СӨ үөрэҕириитин туйгуна, үрдүк категориялаах мэтэдьиис-учуутал, учуутал-международник Ньургуйаана Ивановна СКРЯБИНА ааспыт сыл күһүнүттэн Арассыыйа Үөрэҕин министиэристибэтин “Российский учитель за рубежом” диэн анал бырагырааматынан Узбекистан Өрөспүүбүлүкэтин Ташкент куорат оскуолатыгар математика учууталынан ананан тиийэн үлэлээбитэ сыл аҥаарыттан орто.
– Бэйэҕин билиһиннэриэҥ дуо?
– Мэҥэ Хаҥалас Төхтүрүттэн төрүттээхпин. Төрөппүттэрим Иван Петрович уонна Анастасия Михайловна Скрябиннар муус устар 10 күнүгэр кыһыл көмүс сыбаайбаларын бэлиэтииллэр. Онон, түгэни туһанан, хаһыатынан эҕэрдэбин тиэрдэбин. “Эһигини наһаа күүскэ таптыыбын, ахтабын. Оҕолоргутун атахтарыгар туруоран, олох киэҥ аартыгар үктэннэрэн, үлэһит дьон оҥорбуккутугар махтанабыт. Эһиги кыһамньылаахтык иитэн, үөрэхтээх киһи оҥороҥҥут, билигин аан дойдуну кэрийэн үлэлии сылдьарбынан киэн туттабын”. Төрөппүттэрим – “Кыым” хаһыат сүгүрүйээччилэрэ, мэлдьи сурутан ааҕаллар. Онон бу хаһыакка тахсыым кинилэр үбүлүөйдэригэр сүдү бэлэх буолуо дии саныыбын. Бэйэм үбүлүөйгэ кыайан тиийбэппин, онон хаһыатынан эҕэрдэбин ыытабын.
Бииргэ төрөөбүт 5-пит. Бэйэм Төхтүр орто оскуолатын үөрэнэн бүтэрбитим. Ол кэнниттэн Дьокуускайдааҕы 1-кы №-дээх педучилищены, кэлин СГУ математикаҕа институтун үөрэнэн бүтэрбитим. Идэбинэн математика учууталабын. Үлэлээбитим 26-с сыла буолла. Бастаан Майа оскуолатыгар математика учууталынан, онтон Дьокуускайдааҕы педагогика кэллиэһигэр преподавателинэн, кэнники 14 сылга Мэҥэ Хаҥалас Майатыгар Охлопков аатынан орто оскуолаҕа дириэктэри иитэр-үөрэтэр салааҕа солбуйааччынан уонна билим-мэтиэдьикэ үлэтигэр солбуйааччынан үлэлээбитим.
Ташкент куорат үөрэнээччилэрэ
– Кэпсэтиибит сүрүн тиэмэтигэр киириэххэ. Узбекистаҥҥа хайдах тиийэн хааллыҥ?
– Үөрэҕирии систиэмэтигэр уһуннук үлэлээммин, арыый сынньана, сэргэхсийэ түһээри, 2023 сыллаахха “Творческий отпуск учителя” диэн Саха сирэ учууталларга анаан биэрэр биир сыллаах уоппускатын ылбытым. Сири-дойдуну көрөөрү, Турция Анталия куоратыгар кыстыырга санаммытым. Онно чааһынай оскуолаҕа “резюме” ыыппыппар, кыра куонкурус кэннэ үлэҕэ ыҥырбыттара. Онно оробуочай визанан үлэлээбитим. Ол эрээри Турцияҕа оҕобор сатаан ВНЖ (вид на жительство) оҥорботохторо, ону таһынан оҕом сылдьар уһуйаанын төлөбүрэ үрдүгэ. Ол иһин сыл аҥаарынан дойдубутугар төннөн кэлбиппит. Дьэ, онно билбитим сылаас дойдуга олорор, үлэлиир табыгастааҕын, интэриэһинэйин.
Төннөн кэлэн, дойдубар үлэлии сылдьан “Российский учитель за рубежом” диэн гуманитарнай бырайыак баарын онно билсибит учууталларым кэпсээбиттэрэ.
– Узбекистан төһө бэрт дойду эбитий, саҥа сылдьар киһи хараҕар?
