Суоппарым өр күүттэрбэккэ, субу тиийэн кэллэ. Саха киһитэ. Массыынаҕа киирдэ-киирээппин кытта кэпсээнэ хара баһаам. Дьэ, бу курдук кэпсээннээх.

   – Ээ, мин суоппардаабытым ыраатта. Түөрт хостоох дьиэлээхпит. Ууга-хаарга аҥаардас ыйдааҕы төлөбүрэ 14 тыһ. солкуобай. Ону ааһан, өссө түөрт оҕобун уонна ойохпун иитиэхпин наада. Ол иһин бу түүннэри-күнүстэри сүүрдэбин. Күнүс бэйэм үлэбэр – гарааска мэхээнньиктиибин, түүнүн маннык сүүрдэбин. Бырааһынньык күннэригэр үчүгэйдик сүүрдэхпинэ, биир түүн 6-7 тыһ. солк. тиийэ оҥоруохпун сөп. Оттон билигин ортотунан 3-4 тыһ. буолар. Биллэн турар, түүҥҥү үлэ ыарахан эрээри, интэриэһинэй.

   – Куорат түүҥҥү олоҕун этэҕин дуу? 

   – Ол да баар... Атын, ураты көстүүлэр эмиэ бааллар...

   – Дуо?

   – Ээх, чэ... (чочумча чуумпуран олоро түстэ).

   – Туох эрэ дьиктини көрбүтүҥ дуо?

   – Кэпсиибин дуо, дьикти түгэни?.. Былырыын күһүн алтынньы ый саҕана олус  дьикти түгэн буолбута. Эмиэ биир түүн сүүрдэ сылдьабын. Куорат чугаһынааҕы кытыы нэһилиэккэ сакаас киирдэ. Суумалара үчүгэйэ бэрт этэ. Кэлиигэ-барыыга, быһа холоон, чаас кэриҥэ барар. Онуоха 3000 солк. хармааҥҥа баар буолар этэ! Киһибин ыла биир  оройуоҥҥа  айаннаатым. Чэ, кэбис, уулусса аатын эппэппин. Онно эргэ, быраҕыллыбыт хаарбах туруктаах дьиэлэр элбэхтэр. Олортон биирдэстэриттэн киһини ылыахтаахпын. Тиийиэхтээх сирбин каартанан сирдэтэн тута буллум. Кэлбиппин биллэрэн, тута кунуопканы баттаан, күүтэн олоробун. Эргэ да эргэ түөрт кыбартыыралаах мас дьиэ. Мин кэлбит аадырыһым эрэ уота кылайан турар. Онуоха ким да тахсыбат, дьиэ иһигэр саҥа-иҥэ, кэлии-барыы бөҕө. Мин “бырааһынньыктыы” сылдьар дьон ыҥырбыттарын тута сэрэйэн, сакаасчыкка эрийэн чопчулаһарга сананным. Килийиэним дьахтар төлөпүөнүн ылан, “Я пока не поеду, отменяю заказ” диэн саайда. Түүн испит-аһаабыт дьон өрүү массыына ыҥыран баран, дьиэттэн тахсыбат, айаннаабат идэлээхтэр. Ол иһин, үөрэнэн хаалан, соччо кыһамматым.

