Дьоммор сулууспалаары төнүннүм
Өрөспүүбүлүкэ күнүгэр Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа Николай Чусовскай сиэнэ, Анал байыаннай дьайыы кыттыылааҕа, аэроразведка хамандыыра Александр Находкин «Хорсунун иһин» үһүс мэтээлин түөһүгэр иилиннэ. Кини курдук киһини күннээҕи олоххо көрсүбэккин: аан дойдуну тэлийэ террористическай тэриллиилэри кытары кыргыспыт буойун, Бахмут “мясорубкатыгар” 1300 салааттаах ротаны сатабыллаахтык салайбыт хамандыыр, алмаас кырыылааччынан, информационнай куттал суох буолуу исписэлииһинэн, МЧС быыһааччытынан үлэлээбит саха саарына. Хорсун буойуну кытта Кыайыы күнүн көрсө сэһэргэстибит.
Эһэлэрим суолларын салгаабытым...
— Александр үтүө күнүнэн, саха сиэринэн, хантан хааннааххын, кимтэн кииннээххин кэпсии түстэргин.
— Дьокуускайга төрөөбүтүм, онно улааппытым, 26-с оскуолаҕа үөрэммитим. Баҕар, ССРС-ка үгүс ыччат курдук, оҕо сааhым уулуссаҕа ааспыта: футбол, гараас үрдүнэн сүүрүү, айылҕаҕа похуот, оттон сайыны Мэҥэ Хаҥаласка атаарарым. Миигин, сүнньүнэн, эбэлэрим ииппиттэрэ. Аҕам бырабыыталыстыбаҕа үлэлээбитэ, ийэм атыыһыт этэ. Эбээ оҕото буоламмын, оҕо сааспар Аҕа дойду Улуу сэриитин, эһэлэрим дьоруойдуу быһыыларын туһунан истэ улааппытым. Биир эһэм -- Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа Чусовской Николай Николаевич, батальон хамандыыра, Берлиҥҥэ тиийэ сэриилэспит хамандыыр. Оттон икки эһэм Кенигсберг куораты ылыыга кыттыбыттара.
Ляхов арыытыгар 17 киһини быыһаабыт
— Онтон эн бэйэҥ хайдах сэрииһит буоллуҥ?— 24-25 саастаахпар Москубаҕа чааһынай тэрилтэҕэ алмаас кырыылааччынан үлэлээбитим. Сэрии туһунан литэрэтиирэни, историяны ааҕан, үөрэтэн барбытым. Үлэбин уларыппытым — информационнай куттал суох буолуутугар көспүтүм. Араас форумҥа бойобуой уопуттаах дьону кытта билсибитим уонна эппин-хааммын эрчийэн барбытым. Онтон 2014 сыллаахха Донбаска буолбут алдьархай туһунан истибитим, Украиналар нуучча норуотун күөмчүлээн, өлөртөөн, дьахталлары, кырдьаҕастары, оҕолору сордоон эрэллэрин Сонуннарга истибитим. Олус хараастыбытым уонна тугу эрэ гыныахха, көмөлөһүөххэ наада диэн санаа киирбитэ. Онон норуот ополчениетыгар, үһүс батальон мотострелковай разведка взводугар, киирбитим. Ити -- Луганскай куоракка.
— Ол саҕана СВО саҕалана илигэ дии?
— Суох, майдаан бүтэн, барыта саҥа саҕаланан эрэр этэ. Онтон балаһыанньа арыый намыраабыта, сэрии тохтообута, уоскуйан барбыта. Ол иһин дойдубар, Дьокуускайга, төннүбүтүм. Манна аэромобильнай этэрээккэ үһүс кылаастаах быыһааччынан киирбитим. Араас мүччүргэннээх сырыы буолара. Хотугу Муустаах муораҕа, Ляхов арыыларыгар, 17 киһини быыһыыр эпэрээссийэҕэ кыттыбытым. Дьокуускайтан Ми-8 бөртөлүөт көппүтэ, үс буолан айаннаабыппыт -- Алексей Геннадьевич диэн бөлөх салайааччыта, бастакы кылаастаах быыһааччы Юра Протопопов уонна мин.