– Мин эрдэ син сири-дойдуну көрбүт, айаннаабыт дьоҥҥо киирсэбин. Парижтан саҕалаан баран, Азия дойдуларыгар тиийэ сылдьыталаабытым. Арай Узбекистан туһунан туох даҕаны өйдөбүлүм суоҕа. Манна анаабыттарын эрэ кэннэ, дьэ, интэриэһиргээн, интэриниэккэ үөрэтэн барбытым уонна сүрдээҕин үөрбүтүм. Олус дьикти, дириҥ, ураты устуоруйалаах кырасыабай дойдуга баран эрэрбиттэн... Ол эрээри испэр син биир куттанарым, саарбахтыырым.
Бу бырайыагынан Узбекистаҥҥа 4-с сылын үлэлии сылдьар биир дойдулааҕым Күннэй Лехановалыын билсэн, кини ыйан-кэрдэн, сүбэлээн, балачча бэлэмнээх киһи кэлбитим. Дьэ, ол кэлээ-ээн... соһуйуум, сөҕүүм-махтайыым, сэрэйбиппинээҕэр өссө кэрэ, сайдыылаах дойду буолан биэрдэ.
– Дьэ диэ... Истэргэ, эчи, үчүгэйин!
– Хара маҥнайгыттан Ташкент куораты сүрдээҕин сөбүлээтим. Куорат, эчи, кырасыабайын, күөҕүн, ырааһын, элбэх аныгылыы пааркалардаах, тырааныспар систиэмэтэ (метро, оптуобус, такси) аһара сайдыбыт дойдута эбитин көрөн сөхтүм-махтайдым. Күһүҥҥү каникулга – Самарканд, онтон кыһыҥҥы сынньалаҥҥа Бухара курдук Орто Азияҕа аатырбыт историческай куораттары көрөн дуоһуйдубут. Узбек омук хайдах курдук киэҥ устуоруйалааҕын, аан дойдуга математика, мэдиссиинэ, астрономия науката сайдарыгар биллэр-көстөр дьоннордооҕун билэн сөхтүм. Ол курдук, “Алгебра” билимин төрүттээччи Аль-Хорезми, мэдиссиинэҕэ улахан үлэлэрдээх Ибн Сина (Авиценна) – аан дойду дьоно бары да истэн билэр буолуохтаахтар.
Узбек омук амарах, аһыныгас сүрэхтээх, сымнаҕас майгылаах омук буоларын киһи хайгыы көрөр. Ол курдук, Аҕа дойду Улуу сэриитин кэмигэр төһөлөөх элбэх аччыктаабыт, тулаайах хаалбыт оҕолору иитэн-аһатан киһи оҥорбуттарын “Ты не сирота” киинэнэн аҕа көлүөнэ дьоммут бары даҕаны билэр буолуохтаахтар. Оччотооҕу сэрии кэминээҕи сыллартан дэлэҕэ “Ташкент – город хлебный” диэн аатырыа дуо?!
Аны хайдах курдук талааннаах норуотуй! Оҕо сааспыт Сэбиэскэй Сойуус киинэлэрин актёрдара Матлюба Алимова (“Цыган” киинэ), Талгат Нигматулин (“Пираты”), Рустам Сагдуллаев “В бой идут одни старики”, Сойууска биллэр “Ялла” вокальнай ансаамбыл солиһа Фарух Закиров “На востоке” диэн ырыатын бары да истэбит, билэбит.
Оттон мас, тимир уустарын оҥоһуктарын оһуора сиэдэрэйэ, иистэнньэҥнэр бараан тириитинэн тикпит көбүөрдэрэ, таҥастарын-саптарын быысыбайа кэрэтэ, мааныта... Түмэллэр, медреселэр, мэчиэттэр архитектуралара, тутуутун баараҕайа, кырасыабайа! Ону барытын киһи тылынан кыайан тиэрдибэт... Былыргы өбүгэлэриттэн тиийэн кэлбит сиэри-туому, үгэстэри кэрэһилиир, устуоруйаны тиэрдэргэ аналлаах элбэх түмэллээхтэрин, ол түмэллэригэр эдэр көлүөнэ бэрт өйдөнүмтүөтүк ылынарыгар аныгылыы технологияҕа олоҕуран оҥоһуллубуттарын хайҕаатым. Олус диэн сөхтүм-махтайдым.
