Кэрэ аҥаардар күннэрин көрсө ураты идэлээх, хорсун санаалаах саха кыргыттарын сырдатабыт. Дьахтар аймах тимир көлө курдук тиэхиньикэҕэ соччо ылсыбат. Оттон тимир көлөнү эргинэр кэрэ аҥаардар Саха сиригэр тарбахха баттаналлар. Массыына ымпыгын-чымпыгын билэр, тиэхиньикэ эридьиэстэрин быһаарсар, ону ааһан бу хайысха ырыынагын иһиттэн түөрэн билэр дьахтар сэдэх.
Анжелика Румянцева, тыа сиригэр төрөөн-үөскээн улааппыт кыыс, кыра эрдэҕиттэн суоппар аҕатын саппай уопса сылдьан тиэхиньикэҕэ чугас буола улааппыта. Сахалар “ат үрдүгэр улааппыт киһи” диир эбит буоллахтарына, “кинини тимир көлө үрдүгэр улааппыт кыыс” диэххэ сөп.
Биир өйдөөх-санаалаах биэс кыыс түмсэн, Дьокуускайга тимир көлөнү эргинэр улахан тэрилтэни үлэлэтэллэр. Атыынан эрэ муҥурдамматтар, массыына өрөмүөннүүр туспа сервистээхтэр, страховка оҥорор кииннээхтэр. Бааннары кытта табыгастаах усулуобуйаҕа үлэлэһэллэр. Быһатын эттэххэ, массыына атыылаһар киһи өҥөнү барытын биир сиргэ оҥорторор, докумуонун толорторор кыахтаах.
Саха кыргыттара “автобизнеска”, дьэ, хайдах үлэлии сылдьалларый?
– Анжелика, оҕо эрдэххиттэн тимир көлө үрдүгэр улааппытыҥ. Дьонуҥ “тимир көлө – кыыс дьарыга буолбатах” диэбэттэр этэ дуо?
– Аҕам Георгий Иннокентьевич Румянцев Нам улууһун биллэр-көстөр суоппара этэ. Оҕо эрдэхпиттэн кини тиэхиньикэни уонна идэтин таптыырын көрөн улааппытым. Биир саастыылаах кыргыттарым куукуланан оонньуур эбит буоллахтарына, мин оҕо сааhым тиэхиньикэҕэ ааспыта. Дьонум бопсубатахтара, төттөрүтүн, сэҥээрэрбин бэлиэтии көрөн, бу дьарыкка умсугуппуттара.
Биир түгэни ахтан ааһыым. Аҕам аактаммыт (списаниеҕа барбыт) массыыналарыттан таҥан УАЗ массыынаны бэйэтэ оҥорбута. Бу массыына “олоҕум оскуолата” буолбута, идэбэр суол тэлбитэ. Иккис кылааска үөрэнэ сылдьан уруулга олорбутум. Кыһын бырысыапка бөҕү тиэйэн сыбаалкаҕа таһарбыт, сайын от-мас тиэйэрбит. Аҥаардас үлэҕэ эрэ уһуйуллубакка, эппиэтинэстээх, күүстээх санаалаах буоларга үөрэммитим.
Суоппар оҕото буоламмын, массыына суолтата мин өйдөбүлбэр быдан дириҥ. Көннөрү тимир көлө курдук эрэ көрбөппүн, дьон олоҕун чэпчэтэр аналлаах, сайдыылаах олох туоһута диибин.
– Үгүстэр оҕо эрдэҕинээҕи дьарыктарын умналлар. Эн салгыы дьарыгыран, дьыалаҕын сайыннаран массыына солуонун арыммытыҥ.
– Бу эйгэҕэ судургутук кэлбэтэҕим. Сүүрбэ сыл устата дьаныардаахтык үлэлээбитим, аҕам уһуйбут үөрэҕэ, тулуура улахан суолталаах буолбута. Итиэннэ, саамай сүрүнэ, көлөнү таптыыр, бу эйгэни ис сүрэхпиттэн сэҥээрэр-сэргиир буоламмын, олохпун, үлэбин ситимнииргэ быһаарыммытым.
Тимир көлө – төрүөхпүттэн билэр эйгэм. Үлэбэр биир сүрүн халбарыйбат санааны тутуһабын: аҕам Георгий Румянцев курдук чиэһинэй үлэһит, дьоҥҥо туһаны оҥорор киһи буолар баҕалаахпын.
