Тиийбитим, сүүмэрдээһини ааспытым. Ол кэннэ “Хирурдар” сэрийээлгэ тэттик оруолга оонньуурга этии киллэрбиттэрэ. Оттон былырыын “Аламай Таас” диэн алмаастаах кыраайга үлэлии кэлбит кылааһынньыктар тустарынан киинэҕэ уһулларга ыҥырбыттара. Ол сэрийээлгэ Игнат оруолун толорбутум.
Ким билиэ баарай, баҕар хаһан эрэ “Анаабыр алмаастарын” үлэһиттэрэ тэрилтэлэрин туһунан уус-уран киинэни бэйэлэрэ устан, оонньоон таһаарыахтара.
“Молуода” бириискэҕэ дьахтар баахтата
АЛРОСА-ҕа барыта 35 тыһыынчаттан тахса киһи үлэлиир. Оттон кэлэктиип үс гыммыттан биирэ – дьахтар аймах. Далбар хотуттар Саха сиригэр алмаас сайдыытын устуоруйатыгар кырата суох суолу-ииһи хаалларбыттара уонна бочуоттаах миэстэни ылаллар. Ол курдук, Арктика кытылыгар, Булуҥ улууһугар АЛРОСА иһинэн киирэр “Анаабыр алмаастара” хампаанньа “Молуода” бириискэтигэр, дьахталлар саха алмааһын эр дьону кытта тэҥҥэ хостууллар, тэрилтэ туруорар болҕомтону эрэйэр, эппиэтинэстээх соруктарын ситиһиилээхтик толороллор.
Тыйыс тымныы айылҕалаах Саха сиригэр алмаас бырамыысыланнаһа – судургута суох үлэ. Баахтаҕа кэлээччилэр күүс-уох муҥутуур кыаҕынан үлэлииллэр. Ол да иһин кинилэр доруобуйаларын мэдиссиинэ үлэһиттэрэ кыраҕытык кэтииллэр. Уус Алдантан төрүттээх Мария Дьяконова “Молуода” бириискэҕэ биэлсэрдээбитэ икки сылтан орто. Кинини солбуйар киһи манна суох.
“Үлэм эбээһинэһигэр киирэр: суоппардар эриэйсэҕэ барыахтарын иннинэ уонна кэлбиттэрин кэннэ көрүү, ыйга биирдэ бириискэ бары үлэһиттэрин профилактика быһыытынан көрүү. Ону таһынан, кыбаарталга биирдэ бастакы суһал көмөнү оҥоруу үөрэҕин ыытабын. Манна үлэлиирбин сөбүлүүбүн, үчүгэй, чуумпу үлэ. Эр дьону кытта биир тылы булар, кэпсэтэр быдан судургу. Олорор, үлэлиир усулуобуйа олус үчүгэй, хас биирдии хос толору хааччылыылаах, наадыйарыҥ барыта баар”, – диэн “Молуода” бириискэ биэлсэрэ Мария Дьяконова кэпсээтэ.
Оттон Александра Тарабукина бириискэҕэ асчытынан үлэлээбитэ баара-суоҕа икки ый буолла. Кини аҥаардас дьону минньигэстик аһатар үлэлээх эрэ киһи буолбатах. Кини Хотугу сир тыйыс айылҕатыгар хампаанньа үлэһиттэригэр иҥэмтэлээх рациону толкуйдаан, доруобуйалара чөл буоларын хааччыйыахтаах.
Александра бириискэҕэ кэлиэн иннинэ араас остолобуойга уонна кафеҕа асчытынан үлэлээбитэ, элбэх сыл уопуттаах үтүө үлэһит. Кини астаабыт аһылыга үгүс баахта үлэһитигэр дьиэтин санатар. Александра бэйэтэ Амма улууһуттан төрүттээх, биэс оҕо тапталлаах ийэтэ, сэттэ сиэн амарах эбэтэ! Кинини манна дьиэтигэр курдук үөрэ-көтө көрсүбүттэрэ.
– АЛРОСА хампаанньаҕа бастакыбын үлэлии кэллим. Барытын сөбүлээтим, астынным, үлэлиир, олорор усулуобуйабыт олус үчүгэй. Кулууптаахпыт, бибилэтиэкэлээхпит, баттах кырыйтарар сирдээхпит. Киһи иллэҥ кэмигэр тиэнньистиэн, билийээрдиэн сөп. Бэйэм элбэх кэпсээннээх, саҥалаах-иҥэлээх буоламмын, кэлэктиипкэ да түргэнник киирэбин. Эр дьону кытта үлэлиир чэпчэки. Үлэбитигэр хардарыта көмөлөсүһэн, өйөһөн-убаһан сылдьабыт, – диэн идэлээх асчыт Александра Тарабукина санаатын үллэстэр.
АЛРОСА “Анаабыр алмаастара” хампаанньатыгар эр дьон да, дьахталлар да бииргэ үлэлииллэр, бэйэ-бэйэлэригэр хардары көмөлөһөллөр. Тоҕо диэтэххэ, кинилэр билэллэр: ситиһии уонна табыллыы – түмсүүлээх хамаанда үлэтин түмүгэ.
Алексей РУДЫХ, Мария ФЛОРЕНЦЭ, Роман ЛАРИН, Дайаана ФЕДОРОВА, Виктор ДЬЯЧКОВСКАЙ.
Хаартыска: Алексей РУДЫХ, “Алмаастаах кыраай” медиа-хампаанньа, “Якутия24” теле-ханаал
