Өрөспүүбүлүкэбитигэр от ыйыттан сэтинньигэ диэри Арассыыйа Судаарыстыбаннай автоинспекцията тэрийбит “Куттал суох буолуутун көҕүлээһин” социальнай хампаанньа “Олох инфраструктурата” национальнай бырайыак “Суолга куттал суох буолуута” федеральнай бырайыагын олоххо киллэрии иитинэн ыытыллар.
Өрөспүүбүлүкэҕэ сыл саҕаланыаҕыттан суол быһа охсуһуутугар (перекресток) 70 кэриҥэ суол-тырааныспар быһылаана бэлиэтэммит. Биллэн турар, суол быһылаанын сүрүн биричиинэтэ суоппардар уонна сатыы дьон суол быраабылатын кэһиилэрэ буолар.
Хампаанньа саҕаланыытыгар суолга куттал суох буолуутун хааччыйыыга анаммыт пресс-кэмпириэнсийэ анал уорган үлэһиттэрэ кыттыылаах Бэчээт дьиэтигэр буолан ааспыта. Бу ыытыллар социальнай хампаанньа сүрүн соруга – суол быһа охсуһуутугар быраабыланы тутуһуу.
Ааспыт нэдиэлэ бүтэһик күннэригэр СӨ ИДьМ Суолга куттал суох буолуутун судаарыстыбаннай иниспиэксийэ бырапагаандалыыр отделениетын начаалынньыга Мая МЕСТНИКОВАны кытары Дьокуускай куорат уулуссаларыгар суоппардар уонна сатыы дьон суол быһа охсуһууларыгар хайдах сылдьалларын, туоруулларын көрдүбүт-иһиттибит.
– Мая Петровна, Саха сиригэр “Продвижение безопасности” улахан далааһыннаах социальнай хамсааһын саҕаланна. Ол туһунан билиһиннэриэҥ дуо?
– Арассыыйа ИДьМ судаарыстыбаннай иниспиэксийэ салалтатын “Безопасность дорожного движения” федеральнай уонна “Инфраструктура для жизни” национальнай бырайыактар чэрчилэринэн, “Продвижение безопасности” социальнай хампаанньа от ыйыттан сэтинньигэ диэри ыытыллар. Бу хампаанньа Арассыыйа 44 эрэгийиэнигэр, ол иһигэр биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр ааспыт сыл туругунан суол быһа охсуһуутугар быһылаан көрдөрүүтэ үрдээбитинэн аан бастаан ыытыллар. Ол туһунан от ыйын 18 күнүгэр Сахамедиа пресс-кэмпириэнсийэтигэр биллэриллэн турар.
Ааспыт 2025 сылга өрөспүүбүлүкэ суолларын быһа охсуһуутугар 178 суол быһылаана тахсыбыт (12 киһи суорума суолламмыт, 237 киһи эмсэҕэлээбит). Ол иһигэр үгүс саахал көҥүллэммэт сиринэн туорааһын түмүгэр тахсыбыт.
– Бу сылга киирэн баран көрдөрүү хайдаҕый?
– 7 ый устата (тохсунньу-от ыйдара) суол быһа охсуһуутугар 66 суол быһылаана таҕыста (1 киһи өлүүлээх, 85 киһи эчэйиилээх). Ол эрээри көрдөрүү ааспыт сылы кытта тэҥнээтэххэ, 14,3% намтаата.
Билигин үөрэх дьыла саҕаланнаҕына туоруур сирдэргэ суол быһылаана улаатар куттала баар. Манна үксүн оҕолор түбэһэллэр. Ол иһин бу ыытылла турар хампаанньа уһуйаан оҕолоруттан саҕалаан авто-оскуолаҕа үөрэнэ сылдьааччылары хабан ыытыллар. Оскуола үрдүкү кылааһын үөрэнээччилэригэр биидьийэ контент усталларыгар куонкурус биллэриллэн турар. Онно сыаналаах бириистэр баар буолуохтара. Оттон улахан дьон “Авторадио” долгуҥҥа ыытыллар куонкуруска кыттыахтарын сөп.
– “Суол быраабылатын кэһээччилэринэн үксүн оҕолор буолаллар” диэтиҥ.
– Тырааныспар тохтоон турар кэмигэр суолга сүүрэн тахсыы, көҥүллэммэт сиринэн суолу туорааһын түбэлтэтэ үгүстүк тахсар. Бу ордук суол быһа охсуһуутугар сэрэхтээх. Суолу туоруурга оҕолор төлөпүөҥҥэ аралдьыйаллар. Бу – суол быһылаанын 15%-нын ылар. Маны тэҥэ бэлисипиэтинэн, самокатынан туоруулларыгар суол быраабылатын кэһии түбэлтэтэ элбиир. Ордук 16 саастарыгар диэри оҕолор матасыыкылынан, питбайкерынан сылдьаллар. Бу сылга киирэн баран, маннык тиэхиньикэнэн 13 суол быһылаанын түбэлтэтэ бэлиэтэннэ (былырыын 7 этэ).
– Оччотугар суол быһылааныгар буруйдаах кимий? Суоппар дуу эбэтэр оҕо дуу?
– Ыстатыыстыка көрдөрөрүнэн, 82%-нын суоппардар ылаллар. Суол быһа охсуһуутугар туоруурга араҕас уокка эбэтэр дьиэлэр тастарыгар ыытар тэтимнэрин намтаппакка түргэнник сылдьалларыттан тахсар. Ол эрээри суол быраабылатын кэһии 18%-на саастарын ситэ илик оҕолортон эмиэ тахсар. Манна икки өттүттэн эппиэтинэс баар буолуохтаах. Уруулга олорбут хас биирдии суоппар болҕомтолоох буолара наада.
