Анал байыаннай дьайыыга Саха сириттэн элбэх уоланнарбыт баран дойдуларын көмүскэлигэр дьоруойдуу охсуһа сылдьаллар. Байыастарга төр³өөбүт дойдуларыттан араас көмө быстыбакка бара турар. Бу үлэҕэ сүрэхтэрин баҕатынан элбэх волонтер кыттар. Бүгүн Уус Алдан дроннартан көмүскэнэр таҥаһы тигии курдук ураты үлэҕэ идэтийбит «Швейный патриот» диэн сыах салайааччыта Валентина Николаевна Шадринаны кытта кэпсэтэбит.
В.И. Шадрина Ньурба улууһун Чаппанда нэһилиэгиттэн төрүттээх. Кэргэн тахсан Уус Алдаҥҥа 1987 с. олорор. Тыа хаһаайыстыбатыгар Тиит Арыыга зоотехнигынан, эт-үүт кэмбинээтигэр үлэлээбит. 2012 с. Мүрү нэһилиэгэр Саха Балаҕаныгар үлэлиир. Нэһилиэк, улуус дьахталларын сэбиэтин салайа сылдьыбыт. 2017 с. Мүрү нэһилиэгин дьокутаата. Мүрү нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, “Гражданскай килбиэн” бэлиэнэн наҕараадаламмыт.
Шадрина геройдуун
— Валентина Николаевна, хамнаһа суох сүрэх баҕатынан уолаттарбытыгар көмөлөһөр махталлаах үлэҕит хайдах саҕаламмытай?
— Биһиги 2024 сылтан «Швейный патриот» диэн ааттаах волонтердар биригээдэлэригэр түмсэн үлэлиибит. 2024 сыллаахха улууспут эдэр ыччаттара Тома Орлованы, Айал Степановы кытта инники кирбиигэ сылдьар байыастарбытыгар көмөлөһөр баҕаттан, таҥас тигиитигэр анаан бырайыак толкуйдаан, Ил Дархан Айсен Николаев граныгар киирсэргэ быһаарыммыппыт.
Бырайыак суруйуутугар, бэлэмнэнии үлэтигэр олохтоохтук ылсан, хара маҥнайгыттан, грант сыалын-соругун чуолкайдааһын ыытыллыбыта. Элбэхтик интернеттэн хасыһан, инники кирбиигэ уолаттарбытын харыстыырга саамай наадалааҕынан, дронтан хаххалыыр суорҕаннары тигии наадатын билэн, бары биир санааҕа кэлэн, бырайыакпытын ымпыктаан-чымпыктаан суруйбуппут.
Күрэстэһии түмүгэр бырайыакпыт кыайан тахсан, Ил Дархан 1 мөл. 691 тыһ. солк. гранын ылары ситиспиппит. Бырайыак салайааччытынан мин анаммытым.
— Ханна дьиэ булан үлэлиигит, хас волонтердааххытый?
— Граҥҥа кыайыы кэнниттэн үлэ саҕаланан, тигэр сыахпыт Мүрү нэһилиэгэр норуот күүһүнэн тутуллубут Саха Балаҕаныгар арыллыбыта. Бырайыак харчытынан иистэнэргэ аналлаах остуоллар, иистэнэр массыыналар ылыллыбыттара.
Барыта бэлэм буолан, силигэ ситэн-хотон “Швейный патриот” диэн иистэнэр сыахпыт 2024 сыл сэтинньи ыйга үлэтин саҕалаабыта. Аан бастаан иистэнэргэ сөптөөх матырыйааллары маҕаһыын нөҥүө соҕуруу сакаастаан аҕалтарбыппыт. Иистэниэн сөптөөх волонтердары булан, 6 иистэнньэҥнэртэн биригээдэ таҥыллан, тугу гынарбыт барыта аттарыллан, күүстээх үлэ саҕаламмыта. Бастакы күннэргэ байыаннай суолталаах таҥаһы тигиигэ үөрүйэҕэ суох буолан, иистэнии ыарахаттардаах этэ. Онтон улам үөрэнэн, кыргыттар түргэтээн барбыттара. Ыксаллаах түгэннэргэ “Мүрүчээнэ” оҕо уһуйаанын үлэһиттэр киирэн көмөлөһөллөрө.
— Төһө элбэх оҥоһугу тиктигит?
— Маннык тэриллэн үлэлээн, грант үбүгэр 125 устуука дронтан хаххалыыр суорҕаннар тигиллибиттэрэ. Улууспут дэлэгээссийэтэ анал байыаннай дьайыыга биир бара сылдьыытыгар дронтан хаххалыыр плащ-пончалар баалларын көрөн кэлбиттэрэ. Биһиэхэ кэлэн “өссө маннык плащтары тигиэххитин сөп дуо” диэн ыйыппыттара.