Аны астарын арааһа, минньигэһэ... оҕуруот аһа дэлэйэ, минньигэһэ! Аатырбыт узбек плова, самса арааһа, тандырга буспут лэппиэскэ... киһи этэ да барбат.
– Кырачаан кыыскын илдьэ сылдьаҕын дуу? Адаптацияны хайдах аастыгыт?
– Мин 2 оҕолоох соҕотох ийэбин. Билигин адаптациябытын этэҥҥэ ааһаммыт, арыый да чэпчээтэ. Уолум Екатеринбург куоракка юридическай университекка борокуратуура институтугар 3-с кууруска үөрэнэр. Кыыһым Лилиана – 2-с кылаас үөрэнээччитэ. Манна нуучча тыллаах кылааска ылбыттара. Кылаастарыгар 44 оҕо үөрэнэр. Алын сүһүөх оскуола бырагырааматыгар майгынныыр, ол гынан баран син биир уратылаах. Холобура, манна омук тылын күүскэ үөрэтэллэр. Математика бырагыраамата “эрдэлиир”, онон үчүгэй.
Оскуолаҕа кылаас аайы 40–45 оҕо үөрэнэр. Сүрүн уустуга – ол. Дьиссипилиинэни тутарга, үөрэнээччилэри, кылааһы барытын үлэлэтэргэ уустук. Ол эрээри маннааҕы кэллиэгэлэрим сүрдээҕин өйүүллэр, төһө кыалларынан көмөлөһөллөр. Оҕолор сүрдээх истиҥнэр, үтүө майгылаахтар, иитиилээхтэр, улахан дьону убаастыыллар. Онон үөрэнээччилэри кытта чугаһастыбыт, өйдөстүбүт диэххэ сөп. Кыыһым эмиэ ыарырҕаппата, атын омук эйгэтигэр түргэнник киирдэ. Ол эрээри син биир дойдутун, дьүөгэлэрин суохтуур, кыһынын, хаарын ахтар. Манна аҕыйах күн хаар түспүтүн киллэрэн, аҕыннаҕына туппахтыы сылдьаары, халадыынньык тоҥороругар ууран сытыарар.
“РОССИЙСКИЙ УЧИТЕЛЬ ЗА РУБЕЖОМ”
– Арассыыйа Үөрэҕириитин министиэристибэтэ ыытар бырагырааматын сиһилии билиһиннэриэҥ дуу? Баҕар, бу бырагырааманан атын дойдуга үлэлии барыахтарын баҕарар биир дойдулаахтарыҥ баар буолуохтарын сөп.
– “Российский учитель за рубежом” бырайыак сүрүн сыала-соруга – нуучча тылын аан дойдуга тарҕатыы, Арассыыйа үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэрин киэҥ эйгэҕэ билиһиннэрэн, омук оҕолорун үөрэтии, бэлэмнээһин, дойдулар икки ардыларыгар сыһыаны бөҕөргөтүү буолар.
Бырайыагы РФ Үөрэҕириитин министиэристибэтин “Центр международного сотрудничества” иилиир-саҕалыыр. Бырайыак 2017 сылтан үлэлиир. Билигин Арасыыйаттан 600-тэн тахса учуутал 30-ча тас дойдуга үлэлии-хамсыы сылдьар. Сүрүнэ, нуучча тылын үөрэтэллэр, ону таһынан математика, физика, биология, химия биридимиэттэрин, маны тэҥэ алын кылаас учууталлара уонна уруһуй, физкультура биридимиэттэрин нуучча тылынан үөрэтэргэ көмөлөһөллөр.
Бырайыакка киирсэн, докумуоннары хомуйсан, анал куонкуруһу ааһан, хас да дойдуну сэҥээрэрбин эппитим. Олортон Узбекистаны талларан, Ташкент куорат буоларын истэн, үөрүүнэн сөбүлэһэн кэлбитим. Айан ороскуотун төлүүллэр, үлэбит киниискэтин толороллор, онон педагогическай ыстааспыт барыта толору ааҕыллар. Мэдиссиинэ страховката бэриллэр. Узбекистан Өрөспүүбүлүкэтэ олорор дьиэнэн толору хааччыйар. Онон үлэлииргэ-хамныырга усулуобуйа барыта тэриллэр диэххэ сөп. Кииҥҥэ психологическай, мэтэдьиичэскэй сулууспа, дойдуларынан кураатардар, уопуттаах настаабынньыктар үлэлииллэр. Онон киһи туохха даҕаны мунаахсыйбат, соҕотохсуйбат, барытын иилээн-саҕалаан, үчүгэйдик көрөллөр-истэллэр.
