Кэнникинэн саха киинэтин таһыма үрдээн, ис хоһооно кэҥээн иһэр. Бу диэн эттэххэ, аҕыйах сыллааҕыта биһиги киинэлэрбитин аан дойду барыта биһириэ диэбиттэрэ буоллар, соччо-бачча итэҕэйиэм суоҕа этэ. Киинэ – биһиги дьиҥ олохпут көстүүтэ, устуоруйабыт кэрэһитэ уонна аан дойду аартыгар тахсар суолбут. Балаҕан ыйын 11 күнүттэн Саха сиригэр “Сибэкки биэрээри” диэн саҥа киинэ көстөр. Киинэ режиссёра – Василий СЛЕПЦОВ, продюсер – Алексей МИХАЙЛОВ. Уолаттар иккиэн эрэдээксийэбитигэр сэһэргэһэ кэлэ сырыттылар.
Ыалдьыттарбын билиһиннэрэр наадата да суох. “Өттүк Леха”, “Мотор Леха” диэни истибэтэх киһи, бука, суоҕа буолуо. Алексей Михайлов – билиҥҥитэ сахаҕа биир биллэр вайнер, артыыс, продюсер уонна блогер. Оттон Василий Слепцов – артыыс уонна режиссёр. Быһайын Нам улууһун Модут нэһилиэгэр “Сибэкки биэрээри” диэн мүччүргэннээх сырыылаах киинэ устубуттар. Ситэрэн-хоторон, балаҕан ыйын 11 күнүгэр күөх экирээҥҥэ сүрэхтээри сүүрэ-көтө, түбүк үөһүгэр сылдьаллар. Кэпсэтиибит ол туһунан буолла.
– Уһата-кэҥэтэ барбакка, “буруолуу сылдьар” саҥа киинэҕит туһунан кэпсэтиэххэ.
Василий: – Мин урут атын сынаарыйдаах этим, онтубунан элбэх продюсерга биллибитим. Алексейга эмиэ ыыппытым. Сюжет, жанр көрдөөн, элбэх сынаарый суруйааччылары кытта кэпсэппиппит. Онтон Алексей Амбросьев “Семён Ермолаев-Сиэн Өкөр “Сибэкки биэрээри” пьесатын туһаныахха” диэн этии киллэрбитэ. Ол гынан баран сынаарыйы суруйа сылдьан, бу пьесанан 1966 сыллаахха киинэ тахсыбытын билбиппит. Ол иһин кэпсээни толору уларытарга уонна пьесаны саҥалыы көрдөрөргө быһаарыммыппыт.
Алексей: – Бу киинэҕэ 40-ча саастаах дэриэбинэ уолаттарын олоҕо көстөр. Ким эрэ – урбаанньыт, ким эрэ улахан тойон буолар баҕалара туолбакка хаалбыт уолаттар. Устунан туох да былаана суох, күннээҕинэн олорор, ким ханна ыҥырарынан сылдьар дьоҥҥо кубулуйбуттар. Бу киинэни көрөн баран, хааччахтан тахсыахха, арыгыны иһэн бүтүөххэ, үлэлиэххэ-хамсыахха диэн өй-санаа үөскүөхтээх. Өссө биир ыарыылаах ыйытыы “тоҕо эр киһи мөлтөҕүй, арыгыга түргэнник бэринэн кэбиһэрий?” диэн эмиэ турда. Итэҕэлбит мөлтөх дуо? Онон бу киинэҕэ дьон бэлэмнээх соҕус кэлиэн наада. Киинэҕэ көстөр олох биһиги аттыбытыгар күннэтэ буола турар. Ааспыт бэстибээлгэ киинэбитин көрбүттэрэ, онно элбэх киһи ытаабыт этэ. Оннооҕор саастаах эр дьон дэлби ытаан тахсыбыттара. Киинэбит түмүгэ суох, киһи бэйэтэ толкуйдаан оҥорор.
Киһи киинэни дьон туһугар оҥорор, ол иһин өйдөнөр, күллэрэр, толкуйдатар буолуохтаах. Үлэбит хаачыстыбалаах уонна интэриэһинэй буоларыгар күүспүтүн-уохпутун барытын ууран үлэлээтибит.
