Культураны үйэтитиинэн, аныгы кэми уонна былыргыны ситимнээн, саҥа хайысхалары олохтооһун – бу Саха сиригэр киэҥник биллэр Eikirie таҥас брендын соруга. Бу бренды төрүттээбит киһинэн дизайнер Надежда Докторова буолар. Бу интервьюга айар үлэ, илээһин эйгэтигэр киирэн, үгэстэр аныгылыы муодалыын хайдах ситимнэһэллэрин, өрөспүүбүлүкэбитигэр муоданы өйдөөһүн хайдах уларыйбытын уонна бүгүҥҥү күҥҥэ ханна бара турарын биллибит.
Сакааһынан таҥас тигиититтэн саҕалаан, бүгүҥҥү күҥҥэ кини араас култууралары, үгэстэри уонна аныгы муоданы холбоон, бэйэтин хас биирдии хомуйуутугар омук быһыытынан уратыбытын иҥэрэр. Кини брендын таҥаһа – ол таҥас эрэ буолбатах, хас биирдии таҥаска, хас биирдии тигиигэ уонна ойууга үтүрүллүбүт устуоруйа. Бу илээһин, кэм ыҥырыыларын уонна Саха сирин дьонун сэргэтин эрэ буолбакка, атын да сирдэр муоданы сыанааччыларын сүрэхтэрин сүүйэр ураты таҥаһы айыы кистэлэҥнэрин устуоруйата.
– Надежда, муода эйгэтигэр хайдах кэлбиккиний?
– А.Н. Косыгин аатынан Москубатааҕы судаарыстыбаннай тиэкстил үнүбэрсиэтигэр таҥас дизайнерын идэтигэр үөрэммитим. Ол кэннэ Арктическай үнүстүүккэ, Тэхнэригии уонна дизайн кэллиэһигэр учууталлаабытым.
Оччолорго баччаҕа диэри бары дириҥник үөрэппит буолбатахпыт, киэһэтин дьиэҕэ туттуллар тигии массыынатыгар олорон, сакааһынан таҥас тигиилэрин оҥорор этибит. Үлэбит табыллан, сакаас кэминэн кэлэн саҕалаабытыгар, кыра ателье арыйбытым. Ол гынан баран, биир кэмҥэ киэҥ далааһыннаахтык үлэлиэхпин баҕаран, 2021 сыллаахха түмэт ситимнэр сирэйбэр Eikirie таҥас брендын арыйбыппын туһунан биллэрбитим.
– Бу тыл тугу ааҥнаарый уонна брендын хайдах сайдан барбытай?
– Аҕам Нижнеколымскай оройуон Андрюшкино сэлиэнньэтиттэн төрүттээх. Ол иһин сайын аайы "Полярнай авиалиниялар" көмөлөрүнэн Хоту дойдуга ыыталлара. Онно дьүкээбиллэр олороллор, кинилэр култууралара миэхэ олус улаханнык сабыдыаллаабыта уонна өйбөр-сүрэхпэр хатаммыта. Онон, бренны ааттыыр кэм кэлбитигэр, нууччалыы-дьүкээбиллии тылдьыкка тирэҕирэн, суолтатынан миэхэ сөптөөх тыллары талан барбытым. Eikirie диэн тыл миэхэ олох аан бастаан өйдөммүтэ, "өрүһү туоруу" диэн тылбаастанар.
– Ол курдук барыта эргийдэҕэ?
– Бастакы паартыйабытын 26 таҥаһы тигэн таһаарбыппыт, олор олус судургулар, мааны таҥастан тигиллибиттэрэ. Атыы саҕаламмыта. Оччолорго олохтоох хаартыскаһардар фотосессияҕа таҥастары көрдөөбүттэрэ, олор кэлин ELLE сурунаал таһыгар тахсыбыттара.
– Таҥас нөҥүө хотугу норуоттар култуураларын туһунан кэпсиир диэххэ сөп дуо?
– Хотугу норуоттар үгэс таҥастара миэхэ олус чугас, дьүкээбил уонна саха култуураларын сорох мотииптэрин туттабын. Таҥас силуэтэ, техногиийэтэ, кройа миэхэ ордук сөбүлэһэр, мин таҥаска ойуу-бичик диэбиттээҕэр туһалаах буолуутун ордоробун. Ол иһин, мин ханнык эрэ үгэстэри илдьэ сылдьабын диир кыаҕым суох.
– Бүгүҥҥү күҥҥэ хантан илэһэҕин?
