Тохсунньу – Таҥха ыйа. Дьылҕаны билии, билгэлэнии чуолаан нууччаттан киирбитэ биллэр. Сүрүннээн, ыал буола илик кэрэ аҥаардар үлүһүйэллэрэ. Ол кистэлэҥэ, таайбараҥа туһунан абылаҥнааҕа.
Ороһуоспаттан Кириһиэнньэҕэ диэри “Сибээккэ” салҕанара. Ити тыл “святить” диэнтэн тахсыбыт. Ол эбэтэр “сырдатар, биллэрэр” диэн суолталаах. Оннук сырдык киэһэлэр тохсунньу 6 күнүттэн 7 күнэ үүнэр түүнүгэр саҕаланаллара. Халлааҥҥа бастакы сулус тыгаатын кытта бырааһынньыктааҕы остуолга олороллоро. Ол сулус күн сиригэр Иисус Христос төрөөбүт күнүгэр тыкпыт Вифлеемскай сулуһу кытта ситимнээх. Сибээккэ тохсунньу 19 күнэ үүнэр түүнүгэр түмүктэнэрэ. Бу бырааһынньыкка баай-талым остуолу таһынан норуот күүлэйин тэрийэллэр, инникини түстүүллэр. Ити үгэс былыр-былыргыттан кэлбит.
Сибээккэ аан бастаан биһиги эрабыт иннинээҕи IV үйэттэн саҕаламмытын туһунан таҥара үөрэхтээҕэ Ефрем Сирин үлэлэригэр суруллар. Оччолорго Греция христианнара икки нэдиэлэ устата бырааһынньыктыыллара. 567 сыллаахха таҥара дьиэтэ Ороһуоспа кэннэ 12 хонугу дьоро күннэринэн биллэрбиттэрэ. Иисус Христос сиргэ түһүүтүн баайыттан-дьадаҥытыттан тутулуга суох бырааһынньыктыыллара. Бэл, хаайыыга бэлиэтииллэрэ, хаайыллан сытар муҥнаахтарга мааны аһы-үөлү тиксэрэллэрэ. Бу кэмҥэ бэлэҕи бэрсии Иисус төрөөбүтүгэр илии тутуурдаах тиийбит ойууннартан (волхвы) салҕаммыт.
Нуучча сиригэр ити үгэс олохтоох сиэри-туому кытта булкуспут. Историк уонна хоһоонньут Николай Карамзин суруйарынан, сибээккэ кэмигэр нууччалар Коляда диэн Эдэр күнү кэрэһилиир Күн уолун уруйдууллар-айхаллыыллар эбит. Сорохтор этэллэринэн, ити тыл көлүөһэни, күн эргиирин кытта ситимнээх. Бу кэмҥэ дьон олохтоох таҥараларын суолталыыллар, маанылыыллар. Көлүөһэни киэргэтэн, ортотугар чүмэчи туруораллара. Оһох эргэ уотун умулларан, саҥа уоту уматаллара. Сүөһүгэ, барааҥҥа майгынныыр быһыылаах бирээнньиктэри астыыллара. Кыыл тириитин, абааһы сирэйдээх мааскалары, эр дьон арыт дьахтар таҥаһын таҥналлара. Оннук таҥастаах уулуссалары кэрийэллэрэ, ыллыыллара, мэниктииллэрэ. Ыал оһоҕун үөлэһигэр ууну кутартан, сыарҕаны дьиэ үрдүгэр таһаарартан ким да соһуйбата. Сибээккэ кэмигэр түүн уһуурунан, дьон сир үрдүгэр атын эйгэ харамайдара, өбүгэлэрэ илэ хаама сылдьарыгар итэҕэйэллэрэ. Кинилэри кытта биир дьүһүннэнэн-бодолонон, ситим олохтуу сатыыллара. Дьонтон күүстээх атын эйгэ харамайдара, өбүгэлэрэ уйгуну-быйаҥы, дьолу-соргуну тосхойоллоругар көрдөһөллөрө. Ойбоҥҥо христианство киириэн быдан инниттэн сөтүөлүүллэрэ биллэр. Оннук гынан, тымныы таҥаратын кытта “алтыһаллара”, кыргыһыыга тымныы хааны, тыйыс тыыны иҥэрэр диэн өйдөбүллээхтэрэ.
Православнай таҥара дьиэтэ норуот ити күүлэйин биһирээбэтэ. Таҥхалыыры бобо сылдьыбыттара. Ол оннугар Византия холобурунан хаайыыга сытар, тииммэт-түгэммэт дьоҥҥо көмөлөһөрү көҕүлүүрэ. Ороһуоспаҕа Иисус Христоһу уруйдуур-айхаллыыр ырыалары ыллыыр буолбуттара. Дьон духуобунай ырыаларынан үлүһүйбүтэ. Ол эрээри, норуот үгэһэ имнии сүтэр анала суох. Төһө даҕаны накаастабыл олохтоннор, дьон хараҥа эйгэни кытта алтыһары, аньыыттан-хараттан ыраастанар туһуттан ойбоҥҥо сөтүөлүүрү тохтоппотоҕо.
Күн бүгүн Сибээккэни итэҕэллээх дьон тутуһаллар. Христианскай итэҕэлинэн, дьон бу кэмҥэ таҥара дьиэтигэр сылдьаллар, сиэргэ-туомҥа кыттыһаллар. Христос аатыгар мэлииппэ ааҕаллар, дьиэ кэргэннэригэр болҕомтолорун уураллар, кыамматтарга көмөлөһөллөр. Россия үгүс эрэгийиэнигэр урукку үгэһи тутуһаллар. Оҕолор дьиэлэринэн сылдьан, дьону үөрдэллэр, ыллыыллар, арыт дьээбэлииллэр. Дьиэ ахсын ас мааныта астанар.
Таҥхалааһын сахаҕа былыр-былыргыттан баара биллэр. Ол эрээри, ити кэмҥэ чуолаан хараҥа күүстэр өрөгөйдүүллэринэн, сорох дьон инникини тымтыктанан көрөрү аньыырҕыыр. Киһи көҥүл хамсанар кэмигэр тугу гынарыҥ – көҥүлүҥ.
Суруйуу төрдө уонна хаартыска: "Мүрү саһарҕата", Уйаара КУСТУК.
