Аныгы кэмҥэ анал идэлээх исписэлиистэри бэлэмниир үлэ инники күөҥҥэ таҕыста. Онно аҥаардас үөрэх эйгэтэ эрэ буолбакка, биисинэс эмиэ кыттыһар. Үрдүк таһымнаах каадыры бэлэмнээһин барыбыт соруга буолла. Ону олоххо киллэрэргэ оскуолаларга үөрэх бырагырааматын оҥорон, биридимиэттэри дириҥэтэн үөрэтэр анал кылаастары тэрийэн профориентация үлэтин ыытар саамай көдьүүстээх суол буолар. Саха сиригэр каадыры бэлэмнээһиҥҥэ оннук үтүө холобуру АЛРОСА хампаанньа көрдөрөр.
АЛРОСА алмаастаах хампаанньа Саха сирин оскуолаларын үөрэнээччилэрэ идэлэрин сөпкө талалларыгар көмөлөһөн, идэни талыыга аналлаах бырайыактары бэйэтэ көҕүлүүр уонна өйүүр. Оҕолор номнуо оскуолаҕа үөрэнэр кэмнэригэр политехническай хайысхалаах үөрэхтээһин сүрүн төрүттэрин баһыалыахтарын сөп. АЛРОСА Корпоративнай университета идэни таларга көмөлөһөр түөрт сүрүн бырайыагы олоххо киллэрэр. Ол курдук, “АЛРОСА-кылаас” 10-с уонна 11-с кылаас үөрэнэччилэрэ СКЭ-ни ситиһиилээхтик туттаралларыгар уонна дойду инженернэй-тэхиньиичэскэй хайысхалаах ааттаах-суоллаах үрдүк үөрэхтэригэр киирэллэригэр көмөлөһөр. “Профи Club” оҕолорго хампаанньа наадыйар оробуочай идэлэрин уонна хайысхаларын билиһиннэрэр. “Техномодуль” естественнэй-научнай уонна тэхиньиичэскэй хайысхалары сайыннарарга уонна хампаанньаҕа үрдүк таһымнаах саҥа каадырдары бэлэмнээн таһаарарга аналлаах. “Мой выбор” – Мииринэй оройуонун үөрэнээччилэрэ идэни талалларыгар аналлаах сылын аайы ыытыллар хамаанданан оонньуу. Ити оонньуу көмөтүнэн оҕолор хампаанньаҕа ирдэнэр идэлэри кытта билсэллэр.
“АЛРОСА-кылаас”: алмаас эйгэтин кэлэр профессионалларын иитии
“АЛРОСА-кылаас” профориентация кылааһа оскуола оҕолоро босхо билиилэрин хаҥаталларыгар, анал бэлэмнэниини ааһалларыгар, АЛРОСА испиэндьийэтин ылалларыгар, ону сэргэ оҥорон таһаарыыга стажировкаланалларыгар уонна быраактыкаланалларыгар көмөлөһөр. Үөрэнээччилэр математика, физика, информатика, аангылыйа тэхиньиичэскэй тыла курдук биридимиэттэри дириҥэтэн үөрэтэллэр. Итинник кылаастар оҕолору кыра эрдэхтэриттэн идэтийии үөрүйэхтэригэр уһуйаллар. Үөрэх хаамыыта интэриэһинэй, аныгы ирдэбилгэ эппиэттиир быраактыка хайысхалаах буолар.
Бырайыак олоххо киирэн истэҕин аайы кэтээн көрдөххө, итинник кылаастарга үөрэммит выпускниктар үксүгэр инженернэй уонна тэхиньиичэскэй хайысхалаах үөрэхтэргэ туттарсан киирэллэр уонна онно ситиһиилээхтик үөрэнэллэр. Онон маннык кылаастар ыччаты үлэҕэ оскуола саҕаттан сыһыараллар.
