Дьоруой сулуһа уолаттарбытын булуо диэн эрэнэбит

 

 

 

2024 с. балаҕан ыйын бүтүүтэ Киин тэлэбиидэнньэнэн уонна Саха сирин СМИ-лэринэн Угледар анныгар Южнодонецкай 3№-дээх шахта 115 м. үрдүктээх, тиистэригэр диэри сэбилэммит элбэх өстөөх саллаата, дроннары салайар пууна баар сөҕүмэр бөҕөртүнүүлээх башнятын дэлби тэптэрэн суулларыы иһин Сунтаартан Иван Иванов (позывнойа “Сунтаар”) уонна Приморьеттан Александр Елецкэй (“Сан Саныч”) Арассыыйа Дьоруойугар түһэриллибиттэрин туһунан сонун чаҕылҕанныы тарҕаммыта. “Арассыыйа” телеханаал суруналыыһа Александр Рогаткин киэҥник тарҕаммыт сюжетыгар А.Елецкэй эрэ көстүбүтэ. Биһиги уолбут ол кэмҥэ салгыы штурмҥа сылдьан бааһыран, (ол иккис дьоруой В.Е. Соркомов кэпсээнигэр бигэргэнэр) санчааска сытан уһуллубакка хаалбыт. Баҕар, онтон эбитэ дуу, Иван Иванов дьоруойга түспүт дьыалата ууга тааһы бырахпыттыы сүппүт, бэл, кэргэнэ, аймахтара билиҥҥэ диэри билбэттэр. Киин тэлэбиидэнньэҕэ көстүбүтэ буоллар, баҕар, ылыа эбитэ буолуо. Кэргэнэ “ити башняны дэлби тэптэрии иһин туох да наҕараадата суох” диэн соһутар. Бу түгэҥҥэ Арассыыйа Дьоруойа Ф.А. Евсеев эмиэ гуоспуталга сытан, үрдүк наҕараада докумуонугар киирбэккэ хаала сыспытын, хата, бииргэ сэриилэспит дьоно, хамандыырдара туруорсан, дакаастаһан ылбытын саныы түһэҕин. Араас санаа киирэр, бэл, байыаннай бүрүкүрээтийэ сыыһан, Арассыыйа Дьоруойа Д.Н. Егоровы кытта бутуйан, “Сунтаар” дьоруойу ылбыта диэн тохтоппуттара буолуо дуо диэн сабаҕа эмиэ үөскүүр...

 

Хорсун буойун санчаастан ситэ эмтэммэккэ тахсан, сэриилэһэ сылдьан биир ыйынан, 2024 с. алтынньы 30 күнүгэр, кыргыһыы хонуутугар охтубут.

 

Миэхэ дьоруой кэргэнин убайа В.Н. Потапов “бэчээт көмөтүнэн уолбут дьоруойга түһэриллэн баран ыла илигин ирдэһэргэ көмөлөс” диэн тахса сырытта.

 

