Трамп аан дойду “начаалынньыга” буолаары тиргиллэ сырыттаҕына, олунньу 1 күнүгэр аан дойду сонуннарыгар кинини кыһытардыы, “Си Цзиньпин Кытай юана аан дойду сүрүн валютата буолуохтаах диэтэ” диэн иһитиннэрии тарҕанна. Бай, оттон биллэрин курдук, бүгүн аан дойду сүрүн валютатынан Эмиэрикэ дуоллара билиниллэрэ дии?
* * *
Баччааҥҥа диэри Эмиэрикэни туоратан, дуоллар миэстэтин былдьыыр кыахтаахпын диэн күүһүмсүйэр суоҕа. Арай ити Трамп “аны мантан инньэ аан дойду бэрээдэгин ким күүстээх быһаарар” диэбитин кэннэ, Си Цзиньпин “бөө” диэн багдаллан туран кэллэ. Ити аата тугуй? Кытай Эмиэрикэлиин “аан дойдуга ким хаһаайыный?” диэн, байыаннай иирсээҥҥэ тиийэ харсарга бэлэмин эппитэ буолуо дуо? Эмиэрикэни тобуктаттаҕына эрэ, дуоллары юанынан солбуйара өйдөнөр.
Эбэтэр юаны аан дойду иккис киинэ буолар БРИКС дойдуларын валютата оҥоруон баҕарара дуу? Кытай бүгүҥҥү сайдыытын ырытан көрдөххө, баччааҥҥа диэри “эйэлээх дойдубун, эргиэнинэн эрэ барҕарар дойдубун” диирэ уурайан эрэрэ көстөр. 1984 с. Д. Кэмерон “Терминаторыгар” көрдөрбүт киһи аймах уонна роботтар сэриилэрэ Кытайтан саҕаланыах курдук. Кытай аармыйатыгар сүүһүнэн тыһыынча дрон, БПЛА баар дииллэр. Баларга оҥоһуу өйүнэн тыҥырахтаах көтөр бултуур өйүн бырагыраамалаан, ханнык да эпэрээтэр салайыыта суох бэйэтэ сыалын булан дэлби тэптэрэн бултуур гына оҥоро сылдьаллар. Кытай сылга 300 тыһ. бырамыысыланнай роботы оҥорон таһаарар. Оттон аармыйатыгар “Терминатор” киинэҕэ курдук ытыалыыр, охсуһар, алдьаммытын бэйэтэ абырахтанар, киһи хамсанарын, майгытын, өйүн барытын хатылыыр гуманоид уонна ыт роботторы сэбилэниигэ ылбыта ыраатта, төһөлөрө кистэлэҥҥэ сылдьар.
* * *
Трамп “Эмиэрикэ сүрүн өстөөхтөрө – Кытай, Арассыыйа” диир. Кинилэр Эмиэрикэҕэ саба түһэллэриттэн хаххаланаары, Гренландияны ыла сатыырын этэр. Иккис өттүнэн, Трамп Кытай ньиэптэнэр суолларын быһан, мөлтөтө сатыыра көстөр. Бастакыта, урут Венесуэлаттан ньиэп ыла олорбутун Мадуроны оҕо курдук билиэн ылан тохтоттулар. Билигин Трамп Кытайга “Венесуэла ньиэбин харчытын Эмиэрикэҕэ төлөөн ыларгын көҥүллүүбүт” диир. Итиннэ сөбүлэстэҕинэ, аан дойдуга Кытай Трампы “аан дойду тойонунан” билиммит диэн өйдөнүөн сөп.
Иккиһэ, бу күннэргэ Иран “ядернай буомба оҥорортон аккаастанабын” диэн Эмиэрикэ ультиматумун ылымматаҕына, Трамп Ираны сэриилиэх курдук. Кини, ити үлүгэр саанан баран, туох да ситиһиитэ суох тохтоотоҕуна, Иран хотуулаах тахсар. Эмиэрикэни куттаабыт дойду буолан, Аан Илиҥҥэ ким да утары көрбөт буола кыаҕырар. Оттон иирсээн сэриигэ кубулуйдаҕына, Кытай аны Иран ньиэбин ылбат буолар. Оттон Арассыыйаттан ылара наадыйыытын барытын хааччыйбат.
