Саха Өрөспүүбүлүкэтин Дьарыктаах буолууга судаарыстыбаннай кэмитиэтэ “Үлэлиир Саха сирэ. Каадырдар” бырайыак 2025 сыллааҕы түмүгүн таһаарда. Онно АЛРОСА хампаанньа олохтоох дьону үлэҕэ ылыыга уонна кинилэр үлэлии хаалалларын хааччыйыыга бастыҥтан-бастыҥ көрдөрүүлэннэ. Ол курдук, ааспыт сыл устатыгар хампаанньа 3,5 тыһыынча кэриҥэ киһини үлэҕэ ылбытыттан, 2 тыһыынча курдук каадыра – Саха сирин олохтооҕо.
Быйыл кулун тутар саҕала-ныытыгар өрөспүүбүлүкэбит Ил Дархана Айсен Сергеевич Николаев дьадайыыны утары үлэлииргэ таһаарбыт стратегическай суолталаах ыйааҕын чэрчитинэн оҥоһуллубут “Үлэлиир Саха сирэ. Каадырдар” киэҥ далааһыннаах бырайыак 2025 сыллааҕы үлэтин түмүгүн таһаарбыттара. Төһө даҕаны бырайыак саҕаламмыта биир толору сыл буола илик буоллар, ити кэм иһигэр Саха сирин араас тэрилтэлэригэр 24,7 тыһыынча киһи үлэ миэстэтин булла. Онтон 15,5 тыһыынчата бэйэбит дьоммут – Саха сирин олохтоохторо.
“АЛРОСА хампаанньа ити бырайыакка СӨ Дьарыктаах буолууга судаарыстыбаннай кэмитиэтин уонна СӨ Бырамыысыланнаска уонна геологияҕа министиэристибэтин кытта үс өрүттээх сөбүлэһиини түһэрсэн баран, 2025 сыл муус устарыгар кыттыспыта. Үлэни-хамнаһы буларга көмөлөһөр саҥа бырагыраама олохтоох дьону-исписэлиистэри үлэҕэ ылар, кинилэр суох буоллахтарына, атын эрэгийиэннэртэн ыҥыран аҕалар соруктаах үлэлиир. Биһиги бэйэлээтэр бэйэбит төрүт сирбитигэр дьарыктаах буолууну өйүүрбүт – АЛРОСА биир тутаах хайысхата”, – диэн алмаастаах хампаанньа генеральнай дириэктэрин солбуйааччы Алексей Дьячковскай этэр.
2025 сыллаахха АЛРОСА-ҕа барыта 3 449 киһи үлэҕэ киирбитэ. Онтон 1 965-һэ – Сахабыт сирин 29 улууһуттан сылдьар олохтоох дьон. Үлэҕэ киирбит дьонтон 1 373-һэ – 35-гэр диэри саастаах эдэр исписэлиис. Ол иһигэр 278 тыа сирин олохтооҕо баар. 264 киһи баахтанан уонна быстах кэмнээх үлэҕэ киирбит.
“Үгэс курдук, АЛРОСА ордук олохтоох дьону үлэҕэ ыла сатыыр. Быйыл олус элбэх эдэр исписэлииһи үлэҕэ ылла. Ол иһигэр үөрэх кыһаларын саҥа бүтэрбит ыччаттары. Хампаанньа Саха сирин орто уонна үрдүк анал үөрэхтэрин кытта ыкса бииргэ үлэлиир”, – диэн Саха Өрөспүүбүлүкэтин Дьарыктаах буолууга судаарыстыбаннай кэмитиэтин салайааччыта Светлана Горюшинская кэпсиир.
Үлэҕэ киириэн баҕалаах дьону кытта Дьарыктаах буолуу киинин каадырга сүбэһиттэрэ ыкса үлэлэһэллэр. Кинилэр биирдиилээн киһини, ол иһигэр үөрэх кыһаларын бүтэрбиттэри, үлэни көрдөнөөччүлэри уонна бырайыакка кыттар тэрилтэлэр каадырга отделларын кытта, анаан-минээн, нууччалыы эттэххэ, “индивидуально”, үлэлииллэр. Дьарыктаах буолуу кииннэрэ тэрилтэлэри сөптөөх үлэһитинэн хааччыйар дьыаланы-куолуну бакаансыйа биллэриитин таһаарыыттан саҕалаан үлэһити булан биэриигэ тиийэ – барытын көрөллөр-истэллэр, толору көмөлөһөллөр.