И.П. Иванов туһунан Сунтаарга С.А. Зверев аатынан норуот айымньытын киинигэр үлэлиир кэргэнэ Эльвира Викторовна Ананьева кэпсээнин истиэҕиҥ: “Уйбаанныын сокуоннай саастарын туола илик икки кыра кыыстаахпыт. 2011 с. сааһыран баран холбоспуппут. Ыал буолаат туттубут дьиэтигэр олорбуппут уонтан тахса сыл буолла. Уйбаан суоппар этэ. Билсэрбитигэр Мииринэйинэн, Ленскэйинэн эҥин үлэлии сылдьара. 2011 с. дьиэтин туттаары, манна “Тещин язык” диэн турбазаҕа, В.Н. Ващенкоҕа, лесовозка суоппарынан үлэлии киирбитэ. Ийэтэ Августина Александровна Иванова типографияҕа үлэлээбитэ, аҕата Пётр Иванович Иванов – тимир ууһа, сыбаарсык, Сунтаарга биллэр киһи. Бииргэ төрөөбүт биэстэр этэ. Билигин убайа соҕотох хаалла. Уйбаан көмүс илиилээх, туппутун барытын сатыыр уус этэ. Лесовозка уонча сыл үлэлээбитэ. Тэрилтэ эрэллээх үлэһитэ этэ. Дьиэ кэргэнин толору хааччыйара, харчынан быстарбат ыал этибит. 1995 с. аармыйаттан сержант буолан кэлбит. Наар аармыйаҕа сылдьыбытын кэпсиирэ уонна “ити саамай үчүгэй кэмнэрим этэ” диирэ. Бөдөҥ көрүҥнээх, доруобай, сүрдээх күүстээх киһи этэ, элбэх саҥата суоҕа. Саха саха курдук балыктыырын, бултуурун, тыаҕа сылдьарын сөбүлүүрэ. Элбэх табаарыстааҕа. Барыны-бары сатыыр буолан, куруук дьиэбит аттыгар сылдьан сыбааркалыыра, үлэлиирэ. Уйбаан АБДь-га барарын миигиттэн отой кистээн сылдьыбыта. 2022 с. саҕаланыаҕыттан тэһийбэт-тулуйбат курдук буолан хаалбыта. Наар “Сонуннары” көрөрө, АБДь хайдах бара туратын кэтиир буолбута. Бииргэ төрөөбүт балта өлөрүгэр 4 оҕону хаалларбытын ийэтэ иитэн олорбута. Олортон иккис уол 2023 с. аармыйаҕа ыҥырыллыбыта. Онно тиийэн хантараактаһан сэриигэ барбыта. Ол уол барбытын кэннэ, хаана оонньоон, олох тулуйбат-тэһийбэт буолбута. “18-таах оҕо сэриилэһэ сылдьар, мин манна олоробун” диэн тыл быктарара. Онтон туох санааҕа ыллара сылдьарын биллэҕим дии. Миигиттэн кистии сылдьан, докумуон хомуспут этэ. 2023 с. сайын-күһүн манна бүппэккэ турар дьиэ таһынааҕы үлэни барытын бүтэрбитэ. Сэтинньигэ миэхэ сиэбиттэн докумуон таһааран, “хантараактаһан баран эрэбин” диэбитэ. Ити кэмҥэ ийэтэ-аҕата суохтара, убайа, табаарыстара, аймахтара “барыма, икки кыра оҕоҕун хаалларыма” диэн этэ сатаабыппыт. Уйбаан иннин биэрбэт, эппитин этэ турар, оннук киһи этэ. Син биир кими да истибэккэ барар диэн, мин бастаан этэн көрөн баран тохтообутум. Хабаровскай кыраайга Бикин диэн куоракка 46102№-х байыаннай чаастан Украинаҕа барбыта. Бастаан бараат, олох сүтэн хаалбыта. Онтон 2024 с. олунньутугар оннун булан, симка ылан баран биллибитэ. Элбэх былааҕы туруорбута. Ону мээнэ кэпсээбэт этэ. Ол эрээри Угледарга сэриилэспит кыра видеолара бааллар. Олору бииргэ сылдьыбыт Сунтаар уола устубута кэлбитэ. Бэйэтэ устубата, бэйэм да ирдэспэтим.

 

Өрүү сибээскэ суох буолааччы. Биирдэ сүтэн хаалбытын ыйыппыппар “Үөһээ Бүлүү уолун кытта “биир билиндээһи ылан баран, өр баҕайы оборуоналана сыппыппыт” диэн кэпсээбитэ. “Мола” диэн Муома уолунуун бөлөх тэриммиттэр этэ. Кинилиин сылдьан, “Бассейн” диэн ааттыыра, водохранилищены, шахтаны ылбыттара. Ити уоллуун сибээскэ баар этибит. Уйбаан алтынньы 30 күнүгэр бойобуой сорудахха сылдьан, минэмиэт ытыалааһыныгар түбэһэн, хаана баран уол илиитигэр быстыбыт этэ. Манна син түргэнник аҕалбыттара, сэтинньи 20 күнүгэр дойдутугар харайбыппыт.

