Куорат сиригэр-уотугар, мэччийэр миэстэтэ суох, тула таас, хаамыска дойдуга, тыа хаһаайыстыбатын тутар уустуктардаах буоллаҕа.
Биһиги куораппытыгар биир санаанан салайтаран кыһалҕаны быһаарар, туруу үлэһит, ис сүрэхтэриттэн сүөһүнү таптаан иитэр, дьарык оҥостор ыал баар. Бүгүн кинилэр – биһиги ыалдьыттарбыт.
Анна Яковлевна Слепцова уонна Алексей Иннокентьевич Оконешников бэйэлэрин дьоҕус хаһаайыстыбаларын тэриммиттэрэ 11-с сылыгар барбыт. Сэһэргэһэ турдахпытына, биир ыанылла турар козаларын атыылаһан бардылар. Ол хаһаайыннарга туһунан долгутуулаах суол буолар эбит, бэл, мин хараастан, долгуйан ыллым. Бу – бэйэ дьыалатын тэринии уонна ол бородууксуйатынан эргинии биир көрүҥэ буоллаҕа.
Хаһаайыннар харамайдарын харайа-бэрийэ сылдьан, биир-биир билиһиннэрэн кэпсээтилэр. Эргинии эйгэтин аан бастаан чоппуускаларынан саҕалаабыттар. Онтон Валерий Лаптевтан козалары ылбыттар. Сүөһүлэр-көтөрдөр бары анал ааттаахтар.
Маҥнай уопсай хотоҥҥо үктэнним. Манна 9 коза, 10 сибиинньэ, 30-тан тахса куруолук турар эбит. Ыаныллар козалар туһунан тураллар. «Куруолук этэ олус минньигэс. Тириитин астаан баран, Дьокуускай куоракка соҕотуопкаҕа ыытабыт», – диэн хаһаайка кэпсээнин саҕалаата. Ити кэннэ: «Бастаан хас биирдии харамай сытар миэстэтин, килиэккэлэрин, эриэйкэлэринэн оҥорор этибит. Кэлин тимир килиэккэ оҥорор буолбуттара үчүгэй», — диэн хаһаайын Алексей Оконешников санаатын үллэстэр.
Хас биирдии харамай ураты харалтаны ирдиир
Анна Яковлевна уонна Алексей Иннокентьевич «коза үүтэ олус иҥэмтэлээх үүт буоларын дьон өйдүүр буолла, сакаас киирэр» диэн бэлиэтииллэр. Үс чооскулаах ийэ сибиинньэ сытар. Анна Яковлевна биир түгэнтэн быһа тардан кэпсээтэ. Биирдэ сибиинньэ оҕотун кыайан төрөппөтөҕөр, Анна Яковлевна оҕону илиитинэн хостоон таһаарбыт, көмөлөһөн биэрбит. Аны, ийэлэрин үүтэ киирбэккэ, оҕолорун коза үүтүнэн аһаппыттар. Ньирэй оҕолуу 4 чаас арыттаах түүннэри-күнүстэри бүөбэйдээн, сылааска тутан, сүөһү гынан таһаарбыттар.
Бу курдук хас биирдии сүөһү ураты харалтаны, бириэмэни ирдиир. Аны туран, майгыта бростуойа суох сүөһү диэн эмиэ баар буолар эбит. Мин кэлэн турдахпына илдьэ барбыт козалара барахсан ыанылларын сөбүлээбэт, кытаанах майгылаах буолан, атыыламмыт.
Сибиинньэни былаанынан буоһаталлар эбит. Холобур, сибиинньэ оҕото кыһын төрөөн, борбуйун көтөхпүтүн кэннэ, кыһыҥҥы суолунан нэһилиэктэргэ атыыга ыытыллар.
Сымыыты таһаарыы – туһунан болҕомто
Куурусса хараллар хотонугар 17 көтөр иитиллэр эбит. Биир кырачаан чоппууска ийэ куурусса иннигэр-кэннигэр түһэрэ – көрөргө олус үчүгэй. Анна Яковлевна инкубаторга укпут 10 сымыыттан баара-суоҕа бу биир эрэ чоппууска тахсыбытын кэпсиир. «Аныгы интэриниэт ситимигэр сүбэлэһэр, уопут атастаһар бөлөхтөрдөөхпүт. Биирдэ Мария Егоровналыын уонна Леонид Леуталыын кыттыһан, Москубаттан 30 устуука хаас сымыытын сакаастаабыппыт. Онтон алтата эрэ тахсыбыта. Атыттар иччитэхтэр эбит этэ. Онон бэйэ сымыытын боруобалаары, бу инкубаторга уктубут», — диэн инкубаторга угуллубут 20 сымыыты көрдөрдө. Инкубаторданар сымыыт туһугар харалта бөҕөнү ирдиир эбит. Сымыыттар биир ый устатыгар +35 кыраадыс сылааска сытыахтаахтар, түөртүү чаас буола-буола эргитиллиэхтээхтэр. Хаҕа имигиирин (сымныырын) туһугар, уксуустаах уунан ыһыллыахтаах, инкубатор иһигэр сиигэ үрдээн иһэрин курдук, тэмпэрэтиирэтэ нэдиэлэ буола-буола иккилии кыраадыһынан түһүөхтээх.
Итини сэргэ дьиэҕэ тус-туспа эбээһинэстээх икки куоска баар. Биирэ – кутуйахсыт, хотон харабыла, иккиһэ – дьиэ араҥаччыта.
Дьарыкпытын ис сүрэхтэн сөбүлүүр буолан тутабыт
«Комбикорм сыаната сылын аайы үрдүүр. Бастаан дьарыктанарбыт саҕана биир куул 800 солк. этэ. Билигин 1800 солк. буолан турар. Бастаан бэйэ дьарыктаах буолуу бырагырааматынан 250 000 солк. ылбыппыт. Ол харчынан хотоннору туппуппут, тимир килиэккэлэри атыыласпыппыт. Комбикорм, эбии аһылык ыларга ханнык да чэпчэтии көрүллүбэт. Онон сибээстээн, кирэдьиит ылан, дьыалабытын саҕалаабыппыт. Онтубутун бу күҥҥэ диэри төлөһө олоробут. Ол иһин күнүстэри-түүннэри мөҕүстэххэ эрэ барыс кэлэр», — диэн Анна Яковлевна санаатын үллэстэр.
Сибиинньэ аһылыгын, балык иһин дьон бэрсэр, коза үүтүнэн да эргинэн ылаллар эбит.
Бу курдук, улууска тыа хаһаайыстыбатын сайыннарар биир бастыҥ үлэһит ыалы кытта астына-дуоһуйа билистибит. Хаһаайыннар бэлиэтииллэринэн, харамайдары ис сүрэхтэриттэн таптыыр, харыһыйар, түүннэри-күнүстэри мөхсөр дьон буолан тутан олордохторо...
Дириҥ убаастабылы ылар, холобур буолар ыалдьыттарбар доруобуйаны, тус олохторугар дьолу-соргуну баҕарабын. Кинилэр баар буоланнар, Орто Халыма куоратыгар тыа хаһаайыстыбата баар, бэйэ дьыалатын салаата сайдар.
Саргылана Кокорина, Орто Халыма (@khalymadolgunnara)
