Былырыын от ыйын 24 күнүгэр ылыллыбыт 168-с нүөмэрдээх Федеральнай сокуон чэрчитинэн, кулун тутар 1 күнүттэн дойдубут олоҕор элбэх уларыйыы киириэҕэ. Ол иһигэр вывескаларынан, баннердарынан, этикиэккэлэринэн, табличкаларынан угуйукка, дьон олорор комплекстарын ааттарыгар уонна маркетплейстар каталогтарын хаартыскаларыгар аҥаардас омуктуу тыллары туттар бобуллуохтаах. Бу сокуон сыала-соруга – судаарыстыбаннай тылы араҥаччылааһын...
Ыйыллыбыт болдьохтон омук тылларын туттар хааччахтанар. Холобур, омуктуу аат хайаан даҕаны нууччалыы тылбааһынан арыалламмыт буолуохтаах. Онто кээмэйинэн даҕаны, тас көрүҥүнэн (истиилинэн) даҕаны омуктуу суруйууттан туох да уратыта, итэҕэһэ суох буолуохтаах.
Урбаанньыттар, омуктуу ааттарын хаалларыахтарын, туох да уларытыыта суох туттуохтарын баҕарар буоллахтарына, хайаан даҕаны табаарынай бэлиэ (бренд) быһыытынан “Роспатеҥҥа” бырааптарын бэлиэтиэхтээхтэр. Ону таһынан “фирменнэй аат” уонна “өҥөнү оҥорууга бэлиэ” диэн өйдөбүллэр бааллар. Тэрилтэлэр фирменнэй ааттарын юридическай сирэй быһыытынан бигэргэтэллэригэр кириллица буукубаларынан докумуоҥҥа киллэрэллэр. Онтон “өҥөнү оҥорууга бэлиэ” диэн үксэ логотиптарга, тэрилтэлэр ааттарын суруйууга сыһыаннаах. Холобур, “СберБаан”, «Яндекс.Такси», «Аэрофлот» уонна да атын өҥөнү оҥорор тэрилтэлэр логотиптара киирсэллэр.
Тэрилтэ омуктуу аатын табаарынай бэлиэ быһыытынан “Роспатеҥҥа” бэлиэтиир манан дьыала буолбатах – сайаапка сыл аҥаарын тухары да көрүллүөн сөп.
Угуйук туһунан сокуону кэһии ыстарааптара ботуччу. Физическэй сирэйдэргэ – 2000–2500 солкуобай. Тус урбаанньыттарга уонна дуоһунастаах сирэйдэргэ – 4000–20 000 солкуобай, дьоҕус тэрилтэлэргэ – 50 000–250 000 солкуобай, онтон атын тэрилтэлэргэ – 100 000–500 000 солкуобай.
Онно атыылаһааччылар, өҥөнү туһанааччылар бырааптарын көмүскүүр сокуон чэрчитинэн ууруллар ыстарааптар эбиллиэхтэрин сөп. Холобур, тус урбаанньыттарга – 500–1000 солкуобай, дьоҕус тэрилтэлэргэ – 2500–5000 солкуобай, атын тэрилтэлэргэ – 5000–10 000 солкуобай.
Ис-иһигэр киирдэххэ
«Гарант» диэн сокуоннары бэчээттиир, ырытар порталга маннык быһаарыы баар:
– Омук тылларын чопчу угуйукка туттубут урбаанньыттар, угуйук туһунан сокуон чэрчитинэн буруйга тардыллаллар. Онтон биирдиилээн омук тыллара табаары ойуулуур-дьүһүннүүр, хайдах туһанары быһаарар тиэкистэргэ эҥин туттуллубут буоллахтарына, атыылаһааччылар, өҥөнү туһанааччылар бырааптарын көмүскүүр сокуон чэрчитинэн ыстарааптаналлар.
Оттон табаардар ааттара этикиэккэлэргэ омуктуу суруллубуттарын сокуон хайдах хараҕынан көрөрүн чопчулаабатахтар.
