Суоппар идэтэ -- олус улахан эппиэтинэһи эрэйэр ыарахан үлэ. Ыраах айан суоппарынан ылбычча киһи үлэлээбэт. Суолга алдьаныы-кээһэнии, көһүтүллүбэтэх мүччүргэннээх сырыы, уустугу көрсүү ханна барыай? Тыйыс усулуобуйалаах Сахабыт сиригэр уруултан чэрдээх илиилэрин араарбакка, түүнүн-күнүһүн аахсыбакка айанныыр дьон -- суоппардар.
Өрөспүүбүлүкэ олоҕор-дьаһаҕар: чохтон, тутуу матырыйаалыттан саҕалаан норуот хаһаайыстыбатын табаарынан, аһынан-үөлүнэн хааччыйааччылар – эмиэ кинилэр -- бүгүҥҥү олохпут дьоруойдара...
* * *
Ол туһунан билиҥҥэ диэри тимир көлөнү ыытар, тиэйэр-таһар үлэҕэ чааһынай урбаанньыт, СӨ автомобильнай тырааныспарын бочуоттаах үлэһитэ, Сунтаар Элгээйититтэн төрүттээх Михаил Петрович НИКОЛАЕВ дьиэтигэр-уотугар ыалдьыттаан, атах тэпсэн олорон сэһэргэстибит.
17 сааспыттан суоппардаан
Тохсунньу томороон тымныытыгар 1958 сыллаахха Сунтаар Элгээйитигэр күн сирин көрбүтүм. Аҕам Пётр Романович Николаев III Бордоҥ нэһилиэгиттэн төрүттээх, идэтинэн култуура үлэһитэ. Элгээйи орто оскуолатыгар бибилэтиэкэринэн, үлэ, уруһуй учууталынан үлэлээбитэ. Ийэм Валентина Михайловна Сергеева Аллараа Новгородтан төрүттээх. Оччолорго соҕурууттан учуутал, эмчит идэлээхтэри Саха сиригэр үлэҕэ ыыталлара. Кини 1956 сыллаахха үөрэҕин бүтэрэн, Элгээйи балыыһатыгар биэлсэринэн ананан кэлбитэ. Маҥнай биэлсэрдээн, салгыы СГУ-га быраас идэтигэр үөрэнэн фтизиатрынан, онтон Элгээйигэ сэллиги эмтиир сонотуоруйга кылаабынай бырааһынан өр кэмҥэ үлэлээбитэ.
Элгээйи орто оскуолатын 1975 сылга үөрэнэн бүтэрээт, дойдубуттан ыраата барбакка, Сунтаардааҕы 23-с №-дээх СПТУ-га 6 ыйдаах суоппар кууруһугар үөрэммитим. Бүтэрээт, Элгээйи сельпотугар үлэлии киирбитим. ГАЗ-51 массыына уруулун 1976 сылтан тутан, сэлиэнньэ маҕаһыыннарыгар килиэп таспытым, “хата, үчүгэй баҕайы үлэ этэ: сибиэһэй килиэп сыта биир кэм дыргыллара” (күлэр).
Онно үлэлии сылдьан, Сэбиэскэй аармыйа кэккэтигэр ытык иэспин төлүү, хоту Тиксии байыаннай чааһыгар тутуу батальонугар (стройбат) икки сыл сулууспалаабытым. Суоппар идэлээх буоламмын, ЗИЛ самасыбаалга үлэлээбитим. Нэдиэлэни нэдиэлэнэн буурҕа түһэрэ. Онно самасыбаалынан сылдьан суол тутарбыт, саҥа тутуллар дьиэлэр анныларыгар хайыр таастары (щебень) таһарбыт.