Улахан Ляхов арыыта — биэс тыһыынча квадратнай килэмиэтир иэннээх, тулата барыта хаар. Эргэ тутуулары көрбүппүт -- ким да суоҕа. Уматык бүтэрэ чугаһаабыта, барыта хаар буолан, үөһэттэн суол-иис көстүбэтэ. Онтон бөртөлүөт төннөн истэҕинэ, хаарга биллэр-биллибэт томтор курдугу өйдөөн көрбүтүм, аллара түспүппүт. Онно хаарынан хаспах хастан 13 киһи сытарын булбуппут, көмө күүтэ сылдьаллара. Онно барыта 17 киһини быыһаабыппыт. Кыратык хойутаабыппыт буоллар, өлүөхтэр этэ: аһылыга суох уон күн сыппыттар этэ.
Террористары уодьуганнааһын. Сирия, Ливия, Киин Африка Өрөспүүбүлүкэтэ
— 2016 сыл бүтүүтэ Украинаҕа миигин кытта сылдьыбыт уолаттарым эрийэн, Сирияҕа террористары урусхаллыыр сэриигэ кыттарга ыҥырбыттара. 2017 сыл тохсунньутугар Сирия гражданскай сэриитигэр түбэспитим. Биһиги ИГИЛ* уонна «Джебхат ан-Нусра» (Арассыыйаҕа бобуулаах террористическай тэрилтэлэр) диэн террористическай тэрилтэлэри утары Арассыыйа аатыттан киирсибиппит. Алеппо куораты көмүскээбиппит. Дайр-эз-Заур таһыгар сэрии буолбута. Маҥнай бүлүмүөтчүгүнэн, онтон стрелок-разведчик буолан сылдьыбытым.
2018 сыллаахха Киин Африка Өрөспүүбүлүкэтигэр гражданскай сэриигэ тиийбитим. Бандформированиелары кытары киирсии буолбута. Ротаны эрчийэр-бэлэмниир хамандыыр быһыытынан сылдьыбытым.
2019 сыллаахха Ливияҕа түбэспитим, Ливия национальнай аармыйатын кытта кинилэр гражданскай сэриилэригэр көмөлөспүппүт. Взвод хамандыырынан сылдьыбытым. Онно бастакы квадрокоптердары туһаммыттара. Биһиги олору разведкаҕа туттар буолбуппут. БПЛА-ны туттууга улахан уопут ылбытым.
2020 сыл бүтүүтэ Киин Африка Өрөспүүбүлүкэтигэр иккистээн барбытым: онно террористар саҥа сирдэри былдьаабыттар этэ. Боевиктар лааҕырдарын ылыы кэмигэр бааһырбытым. Эваакуациялаабыттара уонна эмтэниэххин наада диэн, дьиэбар ыыппыттара. Эмтэнэн баран, Африкаҕа төннүбүтүм. Ол -- 2021 сылллаахха.
2022 сыл олунньутугар Анал байыаннай дьайыы саҕаламмытыгар мин Киин Африка Өрөспүүбүлүкэтигэр сылдьарым. Ол сылдьан балаһыанньаны кэтээн көрөрүм. Онно барыахпын наада диэн санаа киирбитэ. 2022 сыл от ыйыгар Африкаҕа сырыттахпына, аҕам өлбүтэ. Искэн тахсыбыт этэ уонна сүрэҕэ тулуйбатах. Кистииллэрин баттаспатаҕым, арай 40 хонугар тиийэн бырастыыласпытым. Аҕабын кытта олус чугастыы этибит, соҕотох уола буоламмын, бииргэ бултаан-алтаан, истиҥник кэпсэтэн, өйөһөн сылдьарбыт.