Арассыыйатааҕы Билим академията (РАН) “СУДААРЫСТЫБАННАЙ нуучча тылыгар киирсэр” диэн бигэргэппит түөрт тылдьыттарыгар эбэтэр NormaSlov.ru саайка сирдэттэххэ, ыйытык эмиэ үксүүр. Холобур, «распродажа» диэн оннугар «сейл» диэн суруйар көҥүл эбит. Онтон «сэйл» диэн суруйдахха, сокуону кэһии буолар. Онон быыбаскалары, баннердары уларытыах иннинэ, хайаан да чопчулуур ирдэнэр. Холобур, «бебиситтер», «контент» диэн тыллар көҥүллэммиттэр, онтон «кэжуал», «сториз» диэннэр бобуулаахтар. Омук буукубаларынан кылгатыылары (аббревиатуралары) туттар эмиэ сэрэхтээх – VIP диэни “омук тылын тутуннуҥ” диэн сыаналыахтарын сөп. Онон толору суруйан тылбаастаабыт ордук буолан тахсар.
Илдьиритэн эттэххэ, Beauty Studio диэн анныгар “Бьюти студия” диэн суруйбутуҥ эмиэ аахсыллыбат. Тоҕо диэтэххэ, ис хоһооно сөп түбэспэт. «Студия красоты» диэн ис хоһоонун тылбаастыырыҥ ирдэнэр. Онон сокуон уларыйыытыгар дьоҕус тэрилтэлэр, тус урбаанньыттар ордук оҕустараллара дьэҥкэтик көстөр.
Арассыыйатааҕы Билим академията (РАН) “СУДААРЫСТЫБАННАЙ нуучча тылыгар киирсэр” диэн бигэргэппит түөрт тылдьыттарынан көрдөххө, 53-с, 38-с уонна 168-с Федеральнай сокуоннар хааччахтара күннээҕи олоххо, угуйукка сэдэҕэ суохтук туттуллар тыллары хаппыт. Холобур, “лайфхак”, “угги”, “премиум” диэннэр бааллар. Аны туран, NormaSlov.ru саайт бу ыстатыйа бэлэмнэнэр кэмигэр тоҕо эрэ босхо үлэлээбэт буолан биэрдэ. Хас тылы тургутан көрөргүттэн тутулуктаан, араас тарыыбы быспыттар. Онтулара 300 тыһыынча буукубалаах тиэкискэ 5000 солкуобайга тэҥнэһэр.
Эбэн эттэххэ, киирэр ааҥҥа (өстүөкүлэҕэ) аҥаардас омуктуу тылы туттар эмиэ бобуллар. Хайаан даҕаны нууччалыы тылбаастаах буолуохтаах.
Дьокуускайы кэрийдэххэ
Өрөспүүбүлүкэбит киин куората бүттэтэ суох омуктуу суруктаах угуйук буолан турарын бары да билэ-көрө сылдьабыт. Холобур, хас хардыы аайы кэриэтэ OZON, Wildberries диэн маркетплейстар пууннара тураллар. Ол эрээри кинилэр кыһалҕалара кыра – “Роспатеҥҥа” бэлиэтэммит табаарынай бэлиэ (бренд) буоллахтара.
Билигин Дьокуускайга “Текта Вью” диэн дьон олорор комплекса тутулла турар. Бырайыагын көрдөххө, түөрт 15–16 этээстээх сиэксийэлээх дьиэ эбит. Саайтарыгар быйыл кыбартыыралары барытын туттарабыт диэн мэктиэлээбиттэр. Бу “Текта” диэн ааттаах дьиэни туттарар хампаанньаҕа эрийэ сырыттыбыт.
Сэкирэтээр кыыс сонно Анастасия диэн исписэлииһи ыҥырда. Ыйытыкпыт сүнньүн истээт, онтубут тоҕо эрэ дуоһунаһын этэртэн булгуйда.
– Итини хайыы үйэ быһаарбыппыт. Кириллица буукубанан суруйуохпут, – диэтэ.
Онуоха: “Оннук эрэ гынары сокуон ылыммат. “Вью” диэн тылгыт суолтатын эмиэ өйдөнөр гына тылбаастыыргытын ирдииллэр”, – диэн олуйустубут.