Аармыйаттан кэлэн баран, Ленин уордьаннаах, аатырбыт “Элгээйи” сопхуоска үлэлии киирбитим. Онно миэхэ ГАЗ-53 массыынаны туттарбыттара, тиэйэр-таһар үлэни толорорум. Отделениеларга комбикорм тиэйиитэ, күһүн оҕуруот аһын хомууругар (хортуоппуйга) үлэлиирим. Сарсыардаттан киэһэ хойукка диэри сопхуос кылаабынай огурунуома И.В. Николаевы кытары сопхуос сыһыыларынан, бааһыналарынан төттөрү-таары сыыйылыннарарбыт. Сопхуос түбүктээх үлэтэ хаһан бүппүтэ баарай?! Өрөбүлү, бырааһынньыгы, түүнү-күнүһү аахсыбакка үлэлиирбит. Сүөһү эбии аһылыгын бэлэмэ – сиилэс, ойууртан тутуу маһа, хас биирдии эбийиэккэ таас чох тиэйиитэ... Бүтэн биэрбэт үлэ-хамнас онно баара.
Ыраах айаҥҥа буһуу-хатыы
Кыһыҥҥы суолунан 10 туонналаах ЗИЛ массыынанан Элгээйиттэн 1800 км айаннаан, Улахан Невертэн, Золотинкаттан тыа хаһаайыстыбатын тиэхиньикэтин, тимир турбаны, массыына саппаас чааһын, комбикорму тиэйэрбит. Билиҥҥи курдук федеральнай тыраассанан айанныыр курдук буолбатаҕа. Кутуу суол суоҕа, үксэ тыраахтарынан астарыллыбыт суол буолара. Дэлби тоҕута сүүрэн кэбиспиттэрэ, “колея” буолан, бытааннык айанныырбыт. Аны суола кыараҕаһа, айаммыт уһуна-аа.. дьэ, сындалҕаннаах, ыарахан айан онно баара. Оччолорго Элгээйиттэн Дьокуускайы икки суукка кэриҥэ айаннаан буларбыт. Элбэх массыына субуруһан, бэйэ-бэйэҕэ көмөлөсүһэн, ыраах сырыыны сылдьан Элгээйигэ эргиллэрбит. Сопхуос уопуттаах суоппардара Владимир Крыжановскайтан, Эдуард Исаевтан, Борис Габышевтан, о.д.а. бэрт элбэххэ үөрэммитим.
* * *
Ыраах айаҥҥа табаарыстаргын, бииргэ айанныыр суоппардаргын эрэнэҕин. Тиэхиньикэҥ моһуогурбатаҕына, аа-дьуо наҕыллык айаннаан иһэриҥ туһугар эмиэ сынньалаҥ курдуга. Саамай эрэйдээҕэ, ыарахана – таһаҕаһы тиэнэриҥ, буруускун баайарыҥ... Золотинкаҕа таһаҕас ыла, уотурба тиэнэ Саха сирин сопхуостарыттан массыына бөҕөтө тиийэрэ, онон халыҥ уочарат буолара. Ону кыһалҕаттан “бэйэбит куруустуубут” диэн көрдөһөн, быһа киирэн 10-ча туоннаны бэйэбит куруустуур этибит.
Урукку массыыналарга кондиционер диэн суох. Ленскэй өттүттэн таһаҕастаах айанныырбытыгар 15 килэмиэтир барыта сыырынан айан буолара. МАЗ массыына оннук айаҥҥа сүрдээҕин сылыйар, 30-ча кыраадыс итиигэ массыына итийээри ыксатар, онно “отопительгин” холбуугун, кэбиинэҥ иһэ 50 кыраадыс итийэр. Дьэ, онно баар буһуу-хатыы, көлөһүн тохтуута, абытай үлүгэрэ... Түннүк барыта аһаҕас. Киэһэ тохтоон утуйаары гыннаххына, массыына иһэ барыта -- быыл. Ону сууйаҕын-сотоҕун, кирдээх быылга хайдах утуйуоҥуй?!
* * *
80-с сыллар бүтүүлэригэр таһаҕаһы кыһыҥҥы суолунан Иркутскай уобаластан (Усть-Кут) таһар буолбуппут. Усть-Куттан (1300 км) В.И. Григорьевы кытары элбэхтик сылдьыбыппыт. Ойуур суола буолан, уһуннук, 10-ча хонук устата айанныырбыт. КамАЗ массыынанан субуруһан айанныырбыт. Айаммыт тухары нэһилиэнньэлээх пуун суоҕа. Уот оттунар саһааммытын, уулларан оргутан иһэр мууспутун, буһаран аһыыр аспытын барытын тиэнэн барарбыт.