 

Аҕабыт сэриилэспитин кэпсээбэт этэ. Сибээстэстэххэ, хайдах олорорбутун, дьиэ кыһалҕатын, оҕолор тустарынан эрэ кэпсэтэрбит. 2024 с. от ыйын бүтэһигэр уоппускаҕа кэлэ сылдьыбыта. Аҕыйах күн буолаары дьиэтин иһин-таһын көрө охсон барбыта. Эмиэ “антах уолаттарым хайдах эбиттэрэ буолла?” диэн санааҕа ылларара. Онтон шахтаны ылар кэмҥэ башняны Елецкэйдиин эспиттэрин Александр Седалищев Баанньаны бэйэтин кытта тыыннааҕар төлөпүөнүнэн кэпсэппит этэ. Елецкэйдиин эмиэ кэпсэтэн, уочарка суруйбутуттан ол хорсун быһыытын, ол туох комплекс, башня буоларын билбитим.

 

Аҕабытын ахтабыт, алтынньы 30-гар биир сыла буолбута. Былырыын “ахсынньыга хантараагым бүтэн кэлиэхтээхпин” диэхтиирэ. Хаһан даҕаны ити тиийбэт, бу суох диэн үҥсэргээбэтэ. “Хайдах сылдьаҕын, аскыт-таҥаскыт хайдаҕый?” диэтэххэ, “ээ, барыта баар” диирэ.

 

Рогаткин эрэпэртээһигэр Елецкэй эрэ баара, Уйбаан башняны дэлби тэптэрии кэннэ санныгар бааһыран, Ивановка диэн кыра дэриэбинэҕэ баар санчааска сыппыта. Оо, онно да сытан, тэһийбэккэ-тулуйбакка, ситэ эмтэммэккэ тахсыбыта. Уолаттара сорудахтан кэлэн көрсө кэлбиттэригэр барсан хаалбыт этэ. Онтон полигоҥҥа 2 нэдиэлэ сытан баран, Богоявленовка диэн дэриэбинэ таһыгар ойуур балаһатын ылыыга быстыбыта”.

 

 

 

Эльвира Викторовна көмөтүнэн Уйбаанныын сарын-сарыннарыттан өйөһө сылдьан бииргэ сэриилэспит “Моланы” Дьокуускайга балыыһаҕа оскуолактарын ылларан баран, эмтэнэ сылдьарын булан кэпсэттим. Вячеслав эмиэ номоххо киирбит уолбут эбит. Соцситимнэринэн быйыл Саҥа дьыл кэнниттэн “Кириэмилгэ тохсунньу 5 күнүгэр Муома Сааһыырын уола Вячеслав Соркомовка Арассыыйа Дьоруойун сулуһун туттараллар үһү” диэн сонун элэс гынан ааспытын ким эмэ өйдөөн көрбүтэ дуу?

 

Кэпсэтэн билбитим, “Мола” Уйбаанныын тиһэҕэр диэри бииргэ сэриилэспит чугас доҕоро, Угледар иһин кыргыһыыларга уһулуччу хорсун быһыытын иһин Арассыыйа Дьоруойугар түһэриллибит Вячеслав Соркомов “Мола” эбит. Хомойуох иһин, эмиэ үрдүк наҕараадата кинини була илик.

 

 

 

 