* * *
Кырдьык, бүгүн Кытайтан ураты Эмиэрикэлиин баайынан-дуолунан, байыаннай кыаҕынан илин былдьаһар дойду суох. Европа дойдулара “модун күүстээхпит, уопсай биир аармыйа тэрийэн, 2030 с. Арассыыйаны сэриилиэхпит, өссө Евросойууһу сэнээн Гренландияны былдьаары киэбирэр Эмиэрикэни кэһэтиэхпит” дииллэр да, ити – салгыны эрэ сатарытыы. Сэрии – оонньуу буолбатах. Эспиэрдэр кинилэр сомоҕолоһор, биир модун аармыйаны тэрийэр кыахтара суох диир биричиинэлэрин кытта сөбүлэһиэххэ сөп. Былыргыттан улахан импиэрийэ буоланнар, бэйэ-бэйэлэрин кытта бэрт былдьаһан, сэнэһэн, сэриилэһэн кэлбит омуктар. Абааһы көрсүүлэрэ хааннарыгар дириҥ. Поляк, чех, словак, француз саллааттар ньиэмэс хамандыыры истибэттэр. Улахан омуктара аангылыйалар, французтар, испаниялар, ньиэмэстэр биир аармыйа буолбаттар, бэйэ-бэйэлэрин сиэһэн, ыһыллан бараллар. Аҕа дойду да сэриитин кэмигэр бары Сэбиэскэй Сойууһу сэриилии киирдэллэр да, ньиэмэстэр венгрдэри, румыннары, итальянецтары, атын европеецтары куттастар, мөлтөхтөр диэн итэҕэйбэттэрэ, сэнииллэрэ суруллар. Гитлер хотторон барбытыгар хас да “эрэллээх сателлит дойдулара” Германияны утары сэриини биллэрбиттэрэ. Аны билиҥҥи Европаҕа Африка, Аан Илин миграннара олус элбэхтэр. Бу дьону аармыйаҕа ылан сэбилээтэхтэринэ, сааларын өссө ким диэки туһаайаллара биллибэт.
* * *
Си Цзиньпин күүһүргүүрүн “ээ, ити Тайваны былдьаары “уруһуйданар” диир кыра. Кыаҕын олус билиммит Кытай бардамныыра биһиэхэ кутталланыан сөп.
Соцситимнэргэ соторутаа-ҕыта кытайдар “NetEase” дин медиа-платформаларыгар “Арассыыйа суулуннаҕына, 7 мөл кв. км сир таах быраҕыллыа суохтаах” диэн ыстатыйа тахсыбытын суруйаллар. Ити Уһук Илинэ өйдөнөр. Кэмэнтээрийгэ хайдах сирбитин былдьыыры кэпсэппиттэр. “Арассыыйа ВВП-та Кытай биир провинциятын ВВП-тын саҕа эрэ, Уһук Илиҥҥэ 50 тыһ. эрэ байыаннай баар, ол эрээри күүһүнэн ылар табыллыбат, Кытай диэки санаалаах күүстэри өйөөн, кирэдьиити хадаҕалаан, Кытайтан тутулуктаах “тутулуга суох судаарыстыбалары” оҥорон сири ылыахха сөп” диэн санааҕа охтоллор эбит. Ыалларбыт сорох “итии төбөлөөхтөрө” дойдубут мөлтүүрүн кэтэһэллэрэ сымыйа буолбатаҕа чахчы.
* * *
Соторутааҕыта биһиги дьоммут Анаабырга Пакса тумуһугар баар Хотугу драконнарын төбөтүгэр тиийэн дьоллонор кытайдары үөрэ-көтө көрүстүлэр, алҕаатылар, арыылаах алаадьынан күндүлээтилэр. Мин баччааҥҥа диэри Кытай дракона Хотугу байҕалга төбөтүн сууна сытар диэн номоҕу истибэтэҕим. Оттон Кытай Арктиканы былдьаһарын, Хотугу муора суолугар тахса сатыырын билэбит. Онон кытай “драконун төбөтүн” мээнэҕэ көрдөөбөт.
Өссө сэбиэскэй кэмҥэ Уус Майдаҕа оҕуруот аһа үүннэрэ кэлэн үлэлээбит кытайдар быыстарыгар эписиэрдэр сылдьыбыттарын билэбит. Ыалларбыт Сибиир, Уһук Илин кыра омуктарын кытта былыргыттан сибээстээхтэрин, аймахтыыларын эҥин туһунан араас номоҕу дойҕохтуохтарын сөп. Өксөкүлээх “кытай, дьоппуон омуктартан дьалты туттуҥ” диэн мээнэҕэ сэрэппэтэҕэ көстөн иһэр.
Владимир СТЕПАНОВ.
Хаартыска – sakhaday.ru