“АЛРОСА-кылааска” оҕолор түөрт биридимиэти үөрэтэллэр: математиканы, физиканы, информатиканы уонна аангылыйа тэхиньиичэскэй тылын. Холобур, Мииринэй улууһугар итинник кылаастар үөрэнээччилэрэ сотору-сотору АЛРОСА тэрилтэлэригэр сылдьан үлэһиттэри, салалтаны кытта көрсөллөр, идэ арааһын билсэллэр. Сороҕор оҕолорго онлайн хабааннаах кэтэхтэн көрсүһүүлэр тэриллэллэр. Көрсүһүү тиэмэтэ алмаас үлэтин тиһигин уонна оҥорон таһаарыыны бүтүннүү таарыйар: геология разведкатыттан саҕалаан алмааһы наардыырга тиийэ. Ити барыта оҕолор кэмигэр быһаарынан идэлэрин сөпкө талалларыгар анаан оҥоһуллар. Оттон биһиги түгэммитигэр, инженернэй-тэхиньиичэскэй хайысхалаах үөрэхтэргэ киирэллэригэр. “АЛРОСА-кылаас” элбэх выпускнига кэлин үрдүк үөрэххэ ситиһиилээхтик үөрэнэр уонна АЛРОСА корпоративнай истипиэндьийэтин ылар”, – диэн биһиэхэ АЛРОСА Саха сиринээҕи алмааһы атыылыыр тэрилтэтин Наардыырга уонна сааһылыырга сыаҕын салайааччытын солбуйааччы Михаил Саввин кэпсээтэ.
Хампаанньа кэлин бэйэтигэр үлэлии кэлиэхтээх каадырдары иитиинэн дьарыктаммыта ыраатта. “АЛРОСА-кылаастар” арыллыылара – ол үлэ быстыбат сорҕото. Аны туран, бэлиэтээн эттэххэ, оскуола үөрэнээччилэрэ алмаас бырамыысыланнаһын туһунан сирэй, миэстэтигэр тиийэн эрэ буолбакка, онлайн эмиэ билсиэхтэрин сөп.
Анал кылаастар үтүө түмүктээхтик үлэлииллэрин маннык чахчы илэ туоһулуон сөп: “АЛРОСА-кылаастары” бүтэрбит выпускниктар 90 бырыһыаннара инженернэй-тэхиньиичэскэй идэлэргэ туттарсан киирэллэр.
Идэни сөпкө талыы
Саха сиригэр барамыысыланнас эйгэтигэр барыта 100-чэ тыһыынча киһи үлэлиир. Кэлэр биэс сылга онно эбии 17 тыһыынча киһи наада буолуохтаах. Ол иһин кэлин өрөспүүбүлүкэҕэ политехническай үөрэхтээһиҥҥэ уонна бырамыысыланнас эйгэтин исписэлиистэрин бэлэмнээһиҥҥэ интэриэс улаатта.
Өрөспүүбүлүкэҕэ ити хайысхаҕа анаан үлэлиир үөрэх тэрилтэлэриттэн биирдэстэрэ Дьокуускай куораттааҕы Саха политехническай лиссиэй буолар. Лиссиэйгэ оҕолор биридимиэттэри, ол иһигэр инженернэй дьиссипилиинэлэри, дириҥэтэн үөрэтэр кыахтаахтар.
Лиссиэй иһинэн арыллыбыт сир баайын хостуур салаа кластера ураты болҕомтону эрэйэр. Ити кластерга оҕолор хайа боруодаларын илэ көрөр, бэл, маркшейдер оборудованиетын тутар-хабар, үлэлэтэр кыахтаахтар. Кылааһы тэрилинэн-тээбирининэн хааччыйарга АЛРОСА көмөлөспүтэ.
Итини таһынан, лиссиэйгэ өссө ювелир дьыалатыгар аналлаах туспа кылаас баар. Даҕатан эттэххэ, кэлиҥҥи кэмҥэ өрөспүүбүлүкэҕэ креативнай индустрия сайдыытын чэрчитинэн ювелир дьыалатыгар улахан болҕомто ууруллар буолан эрэр. Онон уруок кэмигэр оҕолор дьиҥнээх маастар курдук металлынан үлэлииллэр, анал үстүрүмүөннэри туһаналлар, үлэ тиэхиньикэтин баһылыыллар.
