Туйаара Егорова АЛРОСА хампаанньа иһинэн үлэлиир «Анаабыр алмаастарыгар» бырамыысыланнай уонна радиационнай куттал суох буолуутугар үлэлээбитэ үс сыл буолла.
Кини биһиэхэ бу курдук сэһэргээтэ.
Дьиэ кэргэн – сүрүн акылаат уонна эппиэтинэс
– Мин Сунтаар улууһуттан төрүттээхпин. Ыал улахан оҕото буоламмын, майгым, хараактарым даҕаны онно дьүөрэлии. Балыстарбар холобур буолуу – кырабыттан миигин бэрээдэккэ уонна чугас дьоммор кыһамньылаах буоларга үөрэппит ураты эппиэтинэс.
Идэбин түбэһиэх талба-таҕым, хааным тардыбыта диэххэ сөп. Аҕабынан аймахтарбар элбэх геолог идэлээх киһи баар. Аны туран, Сунтаар улууһун сирэ-уота Саха сиригэр алмаас бырамыысыланнаһын биһигэ диэххэ сөп. 1949 сыллаахха Кириэстээх нэһилиэгиттэн ырааҕа суох сиргэ, Бүлүү өрүс Соколинай тумулугар, саха бастакы алмааһа көстүбүтэ. Мин “алмаастаах түөлбэлиин” ыаллаһа сытар улууска төрөөбүт буоламмын, улуу арыйыылар тустарынан кэпсээни-устуоруйаны иҥэринэн, билэ-көрө улааппытым. Онон алмаас бырамыысыланнаһын эйгэтин талыым улууспут устуоруйатыныын ыкса ситимнээх.
Үөрэх уонна билим
– М.К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи Федеральнай университеты үөрэнэн бүтэрбитим. Тоҕоос көстөн, биир сылга тута икки дьупулуому ылбытым: “Ньиэп-гаас дьыалата” уонна “Хайа тэрилтэлэрин уотунан хааччыйыы” идэлэрин баһылаабытым. Кэлин инженеринэн үлэлии сылдьан маннык курдук дьоһун, эппиэтинэстээх салааҕа анал билиитэ суох күрэстэһэр уустугун өйдөөн, “Техносфернай куттал суох буолуута” диэн идэни баһылаабытым.
Онон эрэ тохтоон хаал-батаҕым. Сүрүн үлэм таһынан билиминэн дьарыктанабын. Билигин АБА СС П.И. Мельников аат. Ирбэт тоҥ институтугар аспирантураҕа үөрэнэбин. Чинчийэр тиэмэм уустук уонна олус наадалаах дии саныыбын: ньиэп бородуукталарын харайыыга резервуардар пааркаларын туһаныыга инженернэй-геокриология усулуобуйалара диэн. Ону таһынан, үүнэр көлүөнэҕэ уопуппун үллэстэбин – ХИФУ геологияҕа факультетыгар “Сир баайын туһаныы” кафедратыгар устудьуоннары үөрэтэбин. Мин устудьуоннарга аҥаардас түөрүйэни эрэ буолбакка, оҥорон таһаарыы дьиҥнээх уопутун сырдатарга дьулуһабын.
Идэ: куттал суох буолуута – ускуустуба тэҥэ
– “Анаабыр алмаастарыгар” үлэлии кэлбит бастакы күммүн олус үчүгэйдик өйдүүбүн – ол мин төрөөбүт күнүм этэ. Онон хампаанньа аанын бырааһынньыктыы, үөрбүт-көппүт настарыанньалаах арыйан киирбитим. Хоту дойду кэрэ айылҕата, оҥорон таһаарыы далааһына сөхтөрбүтэ. Этэллэрин курдук, хоту дойдуга таптал биһиги хааммытыгар баар – кини баайынан киэн туттабыт, тыйыс тымныы кыраайбытын ытыктыыбыт.