Онон бу бырайыагынан Узбекистаҥҥа түбэспиппиттэн сүрдээҕин үөрэбин, дьылҕабар махтанабын. Бу дойдуну билбэтэх-көрбөтөх өттүбүттэн арыйдым, таптаатым, норуотун ис сүрэхпиттэн убаастаатым. Чахчы даҕаны, илэ көрөн, эт кулгааххынан истэн, көрбүт эрэ киһи сөҕөр-махтайар. Ол иһин үгүстүк социальнай ситимнэринэн сырдата сатыыбын, кэпсиибин, көрдөрөбүн. Саха дьоно үксүлэрэ билбэттэр эбит, олус соһуйаллар. Манна аймахтарым, дьүөгэлэрим кэлэн, ыалдьыттаан, эмиэ сөбүлээн аҕай бардылар.
– Биир сыл хантараагынан үлэлиигин дуо?
– Биир сылга дуогабардаахпын. Онтон сыл аҥаара “испытательнай” болдьохтоох этибит. Эһиил ханна үлэлиирбитин кииммит быһаарар. Бэйэм Ташкент куораты, оскуолабын сөбүлээтим. Оҕолор уонна оскуолам салалтата “эһиил кэлээр” диэн көрдөһөллөр. Онон толкуйданабын. Эмиэ даҕаны атын дойдулары көрөр баҕа баһаам. Холобура, Монголия, Кытай, Вьетнам, Египет... Ол гынан баран омук тылын холкутук билбэт киһиэхэ уустук буолуо дии саныыбын. Онон “постсоветскай” дойдулары талар ордук курдук.
– Маннык бырагырааманан омук сиригэр үлэлиэн баҕалаахтарга тугу сүбэлиэҥ этэй?
– Омук сиригэр, тас дойдуга үлэлиэн баҕалаахтарга сүрүнэ – доруобуйа. Онон доруобуйаны эрдэттэн көрүнэн, эмтэнэри эмтэнэн, бэлэмнэниэххэ наада. Уонна биллэн турар, киһи тус бэйэтин майгыта-сигилитэ. Сүрдээх “толерантнай” буолуу ирдэнэр. Аһаҕас майгылаах, коммуникабельнай уонна “стрессоустойчивай” майгылаах эрэ киһи табыллан үлэлиир. Тоҕо диэтэххэ, син биир тутатына барыта табыллан испэт, ол иһин сүрдээх элбэх киһи ону тулуйбакка, кыаммакка төннөр эбит. Онон өй-санаа, уйулҕа өттүнэн бэлэмнэнэн, бэйэҥ ирдэбилгин чопчулаан, күүстээх санааланан, киэҥ көҕүстэнэн, омук дьонун кытта алтыһа үөрүйэх буоллаххына, оччоҕо эрэ барыта табыллар.
– Саастарыгар хааччах баар дуу?
– Хааччах суох. Аҥкыата-резюме толорон, улахан кэпсэтиини, куонкуруһа ааһыахха наада.
“Российский учитель за рубежом” Норуоттар икки ардыларынааҕы гуманитарнай бырайыак 2017 сылтан саҕаланан, билигин 30-ча – Таджикистан, Узбекистан, Кыргызстан, Вьетнам, Монголия, Сербия, Турция, Египет, Кытай, Эфиопия, Алжир, Джибути, Соҕуруу Осетия, Абхазия, Куба, Венесуэла, Никарагуа, Сирия, Ливан, Холбоһуктаах Араап Эмиратыгар (ХАЭ) дойдуларыгар үлэлиир. Билигин 600-тэн тахса Арассыыйа учууталлара үлэлииллэр. Нуучча тыла, алын сүһүөх кылаас, математика, информатика, физика, хиимийэ, биология, география идэлээхтэр сайаапка биэрэн, анал куонкуруһу ааһаллар.
“УРУОГУ КЫҺЫЛ ТЫЛГЫНАН ҮӨРЭТЭҔИН”
– Узбекистан үөрэҕириитин систиэмэтин билиһиннэрдэргин...