– Киинэҕэ, уопсайа, төһө элбэх киһи үлэлэстэ? Артыыстар кимнээхтэрий?
– Сүрүн хамаандаҕа 30 киһи баара. Ону таһынан артыыстар: Павел Ченянов, Альберт Алексеев, Дьулус Софронов, Жанна Ксенофонтова, Сандаара Фёдорова, Александр Борисов, Владислав Никаноров уонна да атыттар. Чэ, быһа холуйан 40-ча киһи.
– Киинэҕитин төһө өр уһуллугут?
– Былырыын атырдьах ыйын 10 күнүттэн балаҕан ыйын 3 күнүгэр диэри Нам улууһун Модут нэһилиэгэр олорон устубуппут. Таҥан, ситэрэн-хоторон таһаардыбыт. Көрөөччү дьүүлүгэр таһаарарга бэлэм олоробут.
Модут – киинэ устарга бары өттүнэн табыгастаах сир: кэрэ айылҕалаах уонна, саамай сүрүнэ, чугаһа сыттаҕа. Хата, түгэни туһанан, Модут нэһилиэгин олохтоохторугар махталбытын тиэрдэбит.
– Соторутааҕыта Дьокуускайга Аан дойдутааҕы киинэ бэстибээлигэр Гран-при үрдүк ааты ылбыт эбиккит.
– От ыйын 8 күнүгэр норуоттар икки ардыларынааҕы VIII бэстибээл түмүктэммитэ. Аан дойду 10 киинэтиттэн биһиги киинэбит бастаабыта. Кэлэр ыйга Казахстаҥҥа “Байконур” диэн эмиэ норуоттар икки ардыларынааҕы бэстибээлгэ кытта барыахтаахпыт.
– Саха киинэтэ сайдан турар кэмэ. Сылга хас да саҥа киинэ сүрэхтэнэр. Эһиги киинэҕит атыттартан туох уратылааҕый?
Алексей: – Мин киинэни арыый да атыннык уста сатыыбын. Холобур, Саҥа дьыл киинэлэригэр 00 чааһы наар аҕыйах эрэ киһи көрсөр. Бу “Сибэкки биэрээри” киинэҕэ уруу киэһэтин уһуллубут. Онно икки күнү быһа иккилии сүүс киһилээх дьиҥнээх толору уруу остуолун баҥкыаттыыр саалатыгар сакаастаан оҥортордум. Бастакы күн барытын баттаһан устубаппыт, онон иккис күҥҥэ хайаан да бары кэлэҕит диибин. Иккис күнүгэр эмиэ – остуол толору ас. Оннук эрэ уһуллахха, дьон биирдэ киинэни дьиҥнээхтик ылынар. Мин бэйэм харчыбар устабын, онон хаачыстыба туһугар кыһаллабын.
– Киинэ бүддьүөтэ төһөнүй? Кимнээх көмөлөстүлэр?
Алексей: – Мин идиэйэбин өйөөн, итэҕэйэн көмөлөһөллөрүн иһин билэр дьоммор, урбаанньыттарга махталбын тиэрдэбин. Граҥҥа сайаапка биэрэ сатыыбын да, төрүт чугаһаппаттар. Ол иһин бэйэбит күүспүтүн эрэ эрэнэбит. Билигин миигин дьон билэр, “ааппын оҥоһуннум”. Блогпун сөбүлээн көрөр дьон бааллар, олор эрэкэлээмэ оҥортороору эрийэллэр. Эрэкэлээмэ устубуппут кэннэ, салгыы “биһиги киинэбитигэр көмөлөспөккүт дуо, оччоҕо тэрилтэҕитин киинэбитигэр көрдөрөн аһарыа этибит” диибин. Чэ, итинник курдук үбүн-харчытын чааһынай ккэсэтиинэн уһуллубут.
– Киинэ эйгэтигэр хайдах кэлбиккитий?
