Олохпут сайдан, түөрт истиэнэҕэ хаайтарбакка, үксүбүт сайыӊӊы, кыһыӊӊы уоппускаларга соҕуруу куораттарынан, кыраныысса таһынан сылдьар. Ханна да тиий, дойдулаахтар ытык кэрэ сирдэрин көрдөрөллөр, кэпсииллэр, сувенир арааһын атыылыыллар. Оттон бэйэбит дойдубутун – Сахабыт сирин көрөр-истэр, кэрийэр усулуобуйа хайдаҕый?
Хотуттан сылдьабын, сөмөлүөккэ бырайыаспыт сыаната үүнэ-тэһиинэ, үрдэ суох улаата турар. Инньэ гынан, биһиэхэ Дьокуускайга да кэллэххэ, үөрүү буоллаҕа. Араас дьыала-куолу быыһыгар айылҕаҕа тахсар, билэр-көрөр баҕа баһаам. Сынньанар сир көрдүү сылдьан, арай, «Суруйааччылар алаастарынан» диэн Чурапчы–Таатта ытык сирдэринэн 3 күннээх туурга ыӊырар биллэриини ааҕан сэргээтим, дьүөгэлэрбин кытта онно суруйтардым.
Бу тууру тэрийээччилэринэн «Айгы ситимэ» диэн уопсастабаннай түмсүүнү үлэлэтэр эдэр дьон – Альбина Аммосова, Александр Протодьяконов буолаллар. Кинилэри кытта ытык дьоммут олорбут дойдуларын – Чурапчыны, Тааттаны илэ көрөөрү айаӊӊа туруннубут.
Икки массыынаҕа олорон, Бэстээхтиир паромӊа бэйэ-бэйэбитин көрсөн, билсэн бардыбыт. Уопсайа 9 киһи суруйтарбыт. Онон, салайааччыларбытын кытта 11 буолан айаннаатыбыт. Мэӊэ Хаӊалас Төӊүлүтүгэр кафеҕа тохтоон тото-хана аһаатыбыт, сыалбытын-сорукпутун, хантан хааннаахпытын, кимтэн кииннээхпитин билсэн сэһэммит-кэпсээммит саҕаланна. Бастакы тохтобулбут саха суругун-бичигин төрүттээбит Сэмэн Новгородов төрөөбүт алааһа – Чуораайытта. Сибэккинэн симэммит алааска ытык бэлиэҕэ тохтоон кэпсэттибит, сүгүрүйдүбүт.
Ити курдук салгыы бастакы суруйааччыларбыт Өксөкүлээх Өлөксөй, Былатыан Ойуунускай, Суорун Омоллоон, Алампа, Эллэй, бырааттыы Мординовтар төрөөбүт-үөскээбит алаастарын көрдүбүт, сүүрбүт-көппүт кырдалларын устун хаамтыбыт. Ытык дьоммут олохторун, айар үлэлэрин туһунан билиибитин атастаһан, элбэх саӊаны билэн сырыттыбыт. Ытык киһибит Суорун Омоллоон төрүттээбит Чөркөөхтөөҕү политсыылынайдар, Ытык Күөлгэ «Таатта» литературнай-художественнай түмэллэри көрдүбүт. Ону таһынан, Харбалаахха Мординовтар, Чычымахха норуот поэта Эллэй түмэллэригэр сырыттыбыт. Балаҕантан саҕалаан араас тутуулары көрөн, оччотооҕу саха олоҕун-дьаһаҕын билистибит. Аны туран, ырыаҕа ылламмыт Таатта үрэххэ, Амма өрүскэ дуоһуйа сөтүөлээтибит.
Айаммыт бүтэһик күнүн Чычымахха баар Өксөкүлээх түһүлгэтигэр атаардыбыт. Кэпсээтэххэ, тэнийэ турар сырыыны сылдьан, истэр эрээри хаһан да сылдьыбатах сирдэрбэр сылдьан, умнуллубат, кэрэ күннэри атааран астынан кэллим. Сахабыт сирэ киэӊ да киэӊ сири тайаан сытар. Сорох улуус дьоно алаас диэни билбэттэр. Испэр, хоту дойду оҕолоро, үөрэнээччилэрбит кэлэн көрөллөрө буоллар диэн санаан ылабын. Киин улуус оттуун-мастыын ураты буоллаҕа. Эдэр салайааччыларбыт сахалыы тыыны, сахалыы санааны барытын сэргииллэр, үтүмэн элбэх үлэни тэрийсэллэрин, ыраас ыра санааларын кэпсииллэр. Киэһэ ахсын санаа атастаһыыта, сэһэн, кэпсээн тэнийэр. Бары даҕаны эбии билэр-көрөр, ааҕар баҕалаах төнүннүбүт.
Аны туран, «Урбаанньыттар алаастарынан» диэн туспа айан туура эмиэ баар эбит. Онно Мэӊэ Хаӊалас устун Кузьма Гаврилов, Акепсим Кушнарев, Гаврил Ксенофонтов, Лепчиковтар, Семен Барашков олохторун, үлэлэрин сырдаталлар, кинилэр алаастарын кэрийэллэр, олохтоохтору кытта көрсөллөр. Маннык кыраайы үөрэтэр туурдар бары өттүнэн киһини сайыннараллар, эт-хаан, доруобуйа тупсар, билии-көрүү эбиллэр. Бу сылдьан олохтоохтортон эмтээх оттору, Таатта талах олоппоһун атыыластыбыт. Минньигэс быырпах ылан истибит.
Маннык айаннары хайа баҕарар улууска тэрийэр буоллар, дьон-сэргэ, ыччат сылдьан төрөөбүт дойдутун историятын билэригэр, үөрэтэригэр туһалаах буолуо этэ. Сахабыт сирин хайа да муннугар тиийдэххэ, сир түннүктэрэ, кыраайы үөрэтээччилэр, норуот талааннаахтара элбэх буоллахтара. Бу дьон кэпсээнин сэргиир, оӊоһугун кэрэхсиир, атыылаһар баҕалаах элбэх буолуо. Дойдубут иһинээҕи туризмы сайыннаран, өйүүр буоллар, ыраахтан-чугастан айанньыт кэлиэ, сылдьыа этэ. Патриоту иитии диэн дарбааннаах үлэни кинигэнэн, тылынан эрэ ыыппакка, ийэ айылҕаҕа сырытыннарар, ытык сирдэри көрдөрөр, кэскиллээх үлэни тэрийэр эдэр дьону өйөөн толоруоҕуҥ!
Билсэр нүөмэргит – 89841058505
Варвара Черемкина, учуутал. Абый улууһа
