2020 сыллаахха АЛРОСА хас биирдии үлэһитэ хампаанньа үлэтин тупсарар туһунан этиитин киллэриэн сөптөөх “Идиэйэ фабриката” бырайыагы тэрийбитэ. Бырайыак саҕаланыаҕыттан тыһыынчанан ахсааннаах рационализатордыы этии олоххо киирэн, барыта 2,5 миллиард солкуобай үп-харчы кэмчилэннэ.
АЛРОСА “Идиэйэ фабрикатын” сүрүн соруга – үлэ-хамнас, оҥорон таһаарыы хаамыытын тупсарыы уонна ол дьайыыга хампаанньа үлэһиттэрин кытыарыы: хас биирдии үлэһит үлэ-хамнас ханнык эмэ хайысхатын хаамыытын түргэтэтэр, судургутутар эбэтэр ороскуотун аҕыйатар толкуйдаммыт этиини киллэриэн сөп. Тыл көтөҕөр судургу – салалта онно түргэнник хоруйдуур уонна этиилээх үлэһиттэри көҕүлүүр тиһик дьэҥкэ буолан, идиэйэ бэрт түргэнник олоххо киирэр кыахтаах. Онон үлэһиттэр киллэрбит кылааттара хампаанньа үлэтин көдьүүстээх, куттала суох оҥорор, тупсарар.
Ааспыт биэс сыл иһигэр бу бырайыак номнуо 9 тыһыынчаттан тахса киһини түмнэ – хампаанньа хас үһүс үлэһитэ рационализатордыы этиитин киллэрдэ. Холобур, барыта 38 тыһыынчаттан тахса араас идиэйэ этиллибититтэн, 22 тыһыынча курдуга номнуо олоххо киирэн, уопсайа 2,5 миллиард солкуобай кэмчилэннэ. Ол көрдөрүү өссө улаатан, далааһыннанан иһэр туруктаах.
“АЛРОСА хампаанньа диэн, бастатан туран, онно үлэлиир дьон. Кинилэрэ суох бастакы алмаас да көстүө, “Мир Глубокий” саҥа рудник да тутуллуо суоҕа этэ. “Идиэйэ фабрикатыгар” баҕалаах эрэ барыта аан дойду биир даҕаны алмааһы хостуур хампаанньатыгар суох идиэйэни толкуйдаан олоххо киллэриэн сөп. Бу бырайыак биһиги бэйэбит эйгэбитигэр бастыҥ буоларбытыгар, үлэбитинэн киэн туттарбытыгар көмөлөһөр. АЛРОСА ханнык баҕарар үлэһитэ кэлэр кэми бүгүн түстүөн сөп”, – диэн АЛРОСА Оҥорон таһаарар тиһигин киинин салайааччыта Николай Борисов эттэ.
Оннооҕор бэрт кыра даҕаны уларыйыы үлэ хаамыытын биллэрдик тупсарыан сөп. Холобур, самасыбаал суоппардара үчүгэйдик көрөллөрүн хааччыйар идиэйэни Мииринэйдээҕи ХБК Хайа тырааныспарын сыаҕын суоппара Алексей Орлов киллэрбитэ. Кини чөлүгэр түһэрэр уонна гааһы уларытар (куусап – турба) тиһиктэри ыһан баран, онно заглушка быһан сыбааркалаан кэбиспитэ. Ол түмүгэр турбаттан тахсар гаас бүөлэнэн, массыына иннинэн уонна кэннинэн барарыгар буруо мэһэйдээбэт буолбута. Ол ордук массыына буруота кэбиинэ таһымыгар тиийэр, суоппар көрөрүн мэһэйдиир кыһыҥҥы тымныыга үлэлииргэ туһалаах.
Ититии генератордара салгыны оборор чаастара кырыанан бүөлэнэн аанньа үлэлээбэт буолар кыһалҕаларын Удачнайдааҕы байытар кэмбинээт үлэһиттэрэ быһаарбыттара. Урут бэнтилээссийэҕэ гаас сүрүн калорифернай установкатын салгыны оборор чааһа мэлдьи үлэлии турар буолан, эрэһээҥкитэ кырыаран сордуура. Ол түмүгэр салгын тиийбэккэ, ититэр генератордар горелкаларын үлэтэ кэһиллэрэ. Удачнайдааҕы ХБК үлэһиттэрэ күөгүгэ майгынныыр, хас даҕаны сүһүөхтээх уһатар тэрили оҥорор этиини киллэрбиттэрэ. Онон ол “күөгү” баар буолан, билигин салгыны оборор тэрил кырыарбат буолан турар.
Ити икки этиини сэргэ былырыын өссө сэттэ тыһыынча кэриэтэ идиэйэ олоххо киирбитэ. Оттон хампаанньа үлэтин тупсарарга үлэлэспит дьон хайҕаммыттара, бириэмийэлэммиттэрэ.
“Аҕыйах сыл анараа өттүгэр, хампаанньабытыгар “Идиэйэ фабриката” олоххо киирэрин саҕана, «бырайыак маннык ситиһиилээх буолуо» диэн этэр киһи ахсааннаах этэ. Билигин биһиги үлэһиттэрбит хампаанньа үлэтин тупсарарга кылааттарын киллэриэхтэрин сөбүн бигэтик билэллэр. Мин санаабар, “Идиэйэ фабрикатын” сүрүн сыаннаһа онно сытар. Үлэһиттэрбит көҕүлүүр көхтөрүн, тобуллаҕас толкуйдарын сөҕөбүн эрэ. Билигин “Идиэйэ фабрикатын” саамай көхтөөх кыттааччыларын аатын АЛРОСА барыта билэр, кинилэр биһиги хампаанньабыт каадырын көмүс пуондатыгар киирэллэр”, – диэн АЛРОСА генеральнай дириэктэрэ, Арассыыйа Массыынаны оҥорооччуларын сойууһун чилиэнэ Павел Маринычев эттэ.