– Биһиги бары биридимиэти нууччалыы үөрэтэр кылаастарга үлэлиибит. Узбекистан үөрэҕириитин систиэмэтэ, биллэн турар, уратылаах. Бырагыраама ис хоһооно, учуобунньуктар, оҕо билиитин сыаналыыр систиэмэ олох атын. Ол курдук, 10-нуу баалынан сыаналанар, хонтуруоллуур үлэ элбэхтик ыытыллар, эксээмэн атыннык тэриллэр. Күннэтэ толорор докумуон үлэтин биһигиттэн ирдээбэттэр, арай элэктэриэн сурунаалы хайаан да тута толорон иһиэхтээххин. Үөрэнээччини оскуолаҕа босхо аһатыы көрүллүбэт эбит. Оскуола материальнай-тэхиниичэскэй өттүнэн мөлтөх хааччыллыылааҕын бэлиэтии көрдүм. Ол курдук, принтер, элэктэриэн дуоска, бырайыактар суоҕун кэриэтэ. Уруогу “кыһыл тылгынан” үөрэтэҕин. Хамнас төлөнөр систиэмэтэ, аттестация эмиэ олох ураты. Хамнастара сүрдээх кыра, онон биир учуутал 40 чааска тиийэ үөрэтэр, иккилии кылааһы салайыан сөп эбит. Уонна, биллэн турар, учуутал тиийбэт.
Оттон сэҥээрбитим диэн – учууталга “мэтэдьиичэскэй” күн ананар. Холобура, биһиэхэ, математиктарга – чэппиэр. Бу күн учууталлар уруок биэрбэттэр, бэйэ-бэйэлэригэр уруокка сылдьаллар, сэминээргэ, үөрэххэ бараллар, уруокка бэлэмнэнэллэр.
“Иитии” (воспитание) диэн анал биридимиэт баар. Онно сиэри- майгыны үөрэтэллэр-такайаллар. Оскуолаҕа улахан тэрээһин ыытыллыбатын кэриэтэ. Ол оннугар оҕолор эбии дьарыкка, сиэксийэҕэ, куруһуокка, атын анал сиргэ дьарыктаналлар.
Узбек оҕолоро сүрдээх эйэҕэстэр, элэккэйдэр. Онон “омук инникилээҕэ оҕолортон көстөр” дииллэрэ сөп. Кинилэр омук тылын күүскэ баһылаабыттар. Үөрэтэр оҕолорум бары кэриэтэ омук тылынан холкутук саҥараллар. Онно анаан омук тылын “носителлэрин” аҕалан үлэлэтэллэр эбит. Онон үөрэнээччилэр Дьобуруопа, Эмиэрикэ курдук тас дойдулар үрдүк үөрэхтэригэр туттарсан, үөрэнэргэ бэлэмнэнэллэр. Онно үөрэнэн, дойдуларыгар кэлэн үлэлииллэр-хамсыыллар эбит. Миниистирдэри, салайааччылары көрөн, оннук түмүккэ кэллим. Бэрэсидьиэннэрэ Шавкат Мирзияев ыытар бэлиитикэтэ эмиэ онно туһуланар эбит. Тас дойдуларга ыччаты ыытан, үөрэттэрэн, дойдуларыгар кэлэн үлэлииллэригэр бары усулуобуйаны тэрийэллэр.
САХАЛЫЫ ААППЫН КИЭН ТУТТАБЫН
– Саха сирин билэллэр, интэриэһиргииллэр дуо?
– Сүрдээҕин интэриэһиргииллэр, туоһулаһаллар, сэҥээрэллэр. Саха сиригэр мэлдьи кыһын диэн өйдөбүллээхтэр. Онон бэйэм өттүбүттэн сырдатар, өйдөтөр, билиһиннэрэр үлэ барар.
Омук сиригэр үлэлиир сүрдээх интэриэһинэй, ол эрээри олус эппиэтинэстээх. Аан дойду таһымыгар төрөөбүт Сахаҥ сирин, бүтүн Арассыыйа аатыттан үлэлииргин умнумуоххун наада. Эйигинэн сирэйдээн, бүтүн норуоту эрэ буолбакка, Арассыыйа үөрэҕириитин таһымын сыаналыыллар. Онон түһэн биэрбэт курдук туттан-хаптан, саҥаран-иҥэрэн сылдьаҕын, үлэлиигин-хамсыыгын. Икки бүк эппиэтинэстээх үлэ дии саныыбын уонна киэн туттабын.