   Массыынабын кэннинэн хаамтаран, төттөрү тахсан айаннаан истим. Арай, санаабар, айанныыр курдукпун эрээри, массыынам биир сиргэ турар эбит. Уруулбун туора-маары эргитэбин, көлүөһэм эргийэр курдук да, били дьиэттэн букатын ырааппакка олорор эбиппин. Дьонум саҥалара кулгаахпар бу саайан олорор. Олох аттыбар кэлэн дьахталлар  күлсэр курдуктар. Этим-сииним уу билик буолла, дэлби бустум-хаттым, көлөһүн алынным  уонна уруулбун мускуйа-мускуйа биир кэм олоробун. Харыс да сири халбарыйбакка. Онтон таһырдьа тахсан массыынабын көрүнээри, ааммын аһа сатыыбын. Ааным тилир курдук сабыылаах. Арыллан да бэрт. “¤уу, һуу” дии-дии, хайдах буоларбын билбэккэ уолуйан хаалан баран олоробун. Аны кулгааҕым куп-куугунас, били дьахталлар күлсэр саҥалара букатын кулгаахпар олорор. Оннук айдаан быыһыгар син балай эмэ олордум. Оттон, туох эрэ төлө биэрбиттии, массыынам көлүөһэтэ эмискэччи эргийэн барда. Мин инним диэки гаас да гаас. Улахан суолга тахсан, дьэ өрө тыынан, айаннаан истим. Онуоха төлөпүөнүм тыаһыы биэрдэ. Ылбыппар: “Алло, долго едете, когда будете на Б?”, – диэн мааҕын кэпсэппит дьахтарым куолаһа иһиллэр. Мин дэлби титирэстээн, “тахсыбатыгыт дии” диэн дьахтарбар быһаара сатыыбын. Ону ол дьахтарым “отой да аадырыска кэлбэтэххит” диэтэ. Мин төлөпүөммэр саамай бүтэһигин ханнык нүөмэргэ эрийбиппин көрөбүн да, били, мааҕын кэпсэппит нүөмэрим суох. Тыый, дьиибэ эбит. Хайыахпыный, сакааспар төттөрү айанныырга күһэлинним. Куорат кытыы уулуссата буолан, киирии хабыс-хараҥа, суол оллур-боллур. Хаартанан сирдэтэн, айаннаан иһэбин, арай өйдөөн көрбүтүм, мааҕын тиийбит аадырыспар буолбакка, икки дьиэнэн  чугас дьиэҕэ сирдээтэ. Сакаастаабыт дьахтар тута таһырдьа тахсан, күүтэн турар эбит. Онуоха, айанныы түһэн баран, айанньыппар туох буолбутун, чаас аҥаара эрэйи-муҥу көрбүппүн кэпсээбитим.  Онуоха дьахтарым бөлүүн ол дьиэҕэ дьахтар өлүүлээх, хааннаах-сииннээх, абытайдаах  түбэлтэ буолбутун кэпсээбитэ.  Дьахтар куһаҕаннык күн сириттэн күрэммитин туһунан...  Мин хааным тымныйа түспүтэ, улаханнык куттаммытым. Улаханы кэпсэппэккэ ити курдук тиийиэхтээх сирбитин этэҥҥэ булбуппут.

   Дьэ, онно өйдөөтүм ээ, кыра сылдьан эмиэ дьикти түбэлтэҕэ түбэһэн турардаахпын. Оскуолаҕа үөрэнэ сырыттахпына, ыаллыы олорор табаарыһым аҕата куһаҕан буолбута. Кини суох буолбут нөҥүө күнүгэр, илэ хаама сылдьарын уулуссаҕа көрсөн, кэпсэтэн турардаахпын. Дьиҥэр, суох буолбутун сарсыарда истибитим эрээри, киэһэ тыыннаах сылдьарын көрбүтүм. Наһаа дьикти этэ... Оҕо буоламмын, ол түгэни түргэнник аһараммытым. Сүүрбэ сыл ааһан баран, эмиэ маннык дьикти түбэлтэҕэ түбэһэн, билигин ол диэки айаннаатым да, өрүү санаан ааһабын. Хата, ол кэннэ олохпор туох да куһаҕан буолбатаҕа, барыта этэҥҥэ. Онон туох эрэ айылҕа дьикти күүһэ баар диэни итэҕэйэбин...

* * *

   Бу курдук суоппар Е. дьиэбэр аҕалан түһэрдэ. “Барыта этэҥҥэ буоллун!” диэн баҕа санаатын эппитэ...

 

   Хас да сыллааҕыта буолбут түбэлтэ. Нэһилиэк олохтоохторун кэпсээниттэн истэн билэбин. Ону кэпсиэм.