Аҕам бииргэ төрөөбүт быраата Николай Румянцев Саха сиригэр киэҥник биллэр “Колми” хампаанньаны төрүттээбитэ. 2005--2016 сс. онно үлэлээбитим. Уонтан тахса сыл массыына атыытыгар эрэ буолбакка, дьону кытта үлэлииргэ уопут ылбытым, хаачыстыбаны өрө тутарга үөрэммитим. Массыынаттан атын үлэҕэ ханна да холоммотоҕум. Бу эйгэҕэ уһуйбут, үгүс уопуту биэрбит убайбар, Николай Иннокентьевичка, улахан махталбын тиэрдэбин.
– Тоҕо туспа барарга быһаарыммыккыный? Саҥаттан саҕалыырга хаһан баҕарар уустук. Буолаары буолан, дьахтарга...
– Сөптөөх уопуту ылынным дии санаан, бэйэм бас билэр тэрилтэлээх буолуохпун баҕаран, туспа барарга быһаарыммытым. “Тугу сатыырбын холонон көрүөхтээхпин” диэн санаам саҥа таһымҥа таһаарбыта, кынаттаабыта. Куттал диэн, чахчы, баара, ол гынан баран аҕам үөрэтиитэ-такайыыта, убайым күүстээх холобура уонна ылбыт уопутум күүспэр күүс эппитэ.
– Олоххо киһи биир сиргэ турбакка, сайдар туһугар мэлдьи дьулуһуохтаах. Уон сыл буолан баран, аны “УАЗ” дилерскэй киин тэринэн үлэ үөһүгэр түстүҥ.
– Быйыл саҥа сиргэ “УАЗ” дилерскэй киини арыйан, үлэбит хайысхатын кэҥэттибит. УАЗ массыыналары Арассыыйа үрдүнэн биир сыанаҕа атыылыыбыт. Официальнай дилер буоламмыт, хампаанньа айанын ороскуотун бэйэтэ уйанар, онон харчыны эппэпппит. Мэктиэлээх (гарантиялаах) буолаллар.
– Массыына атыылаһыан баҕарар киһи эһиги тэрилтэҕитигэр кэлэн, наадалааҕын барытын биир сиртэн ситиһиэн сөп. Туох өҥөлөрү оҥороҕутуй?
– Автокредит, страховка оҥоробут. Улахан бааннары, лизиннэри кытта барыларын кэриэтэ кытта дуогабардаһан үлэлиибит. Атыылыыр массыыналарбыт юридическай өттүлэрин барытын сиһилии көрөбүт, хонтуруоллуубут. Атыылаһар киһиэхэ массыына хайдах баарынан кырдьыгынан кэпсиибит.
Солуоммут иһигэр массыына өрөмүөннүүр сиэрбистээхпит. УАЗ-тары сэргэ омук массыыналарын эмиэ атыылыыбыт. Саҥалар да, сүүрбүттэр да бааллар. Араас чэпчэтиини оҥоробут, судаарыстыба бырагыраамалары үчүгэйдик билэбит, Арассыыйа куораттарын кытта тэҥ сыананы тутарга кыһаллабыт.
Биһиги солуоммут табыгастааҕа диэн, атыылаһар массыыналарын тута үрдүттэн сиэрбискэ диагностика оҥорторон, хайдах туруктааҕын сиһилии билиэхтэрин сөп. Сорох дьон сүүрбүт массыынаны атыылаһартан толлоллор. Диагностика кэннэ хаачыстыбатыгар эрэллээх буолаллар. Ону таһынан эбии мэктиэ оҥоробут.
– Өссө туох уратылааххытый?
– Авто-солуоҥҥа үксүн дьон массыынатын туттарар. Кыайан атыылыыр кыахтара, иллэҥнэрэ суох буолар. Уратыбыт диэн, хамыыһыйаҕа диэн харчы ылбаппыт. Атыылыыр киһи бэйэтэ төһө сыанаҕа туруорбутунан атыылыыбыт. “Бу массыынаны атыылаһабын” диэтэхтэринэ, хаһаайыны кытта сибээстиибит. Бэйэлэрэ кэпсэтэн, сыанатын түһэрсиэхтэрин сөп.