–“Сунтаар” Баанньалыын 2024 с. сайын сэриилэһэ сылдьан билсибиппит. Кини уоппускаттан кэлбит этэ. Мин бааһыран, гуоспуталга эмтэнэн баран тиийбитим. Атырдьах ыйыгар быһыылааҕа, Угледар иһин кыргыһыыларга сэдэхсийбит роталартан саллааттары түмэн, үс батальону тэрийбиттэрэ. Сунтаартан Толик–“Рентген” диэн уол өссө баара. Баанньа, дьиҥэр, ити бүтэһик штурматыгар барыа суохтааҕа. Ол эрээри кинилэр ити сэриигэ тылланан барсыбыттара. Онно билсибиппит. Бүтэһик бөлөх биһиги эрэ хаалбыппыт Онно киирэммит, Аквариум, Перекресток, Водяное диэн Угледарга барар тимир суоллаах, саамай улахан, күүстээх бөҕөргөтүнүүлээх сирдэрин ылаттаабыппыт. Перекресток кэннэ бойобуой сорудахпыт бүтүөхтээх этэ. Аквариум диэн сири өстөөхтөн босхолоон баран, солбуйалларын кэтэһэн сыппыппыт. Ити кэмҥэ өстөөхтөр Перекресток дьиэтиттэн биһигини үүрээри күүскэ атаакалыы сатаабыттара. Биһиги аҕыспыт, түөрт саллаат уонна хаайыыттан кэлбит 4 киһини көмөҕө мин хамаандабар биэрбиттэрэ. Хамандыырдарбыт “чыычааҕынан” (дронунан) үөһэттэн көрөн олорон, ханан иһэллэрин ыйан, ол диэки ытыалааҥ диэн этэ олорбуттара. Биһиэхэ үчүгэйдик көстүбэт, быга да сатаабаккын. “Сунтаар” аптааматын уоһа дэлби итийбит этэ, онно алҕаска таарыйан илиибин сиэппитэ чэр буолан сылдьар. Куоппуттарын кэннэ “Перекресток уҥуор турар лесополкаҕа ыстаныҥ!” диэн бирикээс биэрэллэр. Ити биһиги сорукпут буолбатаҕа, бастакы батальон ылыахтаах этэ. “Олор кыанымаары гыннылар, көмөлөһүҥ” дииллэр. “Онно алта буолан барыҥ, икки киһини хаалларыҥ” диэбиттэрэ. Онно Баанньаны хайдах сэрииһит эбитин үчүгэйдик көрбүтүм. Окуопа иһигэр киирэн баран, ытыалыы-ытыалыы бара турар, “саатар, маҕаһыыҥҥын ииттэргэр кэтэс, мин барыам” диэн тохтото сатыыбын. Киһим сүүрэн иһэн маҕаһыынын уларытар, нэһиилэ тохтотобун. Холку, хорсун, харса суох, туохтан да толлубат, бөдөҥ, күүстээх да киһи этэ. “РДшкатын” (десантник үрүсээгэ) көтөҕөн көрбүтүм, миэниттэн икки төгүл ыарахан этэ. Оннук кыахтаах этэ, саастаах киһи диэтэххэ. Ол ыарахан үрүсээгин сүгэн баран, чэпчэки баҕайытык сүүрэрэ. Лесополкаҕа 4 билиндээһи “ыраастаабыппыт”. Сарсыныгар 1-кы батальону утары көрсө барбыппыт. Лесополка улахан аҥаарын ылан тиийэн, дьоммутугар кэтиллэ түспүппүт. Оҕонньотторо эрэ хаалбыттар этэ. Бу кыргыһыы иһин эмиэ наҕараада биэриэхтээхтэрэ, ол биллибэт.

 

Онтон тута полигоммутугар сынньата, эбии дьону толоро таһаарбыттара. Онно Южнодонбасская 3-с шахтатыгар барарга бэлэмнээбиттэрэ. Этэрээт аайы биирдии саха тиксэр гына араартаабыттара. Сибээстэһэргэ. “Сунтаар” 1-кы, мин 4-с взводка түбэстибит. Шахтаҕа барабыт. Бастаан “Сунтаардаах” штурмалаан, шахта кыра аҥаарын ылаллар. Биһиги “Сунтаардаах” башняны сарсыарда эһэн суулларбыттарын кэннэ, эбиэт кэннэ сэриигэ киирдибит. Онно Баанньаны көрсөн “миигин күүтүөххүн, иккиэн баран эстэриэ этибит буоллаҕа” диэн дьээбэлэнэн этэбин. Онтон сахалар биир улахан дьиэҕэ (здание) онтон-мантан хомуйсан, 5 буолан мустан, бөлөх тэриннибит.