   Биһиги өрүһү өҥөйө сытар биир улуус кытыы нэһилиэгэ буолабыт. Хас да сыллааҕыта саҥа оскуола тутуутугар Азия дойдутуттан кэлии омуктар кэлэн үлэлээн барбыттара. Кинилэр сиэри-туому билбэт буоланнар, мээнэ тыллаһан, бииргэ үлэлиир доҕордорун сүтэрэн турардаахтар.

   Ол курдук, сайын куйааска сөтүө кэмэ үгэннээн турар кэмэ. Үлэһиттэр куйааһы тулуйбакка эмиэ сөтүө да сөтүө буолбуттар. Улуу эбэбитигэр сүгүн сөтүөлүөхтэрэ дуо, сэнээн диэххэ дуу, соччото суохтук тылласпыттар. “Ээ, чып-чычаас, кып-кыра күөл, чалбах курдук” диэн буолбут. Уонна төттөрү-таары харбаан туоруур, мэниктиир буолбуттар. Биир күн эмиэ оннук сөтүөлүү сырыттахтарына, бииргэ үлэлиир табаарыстара ууга түһэн, эмискэ суорума суолланан хаалбыт. Аны туран, суол быстан турар кэмэ. Барыы-кэлии суох. Хайдах гыныахтарай, киһилэрин оскуола таһыгар дьаама хаһан, тымныы сиргэ күһүн үлэлээн бүтүөхтэригэр диэри харайан сытыарбыттар. Кэлин, олохтоохтор кэпсииллэринэн, ол үлэһит эдэр уол биирдэ эмэ көстөн ааһар үһү. Оскуола иккис этээһиттэн көрөн турар буолааччы диэн, олохтоохтор ортолоругар сурах-садьык баар.

   Аны туран, бу тутааччылар өссө биир аньыыны оҥорон барбыттар. Оскуола тиэргэнигэр турбут сэргэни кэрдэн ылан, оһохторун оттубуттар. Ол аньыы-хара эмиэ “баарын” биллэрэн, араастаан көстөн ааһар дииллэр...

   Онон туох барыта сэттээх-сэмэлээх, иэстэбиллээх дииллэрэ чахчы эбит.

 

   Биир сайын дьоммун кытта алааска тахсан оттуу сылдьабыт. Сүөһүлэрбитин барытын тиэйэн таһаарар үгэстээхпит. Мин эбэбэр көмөлөһөн ордук хотон үлэтигэр сылдьабын. Биир күн эбэм сиһинэн ыалдьан хаалан, сарсыардааҥҥы ыамҥа тахсыбата. Онон туох баар эппиэтинэһи ылынан, мин ынах ыы эргэ хотоҥҥо таҕыстым. Арай, ол тахсыбытым – баайыллан турбут ньирэйдэрим бука бары таһырдьа ыстаммыттар. Ийэлэрин эмэн ырааппыттар этэ. Мин хотоҥҥо көтөн түстүм. Дьэ, доҕоор, долборук ото барыта ыһыллан, буурҕа киирэн ааспытын курдук: ынах ыыр биэдэрэлэр, саах күрдьэхтэрэ – барыта аҥыы-аҥыы ыһыллан сыталлар.

   Таһырдьа тахсыбытым – ньирэйдэрим өрө көтө, биир кэм ыстаҥалыы  сылдьаллар. Ньирэйдэрим туох эрэ буолбуттар диэн эбэбэр киирэн кэпсээбиппэр эппитэ:

   – Эмиэ хотон “иччитэ” кэлэн оонньоһон бардаҕа... Ньирэйдэр ыстаҥалаабаттарын курдук, талаҕынан таһыйан бириэххэ наада диэн эппитэ.

   Тоҕо эрэ бу түбэлтэни өйдөөн хаалбыппын. Бу кэннэ наар ньирэйдэрбитин талаҕынан таһыйталыы сылдьар буолбуппун. Сорох сайын субу-субу бэркэ ыстаҥалас буолааччылар.