Михаил Лермонтов төрүт өбүгэтэ – номоххо киирбит Шотландия бэйиэтэ буоларын туһунан билэҕит дуо?
Улуу бэйиэт аҕата Юрий Лермонтов, пехота хапытаанын чыыныгар сылдьан астаапкаҕа тахсыбыта. Ол олорон төрдүн-ууһун анаан үөрэппитэ, аҕа ууһун төрүччүтүн оҥорбута. Онон улуу бэйиэт Шотландия эписиэрэ Георг Лермонт Арассыыйа Лермонтовтарын төрүт өбүгэтэ буоларын туһунан оҕо эрдэҕиттэн бэркэ билэрэ.
Ол да саҕана харчыга наймылаһан атын судаарыстыбалар аармыйаларыгар сулууспалыыр байыаннайдар бааллара. Шотландия эписиэрэ Георг (Джордж) Лермонт XVII үйэ саҥатыгар Польша аармыйатыгар сулууспалаабыт. Ол сылдьан эдэр поручик Арассыыйаны утары сэриигэ кыттыбыт. Арассыыйа национальнай дьоруойа, кинээс Дмитрий Пожарскай норуоту өрө туруоран, Польша сэриилэрин утары кимэн киирэригэр Георг Лермонт Белая кириэппэс (билигин Тверь уобалаһын Белый диэн куората) гарнизонугар баар эбит. Уордайбыт-абарбыт, сэбилэммит норуот халҕаһата тоҕо анньан тиийбитигэр кириэппэс гарнизона утарыласпакка бэриммит.
Билиэн бэриммиттэр истэригэр харчыга наймыламмыт атын судаарыстыбалар эписиэрдэрэ бэрт элбэхтэр эбит. Кинээс Дмитрий Пожарскай кинилэри хаайа, көскө ыыта сатаабатах. Утарыласпакка баҕа өттүлэринэн бэриммит дьон буоллахтара. Кини билиэннэйдэртэн туспа этэрээт тэрийбит. Онон ити эписиэрдэр аны Арассыыйаҕа сулууспалаабытынан барбыттар. Оччолорго Дьобуруопа омуктарын (литовецтары, латыштары, ирландецтары, шотландецтары) барыларын “ньиэмэстэр” дииллэрэ. Билиэн бэриммит байыаннайдартан тэриллибит этэрээти сыыйа “бельскэй ньиэмэстэр” диэн ааттаан барбыттар. Аны бу “ньиэмэстэр” “шкотскайдар” уонна “ирлянскайдар” диэҥҥэ хайдыбыттар. Ол аата Шотландияттан уонна Ирландияттан төрүттээхтэргэ. Онон “бельскэй ньиэмэстэр” сыыйа ирландскай уонна шотландскай роталарга хайдыбыттар.
Георг Лермонт Арассыыйаҕа сулууспалыы хаалбыт. Бэл, православиены ылыммыт уонна аатын Юрий диэн уларыттарбыт. Ити курдук кини Лермонтовтар аҕа уустарын төрүт өбүгэтинэн буолбут.
Улуу бэйиэт олоҕун, айымньыларын чинчийээччилэр: “Михаил Лермонтов Шотландияттан төрүттээх эписиэр Георг Лермонт туһунан бэркэ билэрэ, ол эрээри XIII үйэҕэ олорон ааспыт төрүт өбүгэтин, бэйээт Томас Лермонт туһунан билбэт этэ”, – диэн суруйаллар. Томас Лермонт үгүс айымньыта быдан дьыллар мындааларыгар сүтэн-иҥэн хаалбыт. Ордубут хоһоонноро бары кэриэтэ инники олоҕу-дьаһаҕы билгэлээһин курдук суруллубуттар. Оттон кини туһунан үһүйээн элбэх.
Үһүйээннэр кэпсииллэринэн Эйлдон булгунньаҕар Артур хоруол уонна кини рыцардара көмүллүбүттэр. Ол булгунньах баараҕай дуубугар феялар саарыстыбаларыгар киирэр аан баар эбит. Эдэркээн Томас Лермонт биир феяны күүскэ таптаабыт. Ол фея кинини саарыстыбатыгар илдьэ барбыт. Онно Томас 7 сыл тухары олорон баран дойдутугар төннүбүт.
Феялар саарыстыбаларыгар олорбут бэйээт инникини өтө көрөр дьоҕура сайдыбыт. Онон Томас Лермонт сыыйа билгэһит быһыытынан аар-саарга аатырбыт. Ол курдук, кини буола турар сэриилэр хайдах түмүктэниэхтэрин, хоруоллар инники дьылҕаларын, куораттар төлкөлөрүн туһунан чопчу кэпсээн биэрэр эбит.
Михаил Лермонтов Шотландия суруйааччыта, бэйиэтэ Вальтер Скотт айымньыларын олус сөбүлээн ааҕара. Онон кини “Thomas the Rymer” диэн баллааданы аахпыта саарбахтаммат. Ол эрээри ити айымньыга Томас араспаанньата ыйыллыбат. Вальтер Скотт ол айымньытыгар билгэһит-бэйиэти Томас-Рифмач диэн ааттаабыт. Манна дьиктитэ диэн, Томас-Рифмач: “Мин хаһан эбит Ийэ сиргэ эдэр киһи буолан эргиллиэм”, – диэн эппит эбит. Онон, баҕар, кини билгэтэ, ыраламмыт ырата туолан – Арассыыйа сиригэр-уотугар “төннүбүтэ” буолаарай? Михаил Лермонтов хоһоонноро эмиэ олус дириҥнэр, таайтарыылаахтар, “аба-сата” тыллаахтар, билгэлиир ис хоһоонноохтор ээ.