 

32-№-дээх диэн улахан дьиэни атын бөлөхтөр 16 буолан киирэн ылбыттар. Онтон өстөөхтөртөн, эмиэрикэлэр быһыылаах, сэриилэһэ үөрүйэх баҕайы спецназ атаакалаан, биһиэннэрин чугуталлар. Онно үс бөлөҕүнэн бардыбыт. Биһиги үсүһүнэн уҥа диэкинэн киирэн штурмалыахтаахпыт. Атыттар ортотунан уонна хаҥас өттүнэн атаакалыахтаахтар. Бирикээһинэн бастакы бөлөх ыстанна, утары бүлүмүөт көрүстэ, араадьыйа сибээһинэн истэн олоробут. Балачча сүтүктэнэн, төттөрү таҕыстылар. Иккис бөлөҕү ыыта сатыыллар да, сибээстэн сүтэн хаалбыттар. Онтон биһигини, сэттэ киһини, ыыттылар. Дьиэҕэ киирэргэ икки аан баар. Мин толкуйдуурбунан, чугас аанынан бүлүмүөт көрсүө, тэйиччитигэр барыахха диибин. Иккис ааҥҥа бастакынан сүүрэн тиийдим, киирбитим – улахан саала. Киһи саһыан сөп элбэх бетон остуолбалаах, араас тимир, мотуордар эҥин ыһылла сыталлар: ыскылаат быһыылаах. Остуолбаларга сөрүөстэн турабын. Халлаан хараҥаран, дьиэ иһэ эмиэ хараҥа. Уҥуор истиэнэҕэ түннүк курдук баар, кирпииччэлэрэ сууллубут. Онон банаарыктар уоттара тыгар. Баанньалаах сүүрэн кэллилэр, тимири таарыйан тыас бөҕө. Өстөөхтөрү кытта истиэнэ уҥуор-маҥаар сэриилэстибит. Ханна эрэ куоттулар, ханнатын билбэппит. Аны ол аанынан салгыы кииирээри гынабыт, элбэх тимиринэн мэһэйдэтэн кэбиспиттэр. Ону ыраастыы сатыы турдахпытына, истиэнэ нөҥүө биир киһи саҥарда: бааһырбыты хаалларбыттар быһыылаах. Кыранаатаны истиэнэ быыһынан бырахтыбыт. Онтон эмиэ банаарыктар тыктылар, дьон сүүрэн кэллилэр. Биһиги остуолбаларга сөрүөстэн турабыт. Кыранаата бырахпыт киһибит өлбөтөх, сүрдээх үчүгэйдик нууччалыы кэпсэтэллэр. Биһиги саҥарбакка турабыт. Атаакалаатылар, ытыалаһыы буолла, Баанньа аан аттынааҕы истиэнэҕэ сыстан туран ытыалаһар. “Кэл, остуолбаларга” диибин да турар. Оннук түүнү быһа түөртэ атаакалаабыттарын төттөрү оҕустубут. Куоталлар, онтон саҥалар кэлэллэр быһыылаах, өйдөөбөтөҕүм. Онно Баанньа санныга таптарбыта. Халлаан сырдыыта ааны бүөлээбит тимирдэрин ыраастаан, хантан кэлэр сирдэрин бүөлээн, ол дьиэни сэриилээн ылбыппыт. Анараалар эмиэ атаакалаан көрөн баран, туһа суох диэн тохтообуттара. Ылбыт дьиэбит үс этээстээх, уһун улахан эбит. Мин хамандыырдарга тахсан, элбэх киһини көмөҕө ыҥыртарбытым кэллилэр. Баанньа бастаан “санныга таптардым быһыылаах” диир. Арай көрбүтүм, бронигын быыһынан сүрэххэ таптарбыт курдуга. Ону көрөн уолуйдум, хата, атын сиринэн курдаттыы ыттарбыт, аҥаар илиитэ эрэ хамсаабат буолбут этэ. Бэрэбээскилээн баран “санчааска бар” диэтим. Ол кэнниттэн сахалар эмиэ бөлөҕүнэн бииргэ сылдьан сэриилэһэн, иккис башняны, үһүс шахтаны – барытын ылбыппыт.

