Снегокат дьардьаматын, алдьаммыт бытыылка тааһын уонна да атын бөҕү-саҕы Алмазнай бөһүөлэк оҕолоро Ботуобуйа кытылыттан буллулар. Субуотунньук АЛРОСА Экологияҕа киинэ ыытар “оБЕРЕГай природу” аахсыйатын чэрчитинэн тэрилиннэ.
АЛРОСА Экологияҕа киинэ сыл аайы Бүлүү улуустарын үөрэнээччилэригэр анаан “оБЕРЕГай природу” диэн аахсыйаны тэрийэр. Аахсыйа чэрчитинэн аһаҕас уруоктар, айылҕа харыстабылын тула кэпсэтиилэр буолаллар, оҕолор да, улахан да дьон Бүлүү өрүс уонна кини салааларын кытылларын ыраастыыллар.
Быйыл улахан кылаас оҕолоро уонна экологтар уонунан куул бөҕү хомуйдулар. Ол эрээри бу тэрээһин сүрүн соруга бөҕү ыраастааһын эрэ буолбатах, аахсыйа көмөтүнэн экологтар оҕолорго экология култууратын иҥэрэллэр.
Быйыл АЛРОСА экологтара тэрийэн ыыппыт Бүлүү, Ботуобуйа өрүстэр уонна ол таһынааҕы күөллэр кытылларын ыраастыыр аахсыйаҕа Мииринэй уонна Сунтаар улуустарын оскуолаларын үөрэнээччилэрэ таҕыстылар. Бырайыакка Мииринэй Алмазнай уонна Арыылаах, Сунтаар Дьаархан, Эльгээйи уонна Арыылаах бөһүөлэктэрин оскуолалара хабылыннылар, барыта 350 киһи кытынна.
Исписэлиистэр оҕолорго АЛРОСА Экологияҕа киинин соругун, үлэтин-хамнаһын билиһиннэрдилэр, айылҕаҕа харыстабыллаахтык сыһыаннаһыахха наадатын быһаардылар уонна онно даҕата үөрэнээччилэр экология туһунан билиилэрин тургуттулар. Түмүгэр оҕолор экологтары кытта Аччыгый Ботуобуйа уонна Бүлүү өрүстэр кытылларын киирэн ыраастаатылар, этэргэ дылы, айылҕа харыстабылыгар кылааттарын киллэрдилэр. Экология киинин үлэһиттэрэ оҕолорго сүбэниирдэри, оттон оскуолаларга “Пчелка-У/био” диэн биология-экология чинчийиилэрин ыытарга аналлаах дьоҕус лабаратыарыйалары бэлэхтээтилэр. Ити лабаратыарыйа көмөтүнэн үөрэнээччилэр тулалыыр эйгэ туругун кэтээн көрөр уонна анал чинчийиилэри оҥорор кыахтаахтар.
“Биһиги Аччыгый Ботуобуйа үрэх кытылын хомуйдубут. Ол хомуйа сылдьан булбут саамай улахан малбыт – оҕо салааската. Мин санаабар, дьон айылҕаны аанньа харыстаабат, букатын сыаналаабат курдук. Дьиҥэр, хас биирдиибит айылҕаҕа таҕыстаҕына эппиэтинэстээхтик сыһыаннаһан бөҕүн-саҕын хомуйа сылдьыахтаах. Биһиги салгыы даҕаны бу курдук субуотунньуктары оҥорорго бэлэммит”, – диэн Мииринэй улууһун Алмазнай бөһүөлэгин орто оскуолатын 10-с кылааһын үөрэнээччитэ Алана Багаева кэпсээтэ.
Бу сыллааҕы аахсыйаҕа Сунтаар улууһун Элгээйи орто оскуолатын үөрэнээччилэрэ эмиэ олус көхтөөхтүк кытыннылар. АЛРОСА Экологияҕа киинин эспиэрдэрэ үөрэнээччилэргэ аналлаах кылаас чааһыгар оҕолорго төрөөбүт сири-уоту харыстыыр тоҕо наадатын быһаардылар, тулалыыр эйгэни билиигэ тургутук ыыттылар. Онон көрсүһүү туһалаахтык эрэ буолбакка, бэрт умсугутуулаахтык ааста. Оттон кылаас чааһын кэнниттэн оҕолор үөрэ-көтө Бүлүү өрүс кытылын ыраастаатылар.
“Биһиэхэ “айылҕаны киртитимэҥ, бөҕө-саҕы быраҕымаҥ, көтөрдөрү уонна кинилэр төрүүр-ууһуур, уйаланар сирдэрин харыстааҥ, тоҕо диэтэххэ, кинилэр мастарга туһалыыллар, оттон мастар салгыны ыраастыыллар” диэн кэпсээтилэр”, – диэн биһиэхэ Элгээйи орто оскуолатын 7-с кылааһын үөрэнээччитэ Андрей Мартынов кэпсээтэ.
Оҕолор кылаас чааһыгар ылбыт билиилэрин мантан антах аны АЛРОСА экологтара бэлэхтээбит “Пчелка-У/био” дьоҕус чинчийэр лабаратыарыйаларын көмөтүнэн хаҥатыахтара.
