Олохтоох аһы-үөлү, үрүҥ илгэни, эмис эти дэлэтээччилэрин, астааччыларын көмүс көлөһүнэ, сыралаах, сындалҕаннаах үлэлэрин түмүгэ, омуннуу түһэн эттэххэ, көмүс манньыат буолан эргиллэр күүтүүлээх кэмэ үүннэ. Ол курдук, ыытыллара үгэскэ кубулуйбут өрөспүүбүлүкэ таһымнаах “Ас-үөл–2024” быыстапка-дьаарбаҥка быйыл Дьокуускайга балаҕан ыйын 25 күнүттэн саҕалаан, биэс күн устата буолан ааста. Тэрээһин биллиилээх судаарыстыбаннай, уопсастыбаннай-бэлитиичэскэй диэйэтэл, Өрөспүүбүлүкэбитин төрүттэспит ытык дьоммутуттан биирдэстэрэ С.М. Аржаков төрөөбүтэ 125 сылыгар ананна.
Быыстапка-дьаарбаҥкаҕа 12 оройуонтан 80-тан тахса олохтоох оҥорон таһаарар тэрилтэ, 16 агрооскуола, бааһынай уонна биирдиилээн кэтэх хаһаайыстыбалар кытыннылар. Кинилэр сыа-сым курдук тутан, кыһанан-мүһэнэн астаабыт 300 туоннаттан тахса бородууксуйаларын батаран, үөрэн-көтөн тарҕастылар.
Ордук хамаҕатык субу идэһэлэммит сибиэһэй эт, эт ас араас көрүҥэ, ыллыҥ да буһарарга сөптөөх гына бэлэмнэммит полуфабрикат, тымныыга, итиигэ ыыһаммыт уонна тууһаммыт үрүҥ, хара эттээх балык, үүт-сүөгэй, арыы, быырпах, суорат, кэпиир, йогурт, сыыр, барыанньа, оҕуруот аһа уо.д.а. барбыт.
“Үрдүк хаачыстыбалаах ас бородууксуйатын оҥорон таһаарыы иһин” өрөспүүбүлүкэ таһымнаах куонкурус быйыл да буолла. Онно 24 араас көрүҥ аска арааран, кыайыылаахтары о.э. 1-кы, 2-с уонна 3-с миэстэлээхтэри быһаардылар. Холобур, сыыр бэлэмигэр бастакы миэстэни “Сыа Бүлүү” ТХППК “Вилюйскай” сыыра, сүөгэйгэ – Мэҥэ Хаҥалас “Хоту” ТХПК, арыыга – “Чурапчы” ТХПК бастаата, барыанньаҕа – Сунтаартан “Тирэх” ТХППК. Эт полуфабрикаттарыгар "Бөртө-Ас" ТХПК фрикадельката инники күөҥҥэ таҕыста. Тууһаммыт балыкка Дьокуускайтан “Ас-рыба” ХЭУо уомула күннээтэ. Ыыһаммыт балыкка “Якуцкие деликатесы” тэрилтэ “буруонан ыыһаммыт чыырын көхсө” тэҥнээҕин булбата. Ити курдук, мүөттээх ыҥырыа бородууксуйатыгар, сымыыт, эт бэлэмигэр, килиэп-буулка оҥоһуктарга, халбаһыыга, эт дэликэтиэскэ, сиропка уо.д.а. атыҥҥа бастыҥнар быһаарылыннылар. Ону таһынан кэккэ ас көрүҥнэригэр “саҥа бородуукта” номинациялар эмиэ бааллара.
Кыайыылаахтары анаан-минээн тэриллибит эспиэрдиир хамыыһыйа быһаарда.
Оттон атыылаһааччы куолаһа тугу көрдөрдө?