Усть-Кут суола, хайаттан түһүү-тахсыы, олус синньигэс буолан, айанныырга эрэйдээх, эридьиэстээх буолара. Биир эрэ массыына батан айанныыр суоллааҕа. Массыынаны кытары аасыһарга “кармашектары” оҥостон, онно туораан биэрэҕин. Халтараана сүрдээх буолар, онон сыыры таҥнары түһүү ханна барыай?! Аны хаардаах баҕайы дойду, сотору-сотору хаардыыр. Киһи түөһүгэр тиийэр хаар буолар. Онтон орҕостон тахсарыҥ, бириэмэни-сыраны эрэйэр. Урукку массыыналар билиҥҥи курдук буолбатахтар, биир сиргэ буксуйдулар да, таҥнары түспүтүнэн барыахтарын сөп. Итинник айаннаан, сыалбытын ситиһэн, таһаҕаспытын тиэйэн, дойдубутун этэҥҥэ буларбыт. Кэмиэрсийэ саҥа саҕаланарыгар элбэх таһаҕастаах кэнтиэйнэри Элгээйи сельпотугар уонна “Татыйыынаҕа” таһарбыт.
Ынах тириитин -- 75 солкуобайга
Биир кэмҥэ, 1993 сыл бүтэһигин эргин, Иркутскайтан бүрээттэр Элгээйигэ кэлэн, ынах тириитин хомуйан илдьэн биэрэрбитигэр биһигини кэпсэтэн, Улан-Удэҕа тиэйэн илдьибиппит. Оччолорго манна ынах тириитин 3 солк. тутар буоллахтарына, анараа 75 солк. туттарар этилэр. Ол тириилэрин Кытайга экспорга таһаараллара. Төннөрбүтүгэр мал-сал атыылаһан, тиэнэн ыраах баҕайы Братскайынан эргийэн төннөрбүт. Онно ГАИ-лар “рэкеттэрин” үлүгэрэ... Ааспытын кэннэ санаатахха, кутталлаах кэмнэр этилэр.
Биирдэ Улан-Удэҕа киирэн истэхпитинэ, иннибитигэр “курутуой” баҕайы биир массыына хорус гына тохтоото. “Ок, эмиэ рэкетирдэргэ түбэстибит дуу!” диэн санаа охсуллан ааста. Онтубут тустууктар эбит. Саха сириттэн сылдьар нүөмэрбитин көрөн тохтообуттар уонна “туох эмэ кыһалҕа баар буоллаҕына, биһигини булаарыҥ” диэтилэр. Саха тустууктарын бүрээттэр оччоттон даҕаны аһара билэллэр, убаастыыллар эбит этэ. Онтон ыла Улан-Удэны баһыттан атаҕар диэри аа-дьуо кэрийэн, сылдьар буолбуппут. Ол кэнниттэн үс төгүл бэйэбит тирии хомуйан илдьэ бара сылдьыбыппыт уонна ол үлэлээбит харчыбынан 1996 сыллаахха “Жигули” массыынаны сүүрдэн аҕалбытым.
Суол куһаҕаныгар Дьокуускайы 2-3 суукканан буларбыт. Оо, онно саныырбыт: “Айыбыын, бу суолбут хаһан эмэ оҥоһуллар кэмэ кэлиэ дуо?” -- диэн. Аспаал буолуо диэн оччолорго толкуй да суоҕа. Кэлин суол сыыйа гравийданан, оҥоһуллан, билигин аспаалламмыт, остуол ньуурун курдук дэхсилэммит суолунан айанныыр буоллубут.