– Чэ, ону быһаарар юристардаахпыт. Кинилэр быһаарыахтара. Билигин туох да диэн этэр кыахпыт суох. Көстөн иһиэҕэ, – диэн буолла.
Онтон эрэдээксийэбит аттыгар турар “Cinema Center” киинэ тыйаатырын аатын, аарыма улахан угуйугун ыллахха? Тэрилтэ дириэктэрэ Лена Мироноваҕа эрийэн тирилэттибит.
– Биһиги киинэбит тыйаатырын аатын “Cinema Center” диэн суруйан туран табаарынай бэлиэ быһыытынан “Роспатеҥҥа” хас да сыллаахха бигэргэппиппит. Онон сокуон хааччаҕар түбэспэппит. Эбиитин кириллица буукубаларынан суруйан биэрэр санаа баар, – диэн Лена Гаврильевна хоруйдаата.
Маннык бөдөҥ тэрилтэлэр эрдэттэн хайыҥ охсуналлара өйдөнөр. Онон дьоҕус тэрилтэлэри ылан көрдүбүт.
Холобур, Дзержинскэй уулуссатыгар “VODOLEY. Студия красоты” диэн вывеска ыйанан турар. Тэрилтэ түстээччитэ Виктория Серякова:
– Атын сиргэ көспүппүт. Ити вывесканы сотору уһулуохтаахпыт. Саҥа аадырыспытыгар нууччалыы “Водолей. Студия красоты” диэн суруйан ыйаабыппыт, – диэн быһаарда.
Онтон Орджоникидзе аатынан болуоссакка STN bar диэн туга-ханныга өйдөммөт ааттаах арыгы атыылыыр маҕаһыын баар. Дьоҕус хабаахтаах буолан, бээтинсэҕэ, өрөбүллэргэ сарсыарда 4 чааска диэри үлэлиир. Логотибын көрдөххө, готика култууратыгар сыһыаннаах буукубалар туттуллубуттар. Субкультураны үөрэтэр дьон, STN диэн, дьон хараҕын аалбатын туһугар, Satana диэн тылы кылгаталларын билэллэр. Онон “иһэ-истээх” тэрилтэ курдук көстөр. Ааттарын, угуйуктарын хайдах уларытар санаалаахтарын билээри эрийэ сатаатыбыт даҕаны, төлөпүөннэрин ким да ылбата...
Мээрийэ аттыгар TSUM YAKUTSK диэн эргиэн киинэ килбэйэн турар. Түстээччилэр улахан кыһалҕата суох “ЦУМ Якутск” диэн уларытыахтара турдаҕа. Арай, саҥа угуйук сакаастыыр, таҥар, ыйыыр кыһалҕата тириэҕэ. HEALTHY & WEALTHY, BOXING CLUB PUNCHER, STATICA, DIAMOND CLINIC эҥин диэн улахан суруктар уларыйаллара эмиэ ороскуоттаах буолара дьэҥкэ.
Уулуссалары кэрийдэххэ, латиница буукубаларынан суруллубут угуйук хара баһаам. Сорохторо, биллэр табаарынай бэлиэлэрэ буолан, кыһалҕалара кыра. Онтон 2BEAUTY STUDIO, Galileo, The Maxis Bakery, Mi Lady, HAIR COLORS, Intellect, SUNLIGHT, LUCKY эҥин диэн ааттаммыт кыра тэрилтэлэр хайыыллара буолла?
Сокуон ирдэбилин кэспэт туһугар, арааһа, үксүлэрэ ааттарын отой да уларыталлара буолуо. Оччоҕо элбэх докумуон хаттаан оҥоһуллара биллэр.
Арба, саҥа сокуон эрэгийиэннэр судаарыстыбаннай тылларын уонна Арассыыйа норуоттарын тылларын туттары көҥүллүүр. Ол эрээри син биир нууччалыы тылбааһыгар ис хоһооно даҕаны, тас көрүҥэ даҕаны толору сөп түбэһэр буолуохтаах. Сэрэйдэххэ, аҥаардас нууччалыы суруллубут угуйук элбиирэ буолуо...
Александр ИЛЬИН-ЕГОРОВ.
Ааптар хаартыскаҕа түһэриилэрэ.