Итини таһынан атыылаһааччылар санааларын, кинилэр сыанабылларын билэр туһуттан “Өрөспүүбүлүкэтээҕи астыыр-үөллүүр технология киинэ” ГКУ “Народный выбор” диэн амсайан көрүү (дегустация) кэнниттэн куоластааһыны ыытта. Манна 200-тэн тахса киһи кыттыбыт. Амсайан көрөн быһаарыыга халбаһыы оҥоһуктары, эт дэликэтиэстэри, сыырдары уонна ынах арыытын киллэрбиттэр. Бу куонкуруска уопсайа 52 астыыр-үөллүүр тэрилтэ бородууксуйата киирсибит. Амсайан көрөөччүлэр бородуукта сытын, амтанын уонна көрүҥүн (текстуратын) учуоттаан куоластыыллар. Онуоха дегустациялаан талааччы ханнык тэрилтэ аһа буоларын көрбөккө туран сыаналыыр.
Төһө да 200-тэн тахса эрэ киһи амсайан куоластааһыҥҥа кыттыбытын иһин, талыы түмүгүнэн ордук элбэх куолаһы ханнык оҥорон таһаарааччы, туох аһа ылбыта, биир бэйэм улахан суолталаах дии саныыбын. Киһи ол элбэх киһиэхэ биһирэппит бородууксуйаны атыылаһан, амсайан көрүөн баҕарара чахчы.
Ол курдук, холобур, ынах арыытыгар Таатта улууһун “Баай Ас” СХПК киэнэ ылбыт. Кытаанах сыырдартан Ленскэй улууһун “Батамайское” СХППСК сыыра, оттон сымнаҕас сыырдартан Дьокуускайдааҕы үүт собуотун киэнэ инники күөҥҥэ тахсыбыттар. Эт дэликэтиэскэ – Дьокуускай “Туймаада” ПК ХЭУо киэнэ, оттон халбаһы оҥоһуктарга – Мэҥэ Хаҥалас “Хоту” СХПК халбаһыта элбэх куолаһы ылбыт.
“Көмүс туорах” уонна “Хортуоппуйу уонна аһаҕас буорга үүнэр оҕуруот аһын үүннэрэр бастыҥ хаһаайыстыбалар”
Итинник ааттаах куонкурустар эмиэ бааллара. Онно быйылгы кыайыылаахтарынан буолбуттары билиһиннэрдэххэ, “Көмүс туорах” номинацияҕа Уус Алдантан Дмитрий Васильевич Илларионов бааһынай хаһаайыстыбата талыллан, бастакы ист. дьупулуомунан наҕараадаламмыт.
Иккис истиэпэннээх дьупулуомунан Мэҥэ Хаҥалас улууһуттан Аркадий Николаевич Попов баа´ынай ха´аайыстыбата бэлиэтэммит.
Оттон иккис килиэп тэҥэ суолталаах хортуоппуйу, аһаҕас буорга үүнэр оҕуруот аһын үүннэрээччилэргэ Хаҥалас улууһун бааһынай хаһаайыстыбалааҕа Розалия Романовна Петрова бастыҥынан быһаарыллан, 1-кы ист. дьупулуом тутта. Иккис истиэпэннээх дьупулуом “Тулагы агрооскуолата” СХПК-ҕа ананна.
Ыал бастыҥ пиэрмэтэ
“Ас-үөл–2024” өрөспүүбүлүкэтээҕи быыстапка-дьаарбаҥка официальнай, үөрүүлээх арыллыытыгар “Ыал бастыҥ пиэрмэтэ” куонкурус кыайыылааҕа ким буолбутун эмиэ биллибит. Бу куонкурус Арассыыйаҕа быйыл дьиэ кэргэн сыла биллэриллибитигэр сыһыаран ыытыллыбыт.
Ол курдук, өрөспүүбүлүкэҕэ бастыҥ үлэлээҕинэн аата-суола киэҥник биллэр Ньурба улууһун Любовь Васильевна Иванова дьиэ кэргэнин “Сиибиктэ” бааһынай хаһаайыстыбата буолла. Кинилэр ынах сүөһү иитиитинэн инньэ 2000 сылтан ыллыктаахтык ылсан дьарыктаналлар. 2007 сыл түмүгүнэн, оччотооҕу бэрэсидьиэн Вячеслав Штыров ыйааҕынан, 2008 с. бастыҥ үлэлээх уон бааһынай хаһаайыстыбаҕа өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин грана туттарыллыбыта. Бастыҥнар ортолоругар “Сиибиктэ” эмиэ баара.