Хастыы эмэ суукка утуйбакка үлэлиирбит
Сайынын таһаҕас Бүлүү эбэ устун баарсаларга тиэллэн Элгээйибит биэрэгэр тиксэрэ. Суоппардар баарсаттан таһаҕас сүөкээһинигэр турунарбыт. Хастыы эмэ суукка утуйбакка, күнүстэри-түүннэри Дьабарыкы Хайаттан тиэллэн кэлбит чоҕу самасыбаалынан тиэйэн таһааран сүөкүүрбүт. Ас-таҥас, туттар мал-сал, о.д.а. сопхуоска наадалаах таһаҕас, кыстыгы туоруур чох, бурдук, комбикорм -- барыта тиэллэн кэлэрэ. Сүрдээҕин өрө көтөҕүллэн туран, бары көхтөөх үлэҕэ турунарбыт.
Кыһын тымныыга, сайын сыралҕан куйааска мүччүргэннээх түгэн ханна барыай?! Биир түгэни кэпсээтэххэ... Быраатым Сэмэн Борокуоппайаптыын Дьокуускайтан МАЗ массыынанан айаннаан иһэн, арай бэнтилээтэрим тостон, арадьыйаатарбын булкуйан кэбистэ. Ити -- Үөһээ Бүлүү Хоротун диэки. Хайыыр да кыах суох буолла. Сыырынан нэһиилэ уҥуор тахсан тохтоотубут. “Хайдах буолабыт?” – дэстибит. Таһырдьа -52 кыраадыс. Тоҥорон кэбистэхпитинэ, кыайан собуоттаммат буолар. Ол иһин биир чаас буола-буола, массыынаны тоҥорон кэбиспэт курдук, кыратык собуоттаан, түүннэри букунастыбыт. Сарсыарда тиэнинэн саптан, арадьыйаатарбытын саппаас чаас, тосол ылан оҥоһуннубут. Аны ол күн оруобуна төрөөбүт күнүм – тохсунньу 16 күнэ.
Харчытын төлөөн, илии соттуу
Уларыта тутуу кэмигэр Ленин уордьаннаах “Элгээйи” сопхуостан арахсан, В.М. Крыжановскайдааҕы кытары “Айан Суол” диэн тэрилтэҕэ холбоспутум. Кутана--Күүкэй, Күүкэй--Тумул суолун-ииһин оҥорон барбыппыт. 1993 сыл муус устар ыйга тэриллэрбитигэр – 4 КАМАЗ массыына атыылаһа “КамАЗ-Дизель” собуотугар соҕуруу Набережные Челны куоракка көппүппүт. Владимир Макаровичтыын хаһыа да буолан барбыппыт. Харчыбытын төлөөн, докумуоннарбытын толорсубуппут кэннэ, собуот умайан хаалан, массыыналарбытын ылбакка, кураанах төннөн кэлбиппит.
Ол сыл сайыныгар массыыналарбытын быһаарса, В.М. Крыжановскайдыын соҕуруу көппүппүт. Набережные Челны бочуоттаах олохтооҕо, КамАЗ собуотун төрүттээбит, өр кэмҥэ дириэктэринэн үлэлээбит, Саха сиригэр Бүлүү гидроэлектростанциятын туттарбыт, Саха сиригэр Үрдүкү Сэбиэт дьокутаатынан талыллан үлэлээбит Евгений Николаевич Батенчукка приёмҥа киирбиппит. Саха сириттэн сылдьарбытын истэн, үөрэ-көтө көрсүбүтэ. Чэй иһэ-иһэ кэпсэппиппит. Кини кэпсэтэн, КамАЗтарбытын ыла сатаабыппыт да, кыаллыбатаҕа. ГАЗ-53 ылан баран, КамАЗ саппаастарын тиэнэн кэлбиппит.
Аныгылыы толкуйдаах салайааччы буолан...