– Массыына сыаната төһө уларыйда?
– Дойду үрдүнэн “Утилизациялыырга түһээн харчы” диэни киллэрбиттэрэ. Онтон сылтаан сыана үрдээбитэ. Дьон аһара сыаналаах массыынаны атыылаһа сатаабат буолла, ол оннугар сүүрдэргэ табыгастаах сөбүгэр кээмэйдээх массыыналары талаллар. Харчыга ыксаан, чэпчэки сыанаҕа атыылыыр түгэннэрэ эмиэ баар.
Ол гынан баран массыына атыыта тохтообот. Мэлдьи баар. Аныгы кэмҥэ көлөлөөх буолуу олохпут ирдэбилэ буолла. Ырыынак эргийэ турар: ким эрэ атыылыыр, ким эрэ атыылаһар.
– Билигин атыыга төһө массыыналааххытый?
– Иномаркалары эттэххэ, 60--70 массыына атыылана турар. “База данных” диэн баар. Онно солуоҥҥа кыайан туруорбат дьон массыыната киирэр. Сүүсчэ массыыналаахпыт. Дьон биллэриитин ыытар, биһиги дааннайын сиһилии суруйан баран, биллэрии угабыт. Төлөбүр ылбаппыт, дьоҥҥо көмөлөһөр баҕаттан босхо таһаарабыт.
– Бу эйгэҕэ буспут-хаппыт, иһин-таһын үчүгэйдик билбит уопуттаах киһигин. Ол да гыннар маннык уустук кэмҥэ урбааны салайан үлэлэтэр уустук бөҕө. Туох санаалаах үлэлиигин?
– Массыына атыылаһарыгар албыҥҥа түбэспит киһи олус элбэх. “Перекупщиктар” сыананы баһаамнык эбэллэр. Сорох авто-солуоннар кирэдьиит оҥороллоругар касконы, хамыыһыйаны эбэн, билбэт дьоҥҥо эбии төлөттөрөллөр. Биһиги итини кытаанахтык утарабыт.
Уопсайынан, хаачыстыба туһугар үлэлиибит. Саха дьоно туох да куттала, санаарҕабыла суох табыгастаах усулуобуйаҕа сөбүлүүр массыыналарын атыылаһыахтарын баҕарабыт. Аҥаардас барыһырар өттүн эрэ көрөр – кэрэгэй. Бу үлэлээбит сылларбыт тухары итинник өйү-санааны тутуһан кэллибит. Сүрүн баҕабыт – дьоҥҥо көмөлөһүү. Үгүстүк махтаналлар. Дьон махталын ылар саҕа улахан үөрүү суох дии саныыбын.
– “Урбаан диэн, ис-иһигэр киирдэххэ, эридьиэстээх эйгэ. Манна доҕордоһуу суох”, -- дииллэр.
– Биһиги суолбут, үлэбит ити этии сыыһатын дакаастыыр. Виктория Романовалыын 2008 с. “Колми” хампаанньаҕа үлэлии сылдьан билсибиппит. Бииргэ уһуйуллан, бу эйгэҕэ буһан-хатан күн бүгүнүгэр диэри тутуспутунан үлэлии сылдьабыт. Билигин бэһиэбит. Хас биирдии кыыс тупса көрүүлээх. Ол гынан баран ханнык баҕарар мэһэйи туоруурга бэлэммит, “биэс тарбах” курдук буолабыт.
Арассыыйаҕа УАЗ-тан ураты атын массыыналары эмиэ оҥорон таһаараллар. Кэрэ аҥаардарга табыгастаах, аптамаат коробкалаах, удамыр сыаналаах, дьоҕус массыыналары официальнай дилер быһыытынан атыыга аҕалар былааннаахпыт. Билигин онно үлэлэһэбит.
***
Онон дьахтар ылыстаҕына, туохха барытыгар ситиһиилэнэр, кыаҕа, дьоҕура муҥура суох. Саха сиригэр тимир көлө урбааныгар бу курдук ситиһиилээх, кыра аайы иҥнэн-толлон турбат кыргыттар үлэлии-хамсыы сылдьаллар.
📍 Биһиги аадырыспыт: Дьокуускай к., Бүлүүлүүр аартык 4 км, 22
📞 Билсэр нөүмэргит: 8 (4112) 32-29-29, 8-914-272-70-09