– Урут миигин тулалыыр барыттан илэһэр этим. Оттон билигин ол иһин чуумпуга олорон, испэр илэһиэхпин наада. Ханнык баҕарар кэмҥэ. Ол үөрүйэх буолан кэлэрэ буолуо.
– Оттон култуура кодугар олоҕуран, өрүү саҥаны айа туруохха сөп дуу, эбэтэр онно туох эмит кыраныысса баар дуу?
– Бренд ДНК-та диэн өйдөбүл баар, ол кини олоҕун тухары тирэҕирэр. Дьон уларыйар, оттон биир уонна ол элэмэн уларыйыан сөп.
– Саха халадаайа. Ону атыннык оҥоруохха сөп дуо?
– Үгэс таҥаһа – бу тыыннаах бородуукта. Өскөтүн кинини мусуой экспонатын курдук көрөллөр буоллаҕына, култуура үүнэ-сайыннаҕына саҥаны киллэрэн биэрэр. Кини эмиэ уларыйыахтаах, саҥанан туолуохтаах. Мин үгэс таҥаһын сорох элемэннэрэ атыннык, тас дойду курдук көстөллөрүн сөптөөхтүк ылынабын. Ол хамнааһын баарын, олох тыына баарын көрдөрөр.
– Араас биллэр этнографтар саха таҥаһын кройун токутуута суох буоларын этэллэр. Бу оччотооҕу кэмҥэ туһалаах буолуутун көрдөрөрө, халадаай эмиэ ол курдук.
– Саха халадаайа – бу таҥаска көстөр култууралар буккуйуулара. Улахан аҥаара Орто Азия култууратыттан, оннооҕор нуучча култууратыттан ылыллыбыт. Бу уруккута, билиҥҥитэ уонна кэлэ турар улахан мөккүөр буолар. Үгэс таҥаһа араас өрүттээх, мин ону олорон, быраас эпэрээссийэтэ курдук чаастарга арааран көрөрбүн наадалааҕынан аахпаппын.
– 2022 сыллаахха Gucci уонна Adidas холбоһуктаах үлэлэрэ тахсыбыта, онно саха дьоно төрөөбүт халадаайдарын көрөн, көстүүтэ диэн санааҕа киирбиттэрэ.
– Бу култуура апроприацията диэн өйдөбүл, дьон төрүт таҥаспытын ылбыттарын уонна ахтыы да хаалларбатахтарын көрөн утуйбутун эппиттэрэ. Мин дизайнердар саха халадаайынан илэһийбиттэрин саарбахтыыбын. Маныын маарыннаһар таҥастар атын норуоттарга бааллар.
Ол гынан баран, оннук буолуо сөп. Холобур, улахан успуорт брендэлэрэ, кытаанах тымныыга анаан таҥаһы оҥорон таһаарар, хотугу таҥаһы үөрэтэллэр. Ол курдук араас сылаас кууркалар, анорактар баар буолбуттара. Онон биһиги эмиэ төгүрүкпүтүгэр баар күөхтэн илэһийиэхтээхпит.
– Эн брендын Москуба Авиапарк бөдөҥ атыы-эргиэн киинигэр баар Trend Island-ҥа көстөр. Ол кэннэ туох эмит уларыйда дуо?
– Атыы баар, ол гынан баран, бу бородуукта манна атыыланардааҕар атын. Өскөтүн биллэр муода бородууктатын оҥорор буоллахха, мөлүйүөннээх куораттар диэки барыахха наада, бу кэммиэрчэскэй ситиһии өттүнэн сөптөөх. Ол гынан баран, онно куоталаспыт олус кытаанах, онно сүтэн, көстүбэккэ хаалыахха сөп, атыылыыр туһунан эппэт да буоллар.
– Эн биирдэ эппиккинэн, биһиэхэ 80-тан тахса дизайнер баар үһү.
– Билигин маассабай култуураттан муодалаах бородуукталарга, эксклюзивнайдарга тахсыы баран иһэр. Онон дизайнердар ахсааннара олус элбэх. Саха дизайнердара бэйэлэрин көрдөрүөхтэрин баҕарабын, уонна биһигиэхэ туох эрэ сатанар. Холобур, Изабелла Дордосова төрүттээбит INNIKI бренда, Лена Максимова Muus бренда, ZA_ZA бренда – кинилэр Саха сирин уонна Арассыыйа тас өттүгэр эмиэ биллэллэр.
– Саха сиригэр дизайнердар хаһан туруктаахтык үөскээн барбыттара?