Профиллаах кылаастарга орто уонна үрдүк үөрэх кыһалара эмиэ көмөлөһөллөр. Холобур, лиссиэй тырааныспарга аналлаах кылааһыгар Өлүөнэ күргэтин макыата, массыына ыытар симулятор тураллар. Ону уолаттар да, кыргыттар да – бары олус сэргииллэр. Оҕолор идэлэрин кэмигэр уонна сөпкө талалларын туһугар, бары-барыта дьиҥнээх олоххо дьүөрэлии, майгыннатан оҥоһуллубут.
Быйылгы үөрэх дьылыгар Мииринэйгэ “АЛРОСА-кылааһыгар” 10-с кылааска сирэй (очнай) үөрэххэ 30 оҕо киирбитэ. Оттон онлайн киэптээх үөрэххэ 10-с уонна 11-с кылаастарга Дьокуускайтан, Хаҥаластан, Ньурбаттан, Бүлүүттэн, Сунтаартан, Мииринэйтэн, Мэҥэ Хаҥаластан, Тааттаттан уонна Алдантан, ону тэҥэ Иркутскайтан уонна Читаттан барыта 158 оҕо үөрэнэр.
Оскуолаттан – карьераҕа
Лиссиэйгэ анал үөрэхтээһини эксээмэннээх, идэни талаары сылдьар улахан кылаас оҕолоро эрэ буолбакка, бастакы кылаастан саҕалаан бары ааһаллар.
“Үөрэх эйгэтигэр идэни сөпкө таларга көмөлөһөр үлэ (профориентация) кырата суох суолталаах. Бу – киһи хапытаалын сайдыытын стратегиялаах ресурсата. Өрөспүүбүлүкэ экэниэмикэтин сайдыытыгар каадыр бэлиитикэтигэр аныгылыы, саҥалыы сыһыан наада, биһиги үрдүк таһымнаах исписэлиистэри бэлэмнээн таһаарыахтаахпыт. Онон ити курдук кылаастар бастаан саҕалыырга үчүгэй түһүлгэ буолаллар, оскуоланы бүтэрээччилэргэ эбии кыах биэрэллэр. АЛРОСА курдук улахан бырамыысыланнай тэрилтэлэр каадыры оскуола эрдэхтэн бэлэмнииргэ болҕомтолорун уурар буолбуттара – хайҕаллаах дьыала”, – диэн Саха политехническай лиссиэй дириэктэрэ Надежда Тимофеева кэпсээтэ.
Профериентация үлэтэ эрдэттэн ыытыллар буолбута туһалааҕын үөрэнээччилэр бэйэлэрэ эмиэ билинэллэр. Итинник үлэ түмүгэр кинилэр ханнык эксээмэни туттарыахтаахтарын, ханнык үөрэх кыһатыгар туттарсалларын, туох идэлээх киһи буола үүнэн тахсалларын эрдэттэн билэр буолаллар.
Профильнай кылаастар үөрэнээччилэрэ оскуола сүрүн бырагырааматынан үөрэнэллэрин таһынан, араас бырайыактарга, лабаратыарыйа эспэримиэннэригэр, анал куонкурустарга кытталлар, инженернэй кейстэри быһаарар бырайыактары оҥорон олоххо киллэрэллэр. Оскуола саҕаттан лабаратыарыйа дьарыгын, аныгы оборудованиены, араас бырагырааманы баһылаан улааппыт оҕолор кэлин инженернэй-тэхиньиичэскэй университеттарга, колледжтарга туттарсан киирэллэригэр, үөрэнэллэригэр элбэҕи сүүйэллэр. Итини таһынан, идэлэрин туһунан эрдэттэн өйдөбүллээх оҕолор кэлин “туох үлэһит буолабын?”, “идэбин сөпкө таллым дуу, суох дуу?” диэн булкуллубаттар. “Сиигэ суох” биир кэлим үөрэх тиһигэ диэн итини ааттыыллар.
Барыта утум-ситим салҕанан иһэр. Ол аата, өрөспүүбүлүкэбитигэр идэтин дэгиттэрдик баһылаабыт үрдүк таһымнааах каадыр элбээн иһиэҕэ.
kyym.ru