Бириискэ күннээҕи олоҕо: радиация – кытаанах хонтуруолга
– Үлэм хонтуора түбүгүнэн эрэ муҥурдаммат. Оҥорон таһаарыы учаастактарыгар мэлдьи сылдьабын. Радиацияттан куттал суох буолуутугар эппиэттиир үлэлээх буоларбынан, хас саҥа үлэ дьылын аайы рентгенолюминесцентнай сэппэрээтэрдэр (РЛС) таҥыллан турар эбийиэктэрин бэрэбиэркэлиибин. РЛС диэн алмаастаах матырыйааллары байытарга туттуллар олус уустук тэриллэр, кинилэр эҥкилэ суох хонтуруолланыахтаахтар.
Кэлэктииппит олус иллээх уонна көхтөөх. Үгүс кэллиэгэм үлэтин боростуой оробуочайтан саҕалаабыт буолан, оҥорон таһаарыы хаамыытын иһиттэн билэр. Мин чопчу билэбин: аҥаардас түөрүйэни эрэ билэр тутах, дьиҥнээх үлэҕэ быраактыка улахан төһүү күүс буолар.
Өйдөбүллэр уонна “дьахтар дьыалата”
– Сорох дьон “оҥорон таһаарыыга куттал суох буолуута эр киһи дьыалата буолбатах дуо?” диэн ыйыппаттар дуо?” диэн ыйытааччы. Эрэллээхтик этэбин: суох. Профессионализм эр киһи-дьахтар диэн араарбат. Үлэҕэ үөскүүр хас биирдии уустук түгэн ураты буолар уонна туох соругу толороргуттан тутулуктаах. Онно эн эр киһи буоларыҥ дуу, дьахтар буоларыҥ дуу оруолу оонньообот.
Үлэм кытаанах, ирдэбиллээх буолары эрэйэр. Дьон олоҕор уонна доруобуйатыгар эппиэттиир буоллаххына, ирдэбиллээх буолуохтааххын, быраабыланы ымпыгар-чымпыгар тиийэ быһаарыахтааххын. Хас биирдии сэрэҕэ суох туттууттан ким эрэ олоҕо тутулуктаах эбэтэр саахал да тахсыан сөп. Биһиги сорукпут – куттал суох буолуутун эрдэттэн сэрэтии.
Кулун тутар 8 күнүн көрсө хампаанньабыт бары дьахталларын, кэрэ аҥаардарын эҕэрдэлиибин!
Хоту дойдуга оҥорон таһаарыы эбэтэр хонтуора үлэтин тыйыс күннэригэр биһиги уҕараабат уохпутун, истиҥ-сылаас сыһыаммытын, кыһамньыбытын киллэрэбит. Бука барыбыт дьиэ кэргэнигэр уу нуурал олоҕу, бөҕө доруобуйаны баҕарабын, үлэбит-хамнаспыт үөрүүнү уонна киэн туттууну аҕаллын.
Сандал саас саҥалыы күүһү, ситиһиини эрэ тосхойдун!
АЛРОСА бөлүһүөпүйэтэ
АЛРОСА дьахталлара кинилэр ханнык да кирбиини чаҕыйбакка дабайалларын туоһулуур. Күннэтэ оҥорон таһаарыы уустук соруктарын быһаарар дьахталларга саамай сүрүнэ тугуй? Биллэн турар, кинилэр үлэлэрэ сыаналанар, оттон дьиэ кэргэннэрэ көмүскэллээх буолуутун туһунан эрэллээх буолуу. Хампаанньа кураанах уоттаах-күөстээх тылынан ыһыахтаныан оннугар, дьон үлэлии кэлэрин көҕүлүүр, үлэһиттэрин өйүүр бүтүн тиһиги оҥорор. АЛРОСА-ҕа киһиэхэ, үлэһиккэ кыһамньылаах сыһыан кини өссө үлэлии киирэ илигиттэн саҕаланар уонна кини үлэлиир сириттэн атын сиргэ да сырыттаҕына баар буолуохтаах диэн бигэтин билэллэр. Ол да иһин үгүс киһи алмаастаах хампаанньаны кытта олоҕун ситимниир.
АЛРОСА иһинэн үлэлиир “Анаабыр алмаастарын” пресс-сулууспата.