 

Баанньа медротаҕа сыттаҕына сибээстэһэр этибит. Биһиги ылбыт сирбитигэр солбуйар дьоммутун кэтэһэн, икки нэдиэлэттэн ордук өр баҕайы сыппыппыт.

 

Онтон полигоҥҥа дьон эбинэ тиийбиппит, Баанньа онно тахсан, кэтэһэ сылдьара. “Илиим үчүгэйдик үлэлээбэт да, сылдьыам” диир.

 

Башняны дэлби тэптэрбиттэрин кэннэ, Елецкэйдиин иккиэннэригэр Арассыыйа Дьоруойун биэрэбит диэбиттэр этэ. Баанньаны үһүс шахтаны ылан баран, “дьоруой буолаҕын” диэн эҕэрдэлиибин. Дьээбэлэнэн “хас да мөлүйүөнү ыллаххына, биири бэрсээр эрэ” диибин.

 

 

 

Сэриигэ сыл сырыттаҕым дии, уоппускаҕа барыахтаах этим. Ону хамандыырдарым “Богоявленка (сэбиэскэй кэмнээҕи аата Доброволье) диэн дэриэбинэни ылбыт кэннэ бараар” дииллэр. “Биир штурманы тулуйар инибин” диэн хааллым. Үһүс шахтаны ылан баран, сахалар мустан сылдьыбыппыт, ону эмиэ араартаары гыннылар. Баанньа “ханнык да бөлөххө барбаппын, Моланы кытта барабын” диэн, мин бөлөхпөр хаалбыта. Бэлэмнэнэн, дьарыктанан баран, Богоявленкаҕа киирэбит. Улахан сүтүгэ суох үчүгэйдик ылбыппыт. Рота улахан аҥаара баара, биһиги, сорудахпыт бүтэн, төннөбүт диэн, олус астыммыппыт. Мин уоппускаҕа бардым дии сылдьабын. Бөлөхпөр алта киһилээхпин.

 