Александр Николаевич Миронов Элгээйи нэһилиэгэр баһылыктыы олорон: “8 туонналаах КамАЗ массыына Элгээйи нэһилиэгин дьаһалтатын балаансатыгар турар, ону ылан үлэлээ”, – диэбитэ. Онон 1997 сыл кулун тутар ыйга нэһилиэк дьаһалтатын кытары 3 сыл устата үлэлээн төлүүргэ сөбүлэҥ түһэрсибиппит уонна 1997 сылга 10 427 612 солкуобайы үлэлээн төлөөммүн, 8 туонналаах КамАЗ массыынаны бэйэм бас билиибэр ылбытым. Онон Александр Николаевич, Уларыта тутуу кэмигэр аныгылыы толкуйдаах салайааччы буолан, миэхэ ити курдук КамАЗ биэрбитэ. Онон бүгүҥҥэ диэри тиэйэр-таһар үлэҕэ чааһынай урбаанньыт буолан үлэлии сылдьарбар олук уурбута диэн бэлиэтээн этэбин. Оччолорго чааһынай массыыналаах тиэйэр-таһар үлэҕэ дьарыктанар суоппардар билиҥҥи курдук элбэх буолбатах этилэр.
Усть-Куттан Сунтаарга (1300 км) кэнтиэйнэринэн таһаҕас тиэйэрбит. Онно ойуур суола буолан, уһуннук, 10-ча хонук устата айанныырбыт. Биир да үссэнэн ааһар сир билиҥҥи курдук суоҕа. Кэмиэрсийэ саҥа саҕаланарыгар элбэх таһаҕастаах кэнтиэйнэри Элгээйи сельпотугар уонна “Татыйыынаҕа” таһарбыт.
Олорон хаалбакка, мэлдьи үлэ үөһүгэр
90-с сыллар бүтүүлэригэр Сунтаар улууһугар уот кураан туран, от үүммэтэҕэ. Улуус тыатын хаһаайыстыбатын салалтата Чурапчыттан, Амматтан от тиэйэргэ сөбүлэҥ түһэрсибитэ. Владимир Григорьевтыын икки “камааһынан” от тиэйбиппит. Ыраах сиртэн оту ыспакка-тохпокко сатабыллаахтык баайан, тиэйэн аҕалар этибит. Нэһилиэктэринэн аттаран, аҕалбыт оппутун сүөкүүрбүт. Инньэ гынан иккиэйэҕин былааннаах оппутун барытын бириэмэтигэр тиэйбиппит. Ол сыл Сунтаар улууһугар хаһаайыстыбалар бары кыстыгы этэҥҥэ туораабыттара, сүөһү аҕыйаабатаҕа. Улуус тыатын хаһаайыстыбатын салалтата, бааһынай хаһаайыстыбалаах пиэрмэрдэр хойукка диэри махтаналлара.
Кэлин 8 туонналаах массыынабын 10 туонналаахха уларыппытым. Онтон МАЗ массыынаҕа көспүтүм. Билигин тиэйэр-таһар массыына элбээн, күрэстэһии элбээтэ.
Сайынын ордук Ленскэйтэн таһаҕас таһыытыгар сылдьабыт. Кыһынын Дьокуускайтан ханна сакаас баарынан барабыт. Чугастааҕы улуустарга тутуу матырыйаалын, аһы-үөлү суоппар доҕотторум С.С. Прокопьевтыын, В.И. Григорьевтыын, М.Емельяновтыын тиэйэ-таһа, күн бүгүҥҥэ диэри үлэ үөһүгэр айанныы сылдьабыт. Сопхуос үлэтигэр буһан-хатан, үлэҕэ эриллибит буоламмыт эбитэ дуу, суол сабыылаах да кэмигэр хаһан да ыһыктынан, налыччы олорон, биир да күн өрөөн хаалбакка, чаастаах үлэлээх киһи курдук күннэтэ кыһынын гарааһы сылытан, массыына көрүнэн, өрөмүөннэнэн сүүрэргэ бэлэмниибит. Дьиэҕэ олордохпуна, тэһийбэт курдукпун. Билиҥҥи үйэ сиэринэн “онлайн” ньыманан суоппардар тиэхиньикэлэрэ алдьанан төлөпүөннээтэхтэринэ, сүбэ-ама биэрэбин. Дьэ, ити курдук массыына уруулугар олорон, суоппардаабытым быйыл 50 сыла буолла.