– Өскөтүн оҕо оскуолатыгар бэйэтэ барар түгэнигэр дьиэ таһыгар элбэх массыына турар, оттон суол быһа охсуһуутун туоруурга уустук түгэн баар буоллаҕына?
– Төрөппүттэр оҕолоругар эрдэттэн ханнык хайысханан: хаҥас, уҥа өттүнэн барар табыгастааҕын, куттала суоҕун үөрэтиэхтээхтэр, көрдөрүөхтээхтэр. Массыыналар быыстарынан туорууругар оҕо болҕомтолоох буолуон наада. Таҥаһыгар, үрүсээгэр “светоотражатель” баар буолара ордук. Ол дьыл хараҥа кэмигэр суоппардар болҕомтолоро хатанарыгар табыгастаах. Кулгаахтарыгар наушнигы кэппэккэ, төлөпүөҥҥэ болҕомтолорун уурбакка, суолу туоруулларыгар сүбэлээҥ. Ыстатыыстыка көрдөрөрүнэн, гаджекка аралдьыйыы суол быһылааныгар түбэһии кутталын 3 төгүл улаатыннарар.
– Үөрэх дьыла саҕаланара бу кэллэ. Балаҕан ыйыгар оҕо аймах оскуолаҕа, уһуйааҥҥа барар. Атын ыйдарга холоотоххо, бу ый ордук сэрэхтээҕэ буолуо, бука?
– Ханна да буоларын курдук, Саха сиригэр бу ыйга оҕо суолга оһоллоноро үксүүр. Ол курдук, ааспыт 2025 сыл бу ыйыгар суол быһылаанын 35%-на маннык суол быһа охсуһууларыгар буолбута бэлиэтэнэр. Оҕолор сайыҥҥы уһун сынньалаҥ кэнниттэн ыһыллаҕас буолаллар. Бастакы кылаас үөрэнээччилэрэ саҥа оскуола боруогун атыллыыллар, оттон үрдүкү кылаас оҕолоро суолга болҕомтолоро кыччыыр. Ол иһин “Продвижение безопасности” социальнай хампаанньа күүһүрдүллүбүт үлэ эрэсиимигэр киирэн, “Внимание – дети!” аахсыйаны ыытабыт.
– Массыынаҕа оҕону анал кириэһилэтэ суох олордууга суоппарга туох миэрэ көрүллэрий?
– 2026 сыл тохсунньутуттан оҕону таһыыга быраабыланы кэһии иһин ыстараап саҥа кээмэйэ күүһүгэр киирэн турар. Ол курдук, РФ административнай кодексынан суол быраабылатын кэһии иһин 3-с чааһын 12.23 ыстатыйатынан эппиэтинэс көрүллэр. Суоппарга (физлицо) 5 000 солк., дуоһунастаах сирэйгэ (ответственное за перевозку) 50 000 солк., тэрилтэлэргэ (юрлицо) 200 000 солк. ыстараап көрүллэр.
Бу иннинэ ыстараап суумата – 3 000, 25 000 уонна 100 000 солк. этэ.
7 сааһыгар диэри оҕо массыына иннигэр, кэннигэр олороругар бэйэтин ыйааһыныгар уонна уҥуоҕар сөп түбэһэр анал кириэһилэҕэ (автокресла, люльки) олороро ирдэнэр. Оттон 7 сааһыттан 11 сааһыгар диэри оҕо инники, кэнники олбоххо олороругар анал куру иилинэрэ сөп. 2025 сылга өрөспүүбүлүкэҕэ буолбут буолбут суол быһылаанын 4 түбэлтэтин сүрүн биричиинэтэ – анал тэрили туһамматахтара.
Бүтүн Арассыыйатааҕы хампаанньа үөрэх бары тэрилтэлэригэр, тэрээһин ыытыллар былаһааккаларыгар, о.д.а. сирдэргэ иһитиннэрэр-сэрэтэр үлэ ыытыллыаҕа.
– Оҕо суол быраабылатын кэһэр сэрэхтээх түгэнигэр...
– Тохтоон көмөлөһөҕүт, массыына ыыта олорор түгэҥҥитигэр туормастааҥ, сыгынаалла биэриҥ. Кутталлаах түгэҥҥэ ГАИ үлэһиттэрин ыҥырыллар. Ыытыллар хампаанньа кэмигэр барыгытын суолга сэрэхтээх, болҕомтолоох буоларгытыгар ыҥырабыт. Сэргэх, сэрэхтээх буолуу – оҕо олоҕун харыстыыр сүрүн төрүөт.
Суол быһа охсуһуута саамай сэрэхтээх сир буоларынан, суоппардар, төһө даҕаны көҥүллэнэр күөх уот умайан турдар, бытааннык сылдьаргытыгар сүбэлиибит. Балаҕан ыйын 1-кы күнүттэн ГАИ иниспиэктэрдэрэ оскуола чугаһыгар баар туоруур сирдэргэ сарсыарда уонна күнүс дьуһуурустубалыахтара. Анал үөрэх тэрилтэлэринэн, анал былаһааккаларынан сырдатар үлэ ыытыллыа.
– Мая Петровна, түбүктээх үлэҥ быыһыгар бириэмэ булан кэпсэппиккэр махтал. Инникитин хаһыаппыт ааҕааччыларыгар наадалаах матырыйаалларынан тахса тураргыт буоллар диэн баҕарабыт.
Саргылаана БАГЫНАНОВА кэпсэттэ.