Икки хоммуппут кэннэ этэ дуу, бөлөхпөр икки эдэр үчүгэй сэрииһит нуучча уоллаахпын дэриэбинэҕэ сырыттахпына, суохпар, илдьэ баран хаалбыттар. Мин, “Сунтаар” уонна сааһырбыт икки нуучча дьоно буолан хааллыбыт. Алтынньы 30 күнүгэр “дэриэбинэ анараа өттүгэр лесополкаларга бараҕыт” диэн бирикээс кэллэ. Бастакы лесополкаҕа икки бөлөҕүнэн инники бардыбыт. Мин бөлөҕүм “багги” курдук быһыллыбыт “Ниванан”, кэннибититтэн матасыыкыллаах 5 киһи ыстаннардыбыт. “Опорник” баарын билэбит, “чыычааҕынан” сылдьан көрбүттэр этэ, хас өстөөх баарын эппиттэрэ. Лесополкабыт үчүгэйэ диэн, сэрии тыыппатах, хойуу мастаах. Киирэн истэхпитинэ, оо дьэ, “чыычаах” бөҕө, уончалыы көтөн кэлэн сэриилээтилэр аҕай. Онтон эмискэ минэмиэт үлэлээн, аттыбытыгар миинэ эһиннэ. Минэмиэт үлэлээтэ да, түргэнник куотуохха наада диэн билэбит. Ол иһин “опорнигы” булан, саһар сири ыла охсуохха диэн сүүрдүбүт. Кэннибиттэн Баанньа 5 миэтэрэ хаалан иһэрэ. Эмискэ миинэ кэлэн эһиннэ, мин эстэр долгунуттан көтөн хааллым. Кулгааҕым чуҥкунуур. Миинэ Баанньа аттыгар эстибит, киһим сытар. Тиийбитим, “атаҕым” диир, көрбүтүм, хорук тымырыгар таптарбыт. Жгуттаан ыга тартардым да, дириҥ баҕайы баас, фонтанныыра тохтоото да, син биир хаана кыралаан кэлэ турар. Киһибин мас анныгар состум. Өссө кэннин көп этигэр таптарбыт эбит, биир кырдьаҕаспын ыҥыран бэрэбээскилээ диэтим. Баанньаҕа “тулуй, опорнигы ыллахха, онно илдьиэхпит” диибин. Салгыы матасыыкыллаах дьоммутунуун опорнигы сэриилии сатаатыбыт. Биир киһибит мас анныгар турдаҕына, “чыычаах” буомбалабыт. Ол түмүгэр икки хараҕа тэстибит этэ. Нэһиилэ бэрэбээскилээтим, ол турдахпына, үрдүбүнэн буулдьалар чубугурастылар. Өстөөхтөрбүт опорниктар тахсан, бэйэбитин бултаһан эрэллэр эбит. Кинилэр “чыычаахтара” бары бааһырбыттар, тахсан өлөртөөҥ диэбиттэр быһыылаах. Туох да көстүбэт, талах бөҕөтө. Хараҕа суох киһибэр эмиэ ол диэки ытыалаа диибин. Онтон куоттулар. Опорнигы ылыахпытын наада, үһүө буолан бардыбыт. Бүлүмүөт утары ытыалаата. Төттөрү куотан баран, ортотунан баран иһэн биир өстөөххө, грузин быһыылаах, үчүгэй баҕайы таҥастаах, хойуу баҕайы бытыктаах киһи сытарыгар тиийдибит. Түөрт киһи баарын биллибит. Хаҥас өттүнэн доҕолоҥнуу-доҕолоҥнуу (миигин оскуолак таппыта) бардыбыт. Ол иһэн эстибит тааҥка турарыгар тиийдибит. Онно хорооннор бааллар. Биир уолбар “антыаннаны үөһэ ыйаан, сибээскэ таҕыс” диэтим уонна бааһырбыттарга төнүннүм. Баанньа “тоҥнум” диир, ону сылааһы тутар антидроновай таҥаһынан суулаатым. Онно олордохпуна быстаахтаабыта. Сарсыарда түөрт өстөөҕү билиэн тутан, ол опорнигы ылбыппыт. Баанньалааҕы суолга чугаһаппытым.

 

Биһигини аҕалбыт “Нива” эбии дьону атын опорнигы ыллара аҕалан бырахпыта. “Нива” суоппара, дроннартан куттанан, тохтуон баҕарбат, нэһиилэ тохтотон, тиэйэн ыыппытым. Онтон атын онно өр хаалыан сөбө. Хамандыырдарга “Сунтаары” түргэнник дойдутугар тиэрдиҥ” диэн араассыйанан эппитим. Кырдьык, түргэнник ыыппыттар этэ. Мин Богоявленкаттан тахсарбар кистээбит этилэр.

 

Дьокуускайга сотобуттан, илиибиттэн оскуолактарбын хостоттум, ыам ыйыгар улаханнык бааһырбытым. 2023 с. хантараагынан сылдьабын. Саҥа дьыл кэнниттэн взвод хамандыыра оҥорбуттара. Уолаттарбын кытта син биир штурмаҕа киирсэбин. Үһүс штурмабар улаханнык бааһырбытым.

 

 

 