“оБЕРЕГай природу” аахсыйа уонна дьоҕус чинчийэр лабаратыарыйа кылаата
“оБЕРЕГай природу!” аахсыйа 2018 сыллаахха биир бастакынан Ньурба улууһун М.С. Егоров аатынан 2-с №-дээх орто оскуолатыгар ыытыллыбыта. Ити сыл оскуолаҕа аан бастакытын “Пчелка-У/био” диэн көһө сылдьар дьоҕус лабаратыарыйа бэлэхтэммитэ. Иккис оннук лабаратыарыйаны 2024 сыллаахха бэлэхтээбиттэрэ. Үөрэнээччилэр олору көхтөөхтүк уонна элбэхтик туһаналлар, анал чинчийиилэри ыытан өрөспүүбүлүкэтээҕи даҕаны, Арассыыйатааҕы даҕаны кэмпириэнсийэлэргэ кытталлар.
“Мин биология учууталынан 2019 сыллаахтан үлэлиибин. Оскуолабытыгар араас куруһуок, уруогу таһынан дьарык ыытыллар. Бу оборудованиелары олорго туһанабыт, араас чинчийэр, көрдөрөр-билиһиннэрэр үлэни оҥоробут.
Аан бастаан ситиһиилээх чинчийиини Валерия Хайбулинаны кытта “Оценка чистоты атмосферного воздуха по величине автотранспортной нагрузки в условиях Крайнего Севера на примере г. Нюрба” диэн тиэмэҕэ ыыппыппыт. Ити тиэмэбитинэн улуустааҕы “Инникигэ хардыы” билим-быраактыка кэмпириэнсийэтигэр кыттан 2023 сыллаахха 1-кы, оттон 2024 сыллаахха 2-с миэстэ буолбуппут. Москубаҕа буолан ааспыт “ЮНЭКО” Бүтүн Арассыыйатааҕы ыччат култуура нэһилиэстибэтин, экология уонна дьон олоҕор куттал суох буолуутун кыһалҕаларыгар анаммыт билим-чинчиийэр уонна айар үлэ куонкуруһун “Тулалыыр эйгэ экологията” хайысхатыгар сирэй туурга 2023 сыллаахха 1-кы истиэпэннээх, оттон 2024 сыллаахха 2-с истиэпэннээх дьупулуомнарынан наҕараадаламмыппыт.
Быйыл 8-с кылаас үөрэнээччитэ Сахайаана Андрееваны кытта “Исследование домашних и покупных овощных культур в г. Нюрба” тиэмэҕэ чинчийэр үлэни суруйан, үһүс үлэбитин ситиһиилээхтик көмүскээтибит. Үөрэнээччилэргэ аналлаах Бүтүн Арассыыйатааҕы “Наука, творчество, духовность” билим-чинчийэр, ойуулуур-дьүһүннүүр уонна айар үлэ куонкуруһун “Биология” сиэксийэтигэр Москубаҕа сирэй туурга кыттан 2-с истиэпэннээх дьупулуомунан наҕараадаламмыппыт”, – диэн Ньурба 2-с №-дээх оскуолатын биология учуутала Виктория Алексеева кэпсээтэ.
 |
 |
Ити курдук “оБЕРЕГай природу” аахсыйа тулалыыр эйгэ кыһалҕаларыгар, харыстабыллаах сыһыаныгар оҕо, дьон болҕомтотун тардарын таһынан, үөрэх хаамыытын биллэ кэҥэтэр. Экологияны, айылҕаны чинчийэр үөрэнэччилэр тулалыыр эйгэ кыһалҕатын профессионал таһымынан сэргиир буолаллар. Онон ким билиэ баарай, баҕар кинилэртэн хайалара эмэ кэлин биллиилээх учуонай, кырата экологияҕа сыһыаннаах идэни баһылаабыт үтүө исписэлиис буолан тахсыаҕа.
“оБЕРЕГай природу” аахсыйабыт аата икки ис хоһоонноох уонна бырайыакпыт идиэйэтин толору арыйар: “берег” диэн тыл биһиги оҕолору кытта чопчу ыраастыыр сирбитин-уоппутун көрдөрөр, оттон “оберегать” диэн туохтуур аахсыйабыт сүрүн соругун ыйар – айылҕаны харыстыырбытын уонна көмүскүүрбүтүн”, – диэн АЛРОСА Экологияҕа киинин дириэктэрэ Анастасия Габрашитова кэпсиир. – Аахсыйабыт алта сыл үлэлээбитин тухары барыта 3000 кэриҥэ оҕону хаптыбыт. Сыллата онтубут кэҥээн, кытааччытын ахсаана элбээн иһэр. Оҕолор дьиҥ-чахчы сэргииллэриттэн, айылҕа харыстабылыгар кытталларыттан биһиги олус үөрэбит”.
“оБЕРЕГай природу” аахсыйа “Вода России” диэн уу кытылларын хомуйар Бүтүн Арассыыйатааҕы аахсыйа чэрчитинэн ыытыллар, уопсастыбаннас уонна олохтоох дьон болҕомтотун тулалыыр эйгэ харыстабылыгар тардарга аналлаах. Аахсыйа ыччаты иитэргэ-үөрэтэргэ олус суолталаах тэрээһин буолар.
Бүлүү өрүс уонна кини салааларын харыстыырга анаан оҥоһуллар тэрээһиннэр, эко-сырдатыы – АЛРОСА хампаанньа экологияҕа анаммыт үлэтин-хамнаһын уонна социальнай бэлиитикэтин биир сүрүн, тутаах хайысхата.
kyym.ru