Кэргэним Альбина Михайловналыын 3 кэрэчээн кыыстаахпыт. Кыргыттарбыт, күтүөттэрбит идэлэринэн үлэлии-хамсыы сылдьаллар. Сиэннэрбититтэн күммүт-ыйбыт тахсан, үүнэр күнү үөрэ, айхаллыы көрсөбүт.
Аҕабыт -- дьоллоох олохпут ТҮСЧҮТЭ
Кэпсэтиигэ Михаил Петрович олоҕун аргыһа, номоҕон бэйэлээх саха далбар хотуна, СӨ үөрэҕириитин үтүөлээх үлэһитэ, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, РФ уопсай үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ Альбина Михайловна кыттыһар.
-- ЗИЛ массыынанан сибидээнньэлии диэн барарбыт уонна кэтэх сүөһүлэригэр от тиэйэн кэлэрбит. Кийиит буолан кэлэн бараммын, наһаа үлэһит ыалларын, өрөбүлгэ кытта өрөөбөт үлэһиттэрин сөҕөрүм. Баабыскабыт, нуучча уонна быраас эрээри, сүөһү көрөрө-истэрэ. Сүөһүлэрин кытта киһилии кэпсэтэрин көрүөҥ этэ! Аны оҕуруота-аа... Мин кинилэр дьиэлэрин аанын аһан киириэхпиттэн тэбис-тэҥҥэ дьиэ ис-тас үлэтигэр ылсыбытынан барбытым. Элгээйигэ кэлэн, оскуола-саакка сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитим. Баабыскабыт уоппускатын ыллаҕына, соҕуруу дойдутугар, ийэтигэр күүлэйдии барара. Кэлин биэнсийэҕэ тахсан, аҕабыт өлбүтэ 3 сылын толорон баран, 1993 сыллаахха ийэтин көрө букатынныы дойдутугар, Аллараа Новгородка, көһөн барбыта. Көмүс уҥуоҕа онно хараллыбыта.
Төһө да ыраах олордор, Элгээйитин дьону-сэргэтин мэлдьи ыйыталаһара, барыларын кэриэтэ хос ааттарыгар тиийэ билэрэ. Дьон ыарыйдаҕына, ыҥырыктан ыҥырыкка сылдьыбыт буолан, бөһүөлэк дьонун барыларын кэриэтэ билэрэ. Төлөпүөнүнэн, *бассаап ситиминэн мэлдьи сибээскэ олороро. Сахалыы наһаа үчүгэйдик билэрэ, кэпсэтэрэ, сахалыы хаһыаттары мэлдьи ааҕара. “Сунтаар сонуннара” хаһыаты көтүппэккэ ааҕара. Эбэбит барыны-бары сатыыра – дьиэ иһинээҕи элэктэриичистибэни бэйэтэ тардара. Дьиэ иһинээҕи прибор алдьаннаҕына, барытын бэйэтэ өрөмүөннүүрэ. Ону уола Миша уонна кыыспыт Ольга батаннар, эмиэ сатаабаттара суох. Тиэхиньикэ, өрөмүөн буоллун, барытыгар ылсаллар. Сыбаайбабытыгар бэриллибит курустаал чаһыбыт 1993 сыллаахха үлэлээбэт буолан хаалбытын оччолорго кыракый кыыс Оля бэйэтэ өрөмүөннээн, оҥорон турардаах. Ол билиҥҥэ диэри үлэлии турар.
Олох садаачатын суоттатара
Кэлин Элгээйиттэн оҕолорбутун лиссиэйгэ үөрэттэрээри Сунтаарга көһөн киирбиппит. Төрөппүттэрим уһаайбатыгар икки этээстээх дьиэ туттан олохсуйбуппут. Улууска ыытыллар “Экология начинается со двора” куонкуруска кыттан, икки төгүл 1-кы миэстэни ылан турардаахпыт, Элгээйигэ олорон эмиэ. Бэйэм үөрэҕирии управлениетын уопсай үөрэхтээһин отделыгар начаалынньыгынан өр кэмҥэ үлэлээбитим.