Ол курдук, 2025 сыллаахха бырайыакка кыттар тэрилтэлэр-хампаанньалар дьарыктаах буолууга сыһыаннаах барыта 100-тэн тахса араас тэрээһиҥҥэ кыттыбыттара. Ол иһигэр үлэ дьаарбаҥкаларыгар, аһаҕас сүүмэрдээһиннэргэ, идэ, үлэ-хамнас туһунан сырдатар тэрээһиннэргэ (профориентация), сэминээрдэргэ уонна пуорумнарга. Аны туран, олохтоох каадыры үлэҕэ ылбыт кэннэ, кини идэтин сөбүлээн салгыы хампаанньаҕа үлэлии хааларыгар эмиэ болҕомто ууруллар. Наада буолар түгэнигэр, үөрэттэриэхтэрин эмиэ сөп. Судаарыстыбаннай кэмитиэт салайааччыта эппитинэн, 2026 сыллаахтан үлэ хайысхата уонна ис хоһооно саҥардыллыахтаах, сүбэлиир-амалыыр үлэ уонна эбии анал үөрэхтээһин күүһүрүөхтээх. Даҕатан эттэххэ, каадырынан хааччыйыы боппуруоһуттан туһааннаах министиэристибэлэр эмиэ туора турбаттар.
“Саҥа бырайыак биир уратыта диэн манна үөрэх кыһалара эмиэ кытталлар. Ол иһин орто уонна үрдүк анал үөрэх кыһаларын бүтэрээччилэри үлэнэн хааччыйарга улахан болҕомто ууруллар. Билигин үөрэх бырагырааматын ырыынак ирдэбилинэн оҥороллор. Үлэһиттэри хампаанньа бары салааларыгар уонна үлэлиир хайысхаларыгар ылабыт. Ол иһигэр, бастатан утран, Айхаллааҕы, Удачнайдааҕы уонна Мииринэйдээҕи-Ньурбатааҕы байытар кэмбинээттэргэ. Итини таһынан тутуу комплексыгар уонна Матырыйаалынай-тэхиньиичэскэй хааччыйыы салалтатыгар эмиэ үлэһиттэр наадалар”, – диэн АЛРОСА Методологияҕа, каадыр дьаһалтатыгар уонна үлэ сыһыаннаһыыларыгар киинин сүрүн исписэлииһэ Евгения Гришанова этэр.
АЛРОСА хампаанньа Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр олохтоох дьону-сэргэни үлэнэн хааччыйар биир сүрүн тэрилтэ буолбута ыраатта. Урут үлэлии сылдьыбыт “Олохтоох каадыры – бырамыысыланнаска” өрөспүүбүлүкэтээҕи бырагыраама чэрчитинэн, 7 сыл иһигэр хампаанньа араас тэрилтэлэригэр уонна салааларыгар Саха сириттэн 22 тыһыынчаттан тахса киһи миэстэтин булбута. Судургутук эттэххэ, хампаанньа үлэһитин үс гыммыттан биирэ (29%) ити бырагыраама көмөтүнэн үлэҕэ киирбитэ.
Дьон-сэргэ уонна исписэлиистэр АЛРОСА-ны тугун иһин сөбүлүүллэр? Хоруйа бэрт судургу: АЛРОСА үрдүк социальнай эппиэтинэстээх, өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүн хааччыйар тэрилтэ. Бу ааспыт уонунан сыл устатыгар хампаанньа дьону-сэргэни үлэҕэ угуйар уонна тутан хаалар араас мэхэньиисими киллэрдэ: биир саамай бастыҥ “социальнай пакет”, үлэһиттэргэ араас чэпчэтиини, мэктиэни көрөр, араас ороскуоту толуйар кэлэктиип дуогабара, идэ таһымын үрдэтии уонна идэтийиини уларытыы, үүнүү-сайдыы.
“Үлэлиир Саха сирэ. Каадырдар” бырайыакка АЛРОСА иһинэн үлэлиир “Анаабыр алмаастара” хампаанньа уонна Ититиинэн-уунан хааччыйар тэрилтэ эмиэ көхтөөхтүк кытталлар.
Онон, хампаанньа олохтоох дьону сүрүн уонна самалык тэрилтэлэригэр үлэҕэ ыларга быйыл эмиэ үлэлэһиэхтээх.
kyym.ru