– Дойдугун төһө ахтаҕын?
– Наһаа ахтабын. Тылынан кыайан тиэрдиллибэт ахтылҕан. Төһө да тымныы, тыйыс айылҕалааҕын иһин, дойдуҥ курдук кэрэ, кырасыабай дойду суох. Атын дойдуга, омук ортотугар сырыттаҕына, киһи сахатын киэн туттара өссө күүһүрэр эбит.
– Сахалыы ааккын төһө дьиктиргииллэр, сатаан саҥараллар дуо?
– Тас дойдуга үлэлиэхпиттэн сахалыы ааттаахпыттан сүрдээҕин астынабын. Тута туоһулаһаллар, туох суолталааҕын ыйыталлар уонна сэҥээрэллэр. Үөрэнээччилэрим сыыһа саҥаралларын сөбүлээбэккэ “Яна Ивановна” дииллэрин көҥүллээбитим. Сорохтор син сатаан ааттыыр буоллулар.
БУ ДОЙДУГА КЭЛЭН КҮҺҮНҮ, ДЬЭ, ТАПТААТЫМ
– Билигин күн-дьыл туруга хайдаҕый? Сахалар ыһыахтарыгар маарынныыр Навруз бырааһынньыгар сырыттыҥ ини? Сумалак диэн суукка устата буһарар астарын амсайдыҥ дуу?
– Узбекистаҥҥа кэлэн баран, 47 сааспар күһүнү, дьэ, таптаатым. Дьыл бу кэмэ олус да кэрэ эбитин өйдөөн көрдүм. Ол да иһин бэйиэттэр айымньыларыгар күһүнү олус элбэхтик хоһуйаллара мээнэҕэ буолбатах эбит. Биһиэхэ, Саха сиригэр, күһүммүт өрүү ардахтаах, тыаллаах, бадарааннаах буолар. Сэбирдэх саһаран баран, кылгас кэмҥэ тураахтыыр. Манна олох биир да күн ардаабата, инньэ гынан олохтоохтор оҕуруот аһа, от-мас куура хатарыттан эрэйдэнэллэр эбит.
Сүрдээх сымнаҕас кыһын буолан ааста. Бэрт кылгас кэмҥэ хаардаабыта. Олохтоох дьон хаарга наһаа үөрэллэр. Оҕолуун-уруулуун бары таһырдьа тахсаллар, салгын ырааһырар, остуоруйаҕа курдук кэрэ буолар. Ол эрээри өр турбакка ууллан хаалаахтыыр. Кыһынын ахсынньы, тохсунньу ыйдарга +6- +10 кыраадыс буолар. Олунньуттан саастара кэлэр. Кулун тутарга кыралаан ардаата. Билигин от-мас көҕөрөн, сибэккилээн, силигилээн аҕай турар. Миндаль, абрикос, вишня, персик, дьаабылыка, сирень, черемуха сыта дыргыйан олорор. Ордук кэрэтик “павлония” диэн мас сибэккилиир эбит. Ол маһы хас эмэ килэмиэтиринэн суол кытыытынан олордон кэбиспиттэрэ – көрүөхтэн эриэккэс, кэрэ көстүүлээх!
Кулун тутар ыйга Рамазан ыйа тутуһулунна. Ол кэмҥэ куорат арыый чуумпурда, дьон-сэргэ аҕыйаата. Бу ый 21 күнүгэр сахалар ыһыахпытыгар тэҥнээх Навруз бырааһынньыга бэлиэтэннэ. Сынньалаҥ пааркаларыгар араас тэрээһин буолла, ыал олбуорун ахсын “сумаляк” (сууккаҕа 24 чаас устата тохтоло суох булкуйан, бурдугунан оҥоһуллар повидлоҕа майгынныыр ас) буһардылар. Биһигини эмиэ Киин пааркаҕа босхо күндүлээтилэр. Сүрдээх өрө көтөҕүллүүлээх, сырдык бырааһынньык буолан ааста.
– Арассыыйаҕа сааҥсыйанан сибээстээн, “брендовай” пиирмэлэр бары тахсан барбыт буоллахтарына, ол Узбекистаҥҥа толору дуо?
