“Сыл түмүктэрэ” диэн үгэскэ киирбит сылын аайы ыытыллар Арассыыйа бэрэсидьиэнэ аһаҕас эфиргэ дьону-сэргэни кытта быһаччы кэпсэтиитэ буолан ааста. Быйыл төрдүс төгүлүн бу кэпсэтиигэ пресс-конференцияны холбооннор, дойду бары регионнарыттан уонна киэҥник иһитиннэрии киин кыһаларыттан суруналыыстар кытыннылар. Бэрэсидьиэн Владимир ПУТИН 4,5 чаас кэриҥэ уһуннаах кэмҥэ барыта 3 мөлүйүөн курдук ыйытыы уонна этии киирбититтэн 70-тан тахса ыйытыыга хоруйдаата. Саха сириттэн “Саха” НКИХ суруналыыстара Олег КОЛЕСОВ уонна Ирина ЕФИМОВА, “Саха” ГТРК ыытааччыта Анна ЯРЫГИНА, “Ньурба уоттара” хаһыат эрэдээктэрэ Лена ПЕТРОВА биллэр-көстөр курдук, ситиһиилээхтик кыттан кэллилэр. Урукку өттүгэр сыл аайы эмиэ суруналыыстар барар бөҕө этилэр, ол эрэн биирдэрэ даҕаны быйылгы курдук болҕомто иитигэр киирбэтэҕэ.
Суруналыыстарбыт эрдэттэн сүбэлэһэн, киһи хараҕар быраҕыллардыы, таҥастан-саптан саҕалаан, “ЫЧЧУУ” диэн сахабыт тыла барахсаны күөн туттуохха диэн албаһы-ньыманы тобулан, оҥостон-тэринэн тиийбиттэрэ сүүйүүлээх буолан таҕыста. Бу тыл бастаан көрсүһүүнү салайан ыытааччылар, онтон бэрэсидьиэн тус бэйэтин болҕомтолорун тарта.
Анна ЯРЫГИНА Арктика улуустарыгар кэнники түөрт сылга социальнай эбийиэктэри ититиигэ э/энергия уон төгүл үрдээбитин иһитиннэрбитэ тута үрдүкү салалта суһал быһаарыытыгар киирдэ. Бу – суруналыыс идэтэ элбэҕи быһаарар кыахтааҕын көрдөрөр кыайыы буолар.
Олег КОЛЕСОВ кэлэр сыл “Арассыыйа норуоттарын сомоҕолоһуулара” диэн буоларыгар сигэннэ. Маныаха дойду салайааччыта Арассыыйа норуоттарын тылларын уонна култуураларын сыал-сорук оҥостон өйүүрүн биллэрбитэ, саха норуота олус талааннааҕын, тус бэйэтэ кэлэ сылдьан ону итэҕэйбитин өйдөөбүтэ, өрөспүүбүлүкэ сайдар диэн хайҕаабыта уонна чуолаан саҥа киинэ уһуллуутугар көмө оҥоруох буолбута, култуура, ускуустуба дьиэлэрэ тутуллууларын өссө төгүл истибитэ – биһиги суруналыыспыт эмиэ дьиҥнээх кыайыыта. Дойду салайааччытыгар олохтоох омуктар кыһалҕаларын эрэ буолбакка, Арассыыйа ньыгыл туругун туһугар туох өҥөлөөхтөрүн сотору-сотору өйдөтө-саната турдахпытына сатанар. Оччоҕо эрэ атын кыһалҕалары быһаарыы түргэтиэн, судургутуйуон сөп кэмигэр олоробут. Онон, суруналыыстарбыт итинник толкуйдаан, Саха сирин туһугар кимиилээхтик үлэлээн, соруктарын толорон кэллилэр.
“Сыл түмүктэрэ” – дьиҥэ, үрдүкү салайааччы БАР ДЬОНУ кытта кэпсэтэр түһүлгэтэ. Суруналыыстарбыт итинник үлэлээтилэр, ОТТОН БАР-ДЬОН БЭЙЭТИН КЫТТЫЫТА ХАЙДАҔЫЙ? Саха сирин олохтоохторуттан бу 4,5 чаас тухары 13 тыһыынча курдук этии, ыйытыы киирбит. Бу дьон-сэргэ көҕөр 85 регионтан 62-с көрдөрүү эбит. Сирин иэнинэн саамай улахан регион дьоно бастыҥ кыһалҕабыт – киирбит ыйытыылар ис хоһоонноруттан сылыктаатахха, дьиэнэн-уотунан хааччыллыы туһунан эбит.
Дьонтон киирэр ыйытыылары туох да көннөрүүтэ суох улахан экраҥҥа таһаара турбуттарын көрбүккүт буолуо. Холобур, отставкаҕа хаһан бараҕын диэн, былаас коррумпированнай буолбутун туһунан, сэриини тохтотор уолдьаспытын туһунан, сво кыттыылаахтарыгар төлөбүр, о.д.а. Өссө “тоҕо папуастардааҕар дьадаҥытык олоробутуй” диэн эмиэ баара.
“Сыл түмүктэрин” кэнниттэн саха олоҕор үөрүүлээх уонна хомолтолоох быһыы-майгы тэҥҥэ көһүннэ. Үөрүүлээҕэ – үрдүкү салалтаҕа туһуланар хорсун ыйытыылардаах дьон элбэҕэ. Хомолтолооҕо – күрүө намыһахтыы суруналыыс үрдүгэр көҕүһэ-көҕүһэ сиэрэ суох саба түһүү. “Хайабыт ордук ыарыылаахтык охсор эбитий?” – диэбит курдук.
Дьон ыйытыылара бу кэпсэтиигэ хааччахтаммакка көстө турбут буоллахтарына, суруналыыстар ыйытыылара “күрүө иһинэн” буолуохтааҕа өйдөнөр. Ордук байыаннай кэрэспэдьиэннэр саҥалара-иҥэлэрэ кэтэбилгэ сылдьарын көрбүттээҕэр таайбыт ордук. Оннооҕор, окуопаттан талыллан кэлбит Арассыыйа Дьоруойа саҥарарыгар судургута суох этэ. Онон, маннык тыҥааһыннаах кэмҥэ тылбытын-өспүтүн кыана туттуоҕуҥ эрэ. Өссө төгүл, биһиги суруналыыстарбыт бу түгэҥҥэ саамай сөптөөх тактиканы тутуһан кытыннылар диэн астынарбын биллэрэбин. Былыр инньэ Маһары саҕаттан үрдүкү салалтаҕа тиийэргэ ырааҕы-чугаһы ырыҥалаан, санааларын таба сатаан, ардыгар “маастаан” даҕаны, тугу эмэ ситиһэн кэллэхпит.
САЙА.
Хаартыска: “Бастакы” ханаал эфирин түһэрии.