– Модельнай аҕыынсыбалар үөскээбиттэрин кэннэ, ол кэнниттэн дизайнерскай хайысхалар сайдан барбыттара буолуо. Оччолорго саха таҥаһын биһиги сыанаҕа, ыһыах кэмигэр эрэ көрөрбүт, уонна кинини култуураҕа сыһыаннаах дьон эбэтэр кырдьаҕастар эрэ кэтэллэрэ.
Августина Филиппова, Петр Яковлев – онно кытаанах тирэҕи уурбуттара. Муода нэдиэлэлэрэ, түүннүү кулууптарга араас көрдөрүүлэри оҥороллоро – барыта саха муода индустриятын сайдыытын күүһүрдэрэ. Бу атыы-эргиэн устуоруйата буолбатах этэ, ол гынан баран, ол нөҥүө ааһыахха наада этэ.
– Саха муодатын индустрията бүгүн ханнык этээпкэ сылдьар?
– Өссө да саҕаланыы этээбигэр. Биирдэлик оҥоһугунан эрэ дьарыктанар элбэх бренд баар эрээри, кинилэр бэйэлэрин көрдөнөллөр, уонна кэлин, талаан сайдыы кэмигэр, бэйэлэрин бородуукталарын уустугурдан барыахтара.
– Дизайнер буолар туһугар үөрэниэххэ наада дуу, эбэтэр кэрэни өйдөөһүҥҥэ, таалаҥҥа эбэтэр үлэлээһиҥҥэ олоҕуруохха наада дуу?
– 20% талаан уонна 80% үлэһит буолуу – бастыҥ формула. Бэйэҥ бырайыаккытын хайдах ыытыахха наадатын өйдөөһүн наада. Өскөтүн баҕа баар буоллаҕына, киһи ханнык баҕарар информаассыйаны уларытан, ситиһиилээх буолуон сөп. Оттон баҕа суох буоллаҕына, ханнык баҕарар күрэхтэһиини барыыһы, туох да тахсыбат.
– Манна ситиһиини оҥорон баран, ол кэннэ Саха сирин тас өттүгэр хатылыахха сөп дуо?
– Онно кыһыл акыйаан баар, онно элбэх бренд биир лиикиэлинэн таҥаһы оҥорон таһаарар. Оннук куоталаһыыны ааһар, онно харчы бэйэтин быһаарар оруолун оонньуур, олус ыарахан.
– Бүгүҥҥү күҥҥэ Саха сиригэр кирииэйбэтивнэй индустриялар сайдаллар дуу, эбэтэр биһиги өссө да соторутааҥҥы оҥоһуктар тустарынан кэпсэтэбит дуу?
– Биирдэ Афанасий Саввиҥҥа этэрим, муода – бу кирииэйбэтивнэй индустриялар кэрэ, ол гынан баран таптаммат кыыһа. Ол түмүгэр аксэлираатар баар буолбута, элбэх бренд бэйэтин туһунан биллэрбитэ, бэйэтин бородууксуйатын оҥорон таһаарар сирдэрэ элбээбиттэрэ. Мин хас биирдиигэ бэйэтин кэмэ кэлэрин саныыбын.
– Саҕалыы сылдьар дьоҥҥо тугу сүбэлиэҥ этэй?
– Оҥороруҥ эрэ наада. Сороҕор үчүгэйдик, сороҕор куһаҕаннык да, ол гынан баран оҥоруохха наада. Бэйэҕэр эриэниэххэ наада. Атын барытыгар араас өйөбүл миэрэлэрэ бааллар, онно туһаныахха сөп.
Биһиги бастакы атыылаһааччыбыт туһунан тигиини элбэхтэ сакаастаабыт киһи буолбута. Бастакы атыылаһааччылар – бу эһигини тулалыыр дьон: аҕааччылар, доҕоттор, билсиилээхтэр, түмэт ситимнэр сурутааччылара. Өскөтүн эһиги дьиҥнээхтик ирдэнэр тугу эмит оҥорор буоллаххытына, кэнниттэн атыттар эмиэ кэлиэхтэрэ.
– Биисинэһи саҕалыырга саҕалыыр хапытаал наада дуо?
– Кыра харчынан да оҥоруохха сөп диэххэ сөп буолуо, ол гынан баран түргэнник сайдыы иһин хапытаал наада. Биир оҥоһугу оҥорон, атыылаан, иккини оҥорон, атыылаан – бу уһун устуоруйа. Барыта табыллыбат. Ол гынан баран, хапытаалынан үлэлиэххэ наада. Барыта эһиги төһө сүбэлээх буоларгытыттан тутулуктаах.