Бахмут. Анал байыаннай дьайыы
— Дьиэҕэр кэлэн, хаалар санаа киирбэтэҕэ дуо?— Дойдубар Анал байыаннай дьайыы саҕаланан, саха уолаттарын сэриигэ ыҥыра турар кэмнэригэр хайдах да туора турар кыаҕым суоҕа. Атырдьах ыйыгар Бахмукка (Артемовскай) тиийбитим. Онно улахан штурмҥа кыттыбытым, хамандыырбыт өлөн хаалан, мин взвод хамандыыра буолбутум. Биһиги Бахмут уҥа кытылынан тахсыбыппыт. Биир саамай ыарахан кыргыһыы манна буолбута. Өстөөх РЭБ систиэмэтинэн сибээһи бүтүннүү арааран кэбиспитэ. Араассыйа үлэлээбэт, пааньыка тахса сыспыта. Дьон ханна сүүрэллэрин, ким ханна саба түспүтүн, бэйэ дьоно ханна баалларын билбэт үлүгэрэ этэ. Сибээс суох. Мин связиһы кытта өстөөххө чугаһаабыппыт, 150-200 миэтэрэҕэ диэри чугаһаан сибээс булбуппут. Хас да тааҥканы, БМП-ны, бронетехниканы урусхаллаабыппыт, элбэх билиэннэйи ылбыппыт. Өстөөх элбэх сүтүктэммитэ.
— Дьэ, чахчы, тыын былдьаһыы эбит. “Бахмут мясорубкатын” туһунан элбэхтэ истибитим. Саха хамандыырдаабытын саҥа биллим. Бу кыайыы иһин наҕараадалаабыттара дуо?
— Бу эпэрээссийэ иһин Эр Санаа үһүс уордьанынан, «Хорсунун иһин» иккис мэтээлинэн наҕараадаламмытым. Онтон бүтүн батальону биэрбиттэрэ. Мин салайыыбар 1300 киһини биэрбиттэрэ уонна артылыарыйаны. Бахмуту ылбыппыт кэнниттэн ыарыым күүһүрэн полевой госпитальга киирбитим. Быраастар “искэн баар буолуон сөп” диэн сэрэйэн, дьиэбэр ыыппыттара. 2023 сыл күһүнүгэр икки эпэрээссийэни оҥорбуттара. 2024 сыл тохсунньутугар мин саҥа хантараакка илии баттаабытым. Сүрүн разведка салайааччытынан анаабыттара. Онтон кэлин БПЛА бөлөҕүн хамандыыра буолбутум. Онно Курскай, Белгород, Брянскай хайысхатыгар сэриилэспиппит.
Дьоммор сулууспалаары төнүннүм
— Билигин хантараагыҥ бүттэ дуу?— Олоҕум уон сыла сэриигэ ааста. Бу тухары элбэх өлүүнү-сүтүүнү, алдьархайы көрдүм, дьиҥнээх олох оскуолатын, кытаанах тургутууну аастым. Холобур, Сирияҕа сылдьан, ааҕан көрбүтүм отучча түгэҥҥэ өлүөхпүтүн сөп этэ. Өбүгэлэрим быыһаабыттар дии саныыбын. Уонна, биллэн турар, сахам итэҕэлэ өрүү күүспэр күүс эбэрэ. Билигин хантараагым бүтэн, Сахам сиригэр кэлбитим икки ый буолла. Бу санаатахпына, айыыларым туохха эрэ бэлэмнээн, анаан тыыннаах хаалларбыттар быһыылаах. Аҕа дойдубар уон сыл сулууспалаатым, билигин дьоҥҥо сулууспалыыр кэмим кэллэ. Эйэлээх олоххо, дьоҥҥо туһаны аҕалар кыахтаахпын дии саныыбын. Дойдубар төннүбүтүм кэннэ Госдуумаҕа быыбарга праймериз саҕаламмыт этэ. Мин хас да сыл «Биир ньыгыл Арассыыйа» баартыйаҕа чилиэнинэн сылдьыбытым. Доҕотторум “праймеризка турун” диэбиттэрин ылынан, холонон көрөргө сананным. Бэйэм боростуой киһибин, дьон кыһалҕатын билэбин, туох даҕаны тойон-хотун, баай-талым буолбатахпын. Сэриигэ ротам, дьонум интэриэстэрин куруук көмүскүүр этим. Билигин даҕаны уолаттарбын кытта билсэбин, дьиэ кэргэннэрин өйүүбүн. Дьону өйүүрбүттэн, көмөлөһөрбүттэн дуоһуйабын, билигин норуоппар туһалаатарбын диэн сыаллаах-соруктаах сылдьабын.
— Александр, кэпсээниҥ иһин махтанабын. Бөҕө доруобуйаны, ситиһиини баҕарабыт.
Харитина Протопопова.