2-с истиэпэннээх дьупулуому эмиэ биир биллэр-көстөр үлэлээх Амма “Чолбон” бааһынай хаһаайыстыбатын салайааччыта Пелагея Петровна Ивановаҕа туттардылар. Пелагея Петровна ³р кэмнээх ситиһиилээх үлэтин, оҥорон таһаарыыга үрдүк көрдөрүүтүн иһин, быйыл АККОР “Бочуоттаах пиэрмэр” диэн үрдүк уопсастыбаннай наҕарааданы да ылбыта элбэҕи этэр. Кинилэр күн бүгүн 162 т³б³ ынах сүөһүнү көрөн-харайан тураллар эбит.
3-с истиэпэннээх дьупулуом хороҕор муостааҕы иитиинэн 2006 сылтан дьарыктанар, өрөспүүбүлүкэ биир тарбахха баттанар бастыҥ баа´ынай ха´аайыстыбаларыттан биирдэстэрэ, Мэҥэ Хаҥалас Тиэлигититтэн сылдьар Наталья Ивановна Данилова хаһаайыстыбатыгар ананна. Кинилэр 122 т³б³ сүөһүлээхтэр.
Астыыр бырамыысыланнас бастыҥ тэрилтэлэрэ
Ас уонна астыыр бырамыысыланнас тэрилтэлэрин ортотугар эмиэ туһунан куонкурус баар. Кыайыылаах тэрилтэ төһө улаханыттан, хас үлэһиттээҕиттэн көрөн хас да бөлөххө араарыллан быһаарыллар.
Ол курдук бөдөҥ тэрилтэлэргэ (100-тэн тахса үлэһиттээх) бастыҥ аатын Дьокуускайдааҕы килиэп кэмбинээтэ ылар чиэстэннэ. Орто кээмэйдээхтэргэ (70-ҥа диэри үлэһиттээхтэргэ) Нам улууһун “Эрэл” ТХПК-та бастаата. Дьоҕус тэрилтэлэргэ (20 диэри үлэһиттээххэ) Томпо улууһун “Илгэ” ТХПК-та инники тµстэ.
Ат сүүрдүүтүттэн кылгастык
Быйылгы ат сүүрдүүтүн сезонун түмүктүүр, уопсайа 5,3 мөл. солк. бириис пуондалаах улахан кµрэхтэ´ии АГАТУ ипподромугар буолла.
1600 м
1600 м уһуҥҥа күөн былдьаспыт ыраас хааннаах боруода сүүрүктэртэн Чурапчы Арчылаана биэтэги бастакынан булан, Степан Аржаков аатынан бирииһи ылар чиэстэннэ.
2400 м
Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтин бирииһэ 2400 м кыайыылааҕар ананна. Ол курдук бу уһуҥҥа ыраас хааннаах, түөрдүгэр диэри саастаах сылгылар киирсибиттэриттэн кыайыы өрөгөйүн Хаҥалас улууһун Евр быһыйа ылла.
3200 м
Бу уһуҥҥа бириис аата – “Национальнай баай”. Дьэ, бу манна, сэрэйиллэрин курдук, Саха сиригэр төрөөбүт ыраас хааннаах түөрт уонна онтон аҕа саастаах быһыйдар кииристилэр.
Кыайыылаах үрдүк аатын манна Мэҥэ Хаҥаластан Шугар Кид ылла.
10 км
Чээн, манна 4 уонна онтон саастаах саха боруодата сылгылар күөн көрсүбүттэр. Бирииһэ СӨ Бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин киэнэ диэн ааттанар. Манна биир көс сири 17 мүн 47 сөк. кэлэн, Таатта ааттаа±а Дохсун ылла. Биэтэккэ иккиһинэн эмиэ Таатта сылгыта Дедуль кэллэ. Онон төрүт тыл сүөгэйэ-сүмэтэ төрүттэммит, олоҥхо бастыҥа айыллыбыт талба Таатта сиригэр аны саха боруода сүүрүктэр үөскүүр-ууһуур кэмнэрэ саҕаламмыт быһыылаах диэн, сабаҕалыахха сөп буолбут.
Татьяна Захарова-ЛОҺУУРА, ааптар хаартыскаҕа түһэриилэрэ