Алексей: –Киинэҕэ уһуллуохпун олус баҕарар этим. Степан Бурнашевка хаста да суруйбутум кэннэ, арай биирдэ “сарсын Тулагыга биир ыйга киинэ уста барабыт, барыс” диэтэ. Соһуччута бэрт да буоллар, барыстым. “Республика Z” киинэни усталлар эбит. Бастаан иһит сууйааччынан, асчытынан, дьиэ хомуйааччынан сырыттым. Ол киинэ массовкатыгар олус элбэх киһи наада этэ, ону администратор, көмөлөһөөччү тэрийиэхтээхтэрэ. Ол кыаллыбакка, режиссёр ньиэрбинэйдиир. Мин асчыт буоллаҕым дии, ис дьиҥин билбэппин. Онтон билэн баран, Тулагы оскуолатыгар тиийэн, 10-11 кылаас оҕолорун ыҥыран аҕаллым. Ситинник Жатайдааҕы кэллиэстэн сүүсчэ устудьуону, салгыы Намнааҕы педагогическай кэллиэстэн эмиэ хас да кууруһу кэпсэтэн аҕалтаатым. Онон сотору кэминэн режиссёр көмөлөһөөччүтэ, онтон администратор, толорор продюсер буолан хааллым. Биир киинэ устатыгар дуоһунаһым хаста да уларыйда. Киинэ эйгэтигэр итинник киирбитим. Алексей Амбросьевы кытта “Агент Мамбо” устубуппут, онно толорор продюсер этим. Киинэни устууну ис өттүн үөрэтэн баран, билигин, сүрүннээн, продюсер быһыытынан үлэлиибин. Ол эбэтэр, сыалай хамаанда оҥорор үлэтин соҕотоҕун оҥоробун. Бэйэм устубут түөрт киинэлээхпин киэн туттабын. Онон бастакы уопуту биэрбит Степан Бурнашевка, Дмитрий Давыдовка махтанабын.
Василий: – Бастаан 2017 сыллаахха “Чээкэ” диэн киинэҕэ администраторынан үлэлээбитим. Ол сыл “Күлүк хомус” диэн киинэҕэ эмиэ администраторынан сылдьыбытым. 2021 сыллаахха “Холодное золото” диэн киинэҕэ Пётр Хики артыыстаа диэн ыҥырбыта. Дьэ, онтон сыыйа артыыһынан ыҥырар буолбуттара. Ол курдук, Николай Корякин “Убаһа этэ” диэн киинэ иккис чааһыгар уһуллубутум.
Дьэ, онтон биир күн бөлөххө “ханнык киинэни устуохха сөбүй?” диэн ырытыстылар. Мин онно “пуобардар тустарынан устуохха наада” диэн эппиппэр биир киһи “артыыс эрэ эрээригин тоҕо кыттыһаҕын” диэн суруйбут этэ. Оччолорго хаартыскаҕа түһэрэр этим. Фотоаппарааппын атыылаан баран, дьону кытта кэпсэтэн, үс күн иһигэр “Маринад” диэн тэттик киинэбин устан кэбиспитим. Бу киинэбинэн бэстибээлгэ анал бириис ылбытым. Салгыы аны толору, уһун киинэни устуохпун наада диэн, Алексейга суруйбутум.
– Саха киинэтэ сайдарыгар туох итэҕэс баарый?
Алексей: –Эппитим курдук, харчы боппуруоһа быһаарыллыан наада. Киинэ устарбытыгар сөптөөх тэрил, тиэхиньикэ наада.
Василий: – Владимир Мункуев соторутааҕыта биэрбит интервьютугар “саха киинэтигэр жанр тиийбэт (многожанровость)” диэбитэ. Мин ону кытта 100 бырыһыан сөбүлэһэбин. Ол чахчы. Биһиги наар дыраама, кэмиэдьийэ эрэ устар идэлээхпит. Атын жанрдары баһылыахпытын наада.
Дьэ, ити курдук Алексей МИХАЙЛОВ уонна Василий СЛЕПЦОВ эһигини олус бэрт сахалыы “Сибэкки биэрээри” диэн киинэни балаҕан ыйын 11 күнүттэн Сахабыт сирин бары киинэ тыйаатырдарыгар астына-дуоһуйа көрөргүтүгэр ыҥыраллар.
Татьяна ЖАНЧИКОВА.
