Тохсунньу 18 күнүттэн 20 күнүгэр диэри — Кириһиэнньэ күннэрэ. Православнай итэҕэлинэн, тохсунньу 19 күнүгэр Иордан үрэҕэр Иисус Христоһу Иоанн Предтеча сүрэхтээбитэ. Бу күн уратытынан итэҕэллээх киһи икки улахан уунан ыраастаныыта буолар, бастакыта — чэчиэринньиккэ сиэркэпкэ, иккиһэ — тохсунньу 19 күнүгэр, таһырдьа, күөлгэ биитэр үрэххэ.
Ойбоҥҥо сөтүөлүү барааччыларга анаан 20-тэн тахса сыл мэдиссиинэҕэ үлэлээбит, Ю.П.Степанов аатынан Инбэлииттэри реабилитациялыыр өрөспүүбүлүкэтээҕи киин невролог бырааһа Елизавета Афанасьевна Карпеш сүбэлэрин тиэрдэбит:
— Ойбоҥҥо сөтүөлүүртэн ким туттунара ордугуй?
— Дьарҕа буолбут ыарыылаахтар маннык тымныы ууга сөтүөлүүртэн туттуналларыгар ыҥырабыт. Ол иһигэр, бастатан туран отиттаах, гаймориттаах, трахеиттаах, тыҥа (бронхит, астма), сүрэх, тымыр ыарыылаахтар (стенокардия, инфарктаабыттар, гипертония ыарыылаахтар), тирии (экзема, дерматит), маны сэргэ киин ньиэрбэ систиэмэтин, холобур эпилепсиялаахтар тымныы ууга киирэртэн сэрэхэдийиэхтээхтэр. Остеоартрозтаах, сис ыарыылаах, диабеттаах дьоҥҥо эмиэ кутталлаах. Ыалдьа сылдьар дьоҥҥо ойбоҥҥо сөтүө бобуулаах.
— Муустаах ууга сөтүөлүүр доруобуйаҕа туһалаах дуо?
— Туһалаах эрээри, маннык температура уларыйыытыгар бэлэм дьоҥҥо. Киһи эт-хаан өттүнэн хатарыыны ааспыт, эрчиллиилээх буолуохтаах. Оччотугар организм харыстанар күүстэрин күүһүрдэр, температура уларыйыытыгар тулуурдаах буоларга көмөлөһөр. Нууччалыы эттэххэ “закаленнай” киһи күн-дьыл уларыйыытын чэпчэкитин аһардар, истириэһи ылыммат буолар.
— Кириһиэнньэ сөтүөтүгэр киһи хаһааҥҥыттан бэлэмнэниэхтээҕий?
— «Доҕотторум сөтүөлүүллэр, онно доҕор буолуом» диэн барсар табыллыбат. Эрдэттэн бэлэмнэнэр ирдэнэр. Сайыҥҥыттан саҕалаан эти-хааны эрчийиэххэ наада: таһырдьа, сибиэһэй салгыҥҥа элбэхтик хааман, атах сыгынньах сылдьан, итии-тымныы ууну дьүөрэлээн дууштанан, таһырдьа уу куттан, атаҕы тымныы уунан суунан.
-- Ойбоҥҥо сөтүөлүүргэ өссө туох нааданый?
-- Бастатан туран улахан махровой соттор. Сөтүөлээн тахсаат, эти-сиини күүскэ соттон сылыттарга уонна тоҥмот сыалтан. Уларыттар таҥас сылаас, кураанах буолуохтаах, бэргэһэ, тиэрмэскэ итии чэй.
— Сөтүөлүөх иннинэ эти-сиини хайдах ириэриллэрий?
— Ууга киириэх иннинэ, хайаан даҕаны, эти-сиини эрчийэр наада. Таҥаһы тута устумаҥ, бастаан утаа тас, халыҥ таҥаһы устуҥ. Ол кэнниттэн курданарга диэри үөһэ өттүгүтүн, дьэ, онтон бүтэһигэр атах таҥаһын. Ууга киириэх иннинэ хаарга тура түһүҥ, ити аата кыралаан тымныыга үөрэниҥ. Дьэ ол кэнниттэн былчыҥнаргытын сылытыҥ, илиигитин-атаххытыҥ күүскэ хамсатыҥ, олоруҥ-туруҥ, миэстэҕэ кыратык сүүрүҥ, уҥа-хаҥас төҥкөҥнөөҥ.
— Ойбоҥҥо төбө оройунан ыстанар көҥүллэнэр дуо?
— Тымныыга эмискэ төбөнөн киирдэххэ, мэйии тымырдарын ыга туттарыахха сөп, ол доруобуйаҕар охсуута олус күүстээх.
— Ойбоҥҥо төһө өр сылдьалларый?
— Биир-икки мүнүүтэттэн ордук сылдьар куттала суох. Бу бириэмэни аһардыбакка, муустаах ууттан тахсыахха наада.
— Ууттан тахсан баран, хайдах ирэбитий?
— Улахан сотторунан күүскэ, эти имитэн туран соттуохха наада, тута бэргэһэ кэтиллэр, атахха сылаас наскы, атах таҥаһа, ити чэй эбэтэр хомпуот иһиллэр. Хаарынан эти-сиини соттортон туттунуҥ, тымныйыаххытын сөп. Тымныы ууга сөтүө иннинэ да, кэннинэ арыгыны иһэр көҥүллэммэт.
— Оҕолоох дьоҥҥо тугу сүбэлиэҥ этэй?
— Оҕо эмиэ, улахан киһи курдук, дьарҕа буолбут ыарыыта суох буолуохтаах. Уу кыһыл оҕону ылартан туттунуҥ, биэс-алта саастарыттан сырытыннарыахха сөп. Оҕо төрөппүт көрүүтүттэн тэйиэ суохтаах.
— Сөтүө кэмигэр эчэйииттэн хайдах харыстаныахха сөбүй?
— Ойбонтон тахсарга ураты сэрэхтээх буолуҥ. Атах таҥаһа халтарыйбат буолуохтаах. Маны сэргэ, аттыгытыгар көмө буолар дьон өрүү баар буолуохтаахтар, онон анаан оҥоһуллубут ойбоннорго сөтүөлээҥ.
— Елизавета Афанасьевна, сүбэлэргит иһин махтал.
Хаартыска: Елизавета Карпеш архыыбыттан