Сүрдээх эппиэтинэстээх ыал буоламмыт, оҕолорбут оскуолаҕа үчүгэйдик үөрэммиттэрэ. Оскуола эрдэхтэн математиктар, физиктэр. Икки кыра кыыс Москубаҕа тэхиниичэскэй идэҕэ үөрэммиттэрэ. Кэргэним төһө даҕаны үрдүк үөрэҕи ылбатар, туочунай биридимиэттэргэ оҕолоругар мэлдьи көмөлөһөрө. Оскуолаҕа сүрдээх үчүгэй учууталларга үөрэммит эбит. Боруоста садаача суоттааччылар. Аны суоппар буолан, айанын килэмиэтирин, бэнсиин, сэлээркэ (ГСМ) төһө барарын ааҕа-суоттуу сылдьар идэлээҕэ. Оскуолаҕа сырыттахха, “А пуунтан Б пууҥҥа диэри массыына чааска хас эрэ килэмиэтири айаннаабыт” диэн садаачаны суоттатааччылар дии. Онон кини олох садаачатын мэлдьи оҥоро сылдьар эбит бу санаатахха. Аҕабыт оҕолорун 5 саастарыттан саахымакка уһуйталаан, кыргыттар бары -- саахыматчыттар. Саахымакка улуус чөмпүйүөннэрэ этилэр. Билигин да даачабытыгар бары муста түстүбүт да, саахымакка турнир оҥорон ыытар үгэстээхпит.
* * *
Улахан кыыспыт Валентина маннааҕы мэдиссиинэ институтугар үөрэммитэ. Эбэтин утумнаан эмчит идэлээх, өрөспүүбүлүкэтээҕи онкология дьыспаансырын хиимийэ-тэрэпиийэ отделениетыгар сэбиэдиссэйдиир. Иккис кыыс Ольга, “Саха Энерго” тэрилтэҕэ 10-ча сыл отдел начаалынньыгынан үлэлээн баран, быйылгыттан чааһынай урбаанньыт буолла. Ыал, 2 кыыс оҕолоохтор. Кэргэнэ Григорий Гуринов СӨ ОДьХХ былаан-экэниэмикэ управлениетыгар начаалынньыгы солбуйааччынан үлэлиир. Бу күннэргэ Москубаҕа баран “Лидеры России” күрэххэ өрөспүүбүлүкэ аатыттан хамаанданан тиийэн, финалга кытыннылар. Үһүс кыыс Мария -- “Якутскэнергоҕа” инженер. Кэргэнэ Василий Селляхов инженер идэлээх, эмиэ бу тэрилтэҕэ “Эбийиэктэри эксплуатациялыыр сулууспаҕа” кылаабынай исписэлииһинэн үлэлиир. Иккиэн Москубатааҕы энэргиэтикэ институтун бүтэрбиттэрэ. Мария Москубатааҕы Губкин аатынан ньиэп уонна газ университетын бүтэрэн, эмиэ онно энэргиэтикэ институтугар магистратураны кыһыл дьупулуомнаах бүтэрбитэ. 2 уол оҕолоохтор.
Кыргыттар, күтүөттэр бары Сунтаар политехническай лиссиэйин үөрэнэн бүтэрбиттэрэ. Бу аҕыйах хонуктааҕыта лиссиэйгэ – лиссиэйи төрүттээбит уонна билиҥҥэ диэри дириэктэринэн үлэлии сылдьар норуодунай учуутал Олег Константинович Сосин аатын иҥэрдилэр.
Бэйэбит, оҕолорбутугар чугаһаан, 2021 сыллаахха куоракка көһөн кэлбиппит. Аҕабыт туруу үлэһит киһи буолан, оҕолорбутун үөрэттэрдибит, дьиэлээтибит-уоттаатыбыт, онон оҕолорбут олохторун оҥкулун аҕалара оҥорон биэрэн, олоххо оннуларын буллулар. Аҕабыт үйэтин тухары чөл олоҕу тутуһан кэлбитэ – оҕолоругар үтүө холобур.
атах тэпсэн олорон
Саргылаана БАГЫНАНОВА сэһэргэстэ.