– Оннук. Ордук Ташент Молл эргиэн киинигэр бааллар. Мин сөбүлээн Zara, LC Waikiki, Mango маҕаһыыннарыгар сылдьабын. Узбекистаҥҥа бэйэлэрэ танаска-сапка эмиэ “бреннээхтэр”. Олортон үксүн Stone sity шоурумҥа булуохха син. Куорат саамай былыргы “Чорсу” ырыынагар узбектыы аныгылыы “стилизованнай” таҥастары бэркэ атыылыыллар. Бэйэбэр хас даҕаны халаат, чапаан ылынным. Олус сөбүлээтим.
– Ас-таҥас, бородуукта, оҕуруот астарын сыаналарын билиһиннэрэриҥ буоллар.
– Киин Арассыыйаттан сылдьар дьон бородуукта сыанатын “Москуба, Санкт-Петербург сыанатыгар тэҥ” дииллэр. Оттон Саха сиригэр тэҥнээтэххэ – чэпчэки. Ол курдук, үүт сыаната – 100, килиэп – 35, сымыыт 10 солкуобай. Саамай эт сыаналаах – киилэтэ 1000 солкуобай (ынах этэ). Оҕуруот аһа кыһын ыарахан этэ. Күһүн олус чэпчэки, холобур, оҕурсу – 35– 50, помудуор – 70, дьаабылыка 70– 100, бинэгирээт –140 солкуобай кэриҥэ. Оҕуруот арааһа элбэх.
– Сиэрдэрин-туомнарын төһө тутуһалларый?
– Ташкент – дьобуруопалыы соҕус уонна саамай куттала суох куорат. Мусульман итэҕэлин сүрдээҕин тутуһаллар. Оҕолор аҕам саастаах дьоҥҥо ураты убаастабыллаах сыһыаннаахтарын бэлиэтээтим. Уопсайынан, бу дойдуга кэлиэхпиттэн иирсибит, айдаарсыбыт, бурайсыбыт дьону көрө иликпин, арыгы испит да дьону көрсүбэккин. Уулуссаҕа полиция, маны тэҥэ туризм полицията сүрдээх элбэх. Төһө да улахан куорат олохтоохторо буоллар, ыгылыйбат, ыксаабат майгылаахтар, уопсастыбаннай сиргэ, бэл, метроҕа куруук чуумпу, уоскулаҥ эйгэ.
– Тылларын син өйдүүгүн дуу?
– Түүр бөлөҕөр киирэр буолан майгынныыр. Син өйдүүр курдукпун. Ордук ахсааны уонна харчыны быһаарсар чэпчэки.
– Арассыыйаттан баран үлэлии сылдьар учууталлар, хамнаскыт төһөнүй? Араастаһар дуо?
– Араастаһар бөҕө буоллаҕа. Биһигиннээҕэр икки бүк кыра хамнаска үлэлииллэр. Биһиги хамнаспытын кэпсиирбит бобуллар. Москуба куорат учууталларын хамнастарыгар тэҥнэммит хамнаһы ылабыт эрэ диэхпин сөп.
– Бу бырагырааманан үлэлии сылдьар сахалар бааллар дуу?
– Манна кэлэн үлэлии сылдьар сахалар үспүт. Бэйэ-бэйэбитин кытта билсэн, өйөһөн, кылгас кэм иһигэр аймахтыы курдук чугасаһан, алтыһан сылдьабыт. Дьокуускайтан сылдьар Күннэй Леханова нуучча тылын учуутала идэлээх, Узбекистаҥҥа үлэлээбитэ 4-с сыла, уопуттаах учуутал, Фергана куорат университетыгар преподавателлиир, биһиги настаабынньыкпыт. Ай-Ураана Лугинова хиимийэ учууталынан Кашкадарья уобалаһын Чирокчи куоратыгар бастакы сылын үлэлиир.
– Ньургуйаана сэргэх, истиҥ кэпсэтииҥ иһин махтанабын. Этэҥҥэ буоллаҕына, аны күһүн тиийдэхпинэ, олохтоох омуктары сиһилии билиһиннэриэм, көрдөрүөм. Көрсүөххэ диэри!
Саргылаана БАГЫНАНОВА.
Хаартыскаҕа: Фергана институтугар преподавателинэн үлэлиир Күннэй Леханова, Кашкадарья уобалаһын Чирокчи куоратыгар хиимийэ учууталынан үлэлиир Ай-Ураана Лугиновалыын.