Биһиги маны барытын үөрэтэн көрбүппүт. Мэҥэ Хаҥаласка Майа бөһүөлэгэр олорор биир кыыс тикпитин билэн, онно баран көрөн кэлбиппит. Ол кэнниттэн ити плащтары тигии саҕаланан, 127 устуука тигиллибитэ. Ити тигиилэрбит матырыйаала барыта гран үбүгэр ылыллан, отчуокка барыта 252 устуука дронтан хаххалыыр суорҕаннар уонна плащ пончалар тигиллэн бүтэн, анал байыаннай дьайыыга ыытыллыбыттара.
Бу барыта ааспытын кэннэ эттэххэ, наһаа судургу үлэ курдук иһиллэр. Ол эрээри, ити дроннартан байыастары хаххалыыр таҥастары тигэр үлэҕэ волонтердар күн ахсын үлэлэригэр курдук үтүө санаанан салайтаран, баҕа өттүлэринэн кэлэн иистэммиттэрэ. Бары “уолаттарбыт этэҥҥэ өстөөҕү кыайан-хотон этэҥҥэ дойдуларыгар эргилинниннэр” диэн санаанан салайтарын үлэлиибит.
Кэлин, грант үбүн туһаҕа таһаарыы отчуоттаммытын кэннэ, улууспут дэлэгээссийэтэ 2025 с. сэтинньи ыйга анал байыаннай дьайыыга барарыгар, “Эрэл” улуустааҕы пуондаттан харчы көрөннөр, матырыйаал ыламмыт эмиэ суорҕаннары уонна плащтары тикпиппитин илдьэ барбыттара.
Бу таҥастары АБДь-га хас биирдии саҥа барааччыга, эбэтэр уоппускаҕа кэлэн баран төннөр байыастарга барыларыгар биэрэн ыытабыт. Ол инниттэн, тигиллибит плащтар эбэтэр суорҕаннар саппаастара куруутун баар буолалларын хааччыйабыт.
“Якутия с тобой” уопсастыбаннай хамсааһын салайааччыта А.Н. Ефимованы биир сүбэнэн үлэлиибит. Ону таһынан, Саха сирин дьахталларын союһун салайааччы А.Е. Андрееваны кытта эмиэ бииргэ үлэлээн, кинилэринэн ыытыллар араас аахсыйаларга барытыгар актыыбынайдык кыттабыт.
— Грант бүппүтүн кэннэ үбүлээһин эбии көһүннэ дуо?
— 2026 сылга киирэн баран, улууспут баһылыга В.П. Алексеев, “Эрэл” пуонда дириэктэрэ И.И. Захаров АБДьдэлэгээссийэ барарыгар анаан илдьэ баралларыгар 80 плащ-пончалары сакаастаан, матырыйаалга анаан харчы көрбүттэрэ.
Бу күннэргэ ону барытын тигэн, барыта 101 устууканы бэлэмнээтибит. Мантан 7 плаһы уоппускаттан төннөөччүлэр уонна саҥа барааччылар ылан бардылар. 80 устуука дэлэгээссийэ ылан барарыгар бэлэм сытар.
Бу иистэнэр кэмнэрбитигэр улууска ыытыллар тустаах тэрээһиннэргэ, ол быыһыгар ыксаллаах сакаастары тигии аахсыйаларыгар да, барытыгар кыттан кэллибит.
“Якутия с тобой” хамсааһын үс сылын бэлиэтиир тэрээһинигэр киирэммит кыттан, иистэнньэҥ кыргыттарбыт наҕараада тутан тахсыбыттара.
2025 сыл кулун тутарыгар Анжелика Егоровна Андреева этиитинэн, анал байыаннай дьайыы сиригэр саҥа тутуллубут саха балаҕаныгар уон сахалыы олбоҕу тигэн бэлэх ыыппыппыт.
Матырыйаалларбыт ордуктарын аттаран тигэн туһаҕа эмиэ таһаарабыт. Ол курдук 28 халыҥ сэлиэччиктэри тикпиппит.
Дьокуускай куоракка тэриллэр музейга анаан, бэйэбит тикпит оҥоһуктарбытын ыыппыппыт.
Биригээдэбэр иистэнньэҥнэрим: Матрена Михайловна Мырсанова, Сардана Николаевна Босикова, Елизавета Степановна Попова, Светлана Николаевна Ушницкая, Ирина Терентьевна Аргунова күн бүгүнүгэр диэри, бары бэйэлэрин баҕа өттүлэринэн иистэнэн кэллилэр. Кинилэр бары да киһи дьонноохпун диэн эрэнэр, чахчы да киһи киэн туттар волонтердара, - диэн Валентина кэпсээнин түмүктүүр.
Уус Алдан дронтан көмүскэнэр таҥаһы тигиигэ идэтийбит патриот иистэнньэҥнэрин үлэлэрэ Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэриитин кэмигэр ыраах Саха сирин тыатын сирин үлэһиттэрэ “Барыта – Кыайыы туһугар” диэн луоһуннаах утуйары да умнан туран үлэлээбит үтүө холобурдарын санатар. Кинилэр өрөспүүбүлүкэ Анал байыаннай дьайыыга Кыайыы кылаатын устуоруйатыгар ааттара көмүс буукубанан суруллар өссө даҕаны элбэх үтүө дьыаланы оҥороллоро эрэбил.
Владимир СТЕПАНОВ