2026 сылга үктэнэн баран тыһыынча идиэйэ киирбититтэн, бу күннээҕи туругунан, номнуо 600 этии олоххо киирдэ. АЛРОСА үлэһиттэрэ хампаанньа үлэтин тупсарар, ону олоххо киллэрэн үп-харчы көдьүүһүн үрдэтэр этиилэрин салгыы киллэрэллэр.
АЛРОСА иһинэн үлэлиир атын тэрилтэлэр “Идиэйэ фабрикатыгар” эмиэ кытталлар. Быйыл ордук көхтөөхтүк “Анаабыр алмаастарын” геологтара кытыннылар. Куонаапкатааҕы геология-чинчийэр баартыйатын үлэһиттэрэ баара-суоҕа аҕыйах күн иһигэр хонуу үлэтин уонна логистиканы тупсарар 30-тан тахса идиэйэни эппиттэрэ.
“Анаабыр алмаастарыгар” “Идиэйэ фабриката” былаан быһыытынан 2024 сылтан үлэлиир. Үлэһиттэрбит араас этиини мэлдьи киллэрэллэр. Ол гынан баран, бу нэдиэлэ хаһааҥҥытааҕар даҕаны көдьүүстээх буолла. Хамсааһыҥҥа геологтар көхтөөхтүк кытыннылар. Оттон ол үлэни тупсарыы тиэмэтэ көдьүүстээҕин туоһулуур. Биһиги 30-тан тахса идиэйэни хомуйдубут. Үгүс идиэйэ, чахчы интэриэһинэй, хотугу сир тыйыс усулуобуйатыгар оҥорон таһаарыы кэккэ соруктарын быһаарар ис хоһоонноох”, – диэн АЛРОСА Оҥорор таһаарар тиһигин киинигэр кэпсииллэр.
Киирбит этиилэртэн эспиэрдэр номнуо хас даҕаны практикаҕа суолталаах этиини бэлиэтээн олороллор. Ол курдук, хайа-буурдуур баартыйа салайааччыта Евгений Аргунов вездеход тиэхиньикэтин уйугун улаатыннарар этиини киллэрбит. Холобур, билигин оҥоһуулаах суола-ииһэ суох сирдэргэ сытар учаастактарга таһаҕаһы сүрүннээн “Трэкол Вега” снегоболотоходтарынан тиэйэллэр. Куталаах-маардаах мөлтөх сиргэ оннук тиэхиньикэ элбээбитэ 600-800 кг эрэ таһаҕаһы тиэйиэн сөп, ол иһин логистика ороскуота элбэх буолар. Онон Е.Аргунов “билигин пааркаҕа турар ГАЗ “Садко” массыынаны кыратык уларытыахха, онно «списаниеҕа» барбыт “Киршак” вездеход кыра дабылыанньалаах көлүөһэлэрин туруоруохха сөп” диир. Ол түмүгэр элбэх таһаҕас тиэллэн, эриэйсэ ахсаана аҕыйыахтаах.
Өссө биир интэриэһинэй этии пневмо-тиһиккэ мунньуллар кэндэнсээти суох гынарга сыһыаннаах. Сылаанга иһигэр тэмпэрэтиирэ халбаҥныырыттан сылтаан кэмпириэссэртэн ыгыллыбыт салгыны биэрэргэ сиик мунньуллан уу буолар уонна отбойнай молотуоктары бүөлүүр. Инньэ гынан үлэһиттэр иккилии чаас буола-буола тохтоон, чаас аҥаарын устата үстүрүмүөннэрин ыраастыыллар. Геолог Николай Иванов кэмпириэссэр таһыгар салгыны сойутар радиаторы туруорарга тыл көтөхпүтэ. Ол түмүгэр сылаангаҕа номнуо сойбут салгын киирэн кэндэнсээт үөскээбэт, отбойнай молотуок тохтоло суох үлэлиир буолар.
Геология-чинчийии баартыйатыттан киирбит этиилэр бары сүүмэрдэниэхтээхтэр, ону “Анаабыр алмаастарын” эспиэрдиир сүбэтэ көрүөхтээх. Сыана быһыллыбытын кэннэ саамай көдьүүстээхтэрэ уонна туһалаахтара талыллан, оҥорон таһаарыыга олоххо киириэхтээхтэр. Оттон ааптардар ылыахтаах бириэмийэлэригэр тиксиэхтэрэ.
“Анаабыр алмаастара” АУо үлэһиттэрэ бырайыак саҕаланыаҕыттан барыта 528 идиэйэни эппиттэриттэн, 214-дэ номнуо олоххо киирдэ. Былырыын 300-тэн тахса этии кэлбитэ, онтон хас иккис этии олоххо киирэн, “Анаабыр алмаастара” тэрилтэ барыта 40 мөлүйүөн солкуобайы кэмчилээтэ. Ол барыта үлэһиттэр үлэ хаамыытын тупсарарга киллэрэр этиилэрэ сыаналааҕын көрдөрөр.
АЛРОСА пресс-сулууспата