– А.А. Елецкэйи билэбин, былырыын ахсынньыга Дьоруой буолбута. Кириэмилгэ турар сулустаах хаартыскатын ыыппыта. Дьиҥэр, ити башняны суулларыыга “Сунтаар” өҥөтө ордук улахан этэ. Кини баран эрэспиэскэлии сылдьан, ол тааҥканы утары миинэлэри булбут. Төттөрү кэлэн хамандыырдарга тыллыыр. Киэһэ дронунан пластидтаах детонатордары аҕалтараллар. Сарсыарда Елецкэйдиин бараллар. Тиийэн миинэлэргэ 30 мүнүүтэнэн умайан эстэр гына туруораллар. Елецкэй бастакы штурмата этэ, “Сунтаар” курдук элбэхтик сылдьыбатаҕа. Мин уонтан тахса штурмҥа сылдьыбытым. Ким эрэ ““Сунтаарга” Жуков мэтээлин биэрбиттэр” диэбитэ. Кини, саатар, Эр Санаа уордьаннаах буолуохтааҕа. Аквариуму ылыыга Суворов мэтээлин ылыан сөбө. Бетон билиндээстэрдээх сир. Аквариуму ылабыт, бастакы батальоҥҥа көмөлөһөбүт. Ынырык кыргыһыы этэ. Миэхэ Суворов мэтээлэ баар.

 

Ааспыкка антифашистскай пуорумҥа суруйааччы Александр Седалищевтыын сылдьыбыппыт. ДФО-ттан генерал кэлбит этэ. Седалищев миигин “хамандыыра бу турар” диэн этэ-этэ, “Сунтаар” дьыалатын туруорсан, тыл эппитэ. Генерал хайаабыта буолла, хамнанара дуу? “Сунтаар” санныга таптарбатаҕа, санчааска киирбэтэҕэ, Рогаткин сюжетыгар иккиэн баран көстүбүттэрэ буоллар, дьоруойу ылыа хаалла быһыылаах. Миигин Угледары ылыы кэннэ хамандыырдарым ыҥыран “Арассыыйа Дьоруойугар түһэрэбит” диэбиттэрэ. Тугун эрэ кыайбатахтар быһыылаах. Арба, мин Угледартан видеоларбын: “Ниваны” “баггины” өстөөхтөртөн былдьаан тахсан иһэрбин, гранатомётунан ытарбын биир казах киһитигэр дьоруойу биэрэллэригэр фон курдук Киин тэлэбиидэнньэнэн көрдөрбүттэрэ.

 

 

 

 

 

3№-дээх шахта башнятын дэлби тэптэрии туһунан сюжет ааптара Александр Рогаткин дьонун кытта сибээстэһэн, кини “дьоруойга түһэрилиннилэр” диэн кэпсээбит дьонуттан И.П. Иванов-“Сунтаар” туох да наҕарааданы ылбатаҕын туһунан кэргэнэ кэпсээбитин тиэртим. Кинилэр дьоруойга түһэриллибит докумуоннар РФ Оборуонатын министиэристибэтин, Арассыыйа бэрэсидьиэнин хамыыһыйаларын ааһаллар дииллэр. Рогаткин сюжетын устарыгар “Сунтаардаах” чаастара 29-с аармыйаҕа сылдьыбыттар. Билигин 5-с аармыйаҕа төннөрбүттэр. Ити аармыйа хамандыырдарын, замполиттарын кытта сибээс суох – кистэлэҥ. Кини ити сюжеты устарыгар көмөлөспүт 29-с аармыйа замполитыгар эрийэн наҕараада докумуоннарын ыйыппытын билбэт эбит. Рогаткиннаах “ити наҕараада докумуоннарын буллаххытына, биллэрээриҥ, Александр бэйэтэ төлөпүөннэһиэ” диэтилэр.

 

Дьоруойга түһэриллибит икки хорсун уолбутун атын-атын аармыйаҕа көһөрө сылдьыбыттарынан, докумуоннара бутуллан, ханна эрэ сыттахтара. Салгыы көрдүөххэ, булан туруорсуохха наада.

Оттон Иван Петрович Иванов элбэх саллаат тыынын быыһаабыт, ити башняны суулларан Угледары ылыыны түргэтэппит хорсун быһыытын дойдутугар, Сунтаарга, кэргэнэ Эльвира Викторовна бэйэтин харчытыгар оҥорторон туруортарбыт баннера эрэ санатар, наҕараадатын курдук турарыттан киһи хараастар...

 

Сүрүн хаартыскаҕа: В.Соркомов-Мола уонна И.Иванов-Сунтаар.