Бүгүҥҥү хаһыаппыт нүөмэригэр ураты идэлээх, хорсун санаалаах саха кыыһын сырдатабыт. Дьахтар аймах тимир көлө курдук тиэхиньикэҕэ соччо ылсыбат. Оттон сөмөлүөт тиэхиньикэтигэр быһаарсар кэрэ аҥаардар Саха сиригэр суохтарын кэриэтэ. Көтөр аал ымпыгын-чымпыгын билэр, тиэхиньикэҕэ быһаарсар, Саха сиригэр соҕотох авиатехник идэлээх кэрэ аҥаар Каролина Краснова – биһиги хаһыаппыт ыалдьыта.
Каролина, Дьокуускайга төрөөн-үөскээн улааппыт кыыс, кыра эрдэҕиттэн пилот буолар баҕа санаалааҕа, ол иһин 2019 сыллаахха Дьокуускайдааҕы авиационнай-техническэй училищеҕа туттарсан киирбит.
-- Каролина, бастатан туран, бэйэҥ тускунан кэпсээ, хантан хааннааххын, кимтэн кииннээххин?
-- Үтүө күнүнэн! Дьокуускайга төрөөбүтүм, сааһым -- 23. Бииргэ төрөөбүт үһүөбүт, мин улаханнарабын. 2019 сыллаахха Мархатааҕы 2-с нүөмэрдээх орто оскуоланы кыһыл көмүс мэтээллээх бүтэрбитим. Оскуолаҕа химия, биология уруоктарын интэриэһиргээн үөрэтэрим, ол гынан баран тиэхиньикэҕэ өрүү тардыһарым. Оскуола кэнниттэн салгыы юриспруденцияҕа киирэрим дуу дии санаан баран, миэхэ барсыбатын тута өйдөөбүтүм.
Маҥнай пилот идэтигэр туттарсыахпын баҕарбытым да, Дьокуускайдааҕы авиационнай-техническэй училищеҕа оччолорго бу идэҕэ ылбаттар этэ. Ол иһин “техническая эксплуатация летательных аппаратов и двигателей” диэн идэни талбытым. Дьоммун кытта сүбэлэһэн бараммын, холонон көрөргө санаммытым. Үөрэхпин ыарырҕаттахпына, атыҥҥа көһүөм дии санаабытым. Хата, кимнээҕэр сөбүлээммин, хаалан үөрэммитим. Авиация баҕа санаам этэ.
-- Дьиэ кэргэҥҥэр авиацияҕа сыһыаннаах киһи баар дуо?
-- Дьиэ кэргэммэр авиацияҕа ким да сыһыана суох. Ийэм Маргарита Игоревна үйэтин тухары пуобарынан үлэлээбитэ, кэлин маҕаһыыҥҥа атыыһыттыыр. Үс кыыһы соҕотоҕун улаатыннарбыта. Ийэбит төһө кыалларынан биһигини барыбытын өйүүр, өйдүүр. Орто балтым училищеҕа “организация воздушных перевозок” диэни бүтэрбитэ, оттон кыра балтым – 11 саастаах.
Чуолаан ийэм авиацияҕа туттарсарбар улахан оруолу оонньообута. Мин бастаан саарбахтаабыппар кини быһаччы “туттарсан көр” диэбитэ. Тоҕо диэтэххэ, ийэм суудуналарга, хараабылларга тиэхиньик буолар баҕалааҕа үһү, ол эрээри кинини оччолорго ким да өйөөбөтөх, өйдөөбөтөх. Онон “эйигин хааччахтаабаппын, баҕарар буоллаххына – туттарыс” диэбитэ. Кини күүспэр күүс, санаабар санаа эппитэ чуолкай.
-- Хас буолан үөрэммиккитий?
-- Училищеҕа туттарсыым оруобуна хамсык кэмигэр түбэспитэ. Киирии эксээмэн суоҕа, ачыстаат баалынан ылбыттара. Бары биридимиэккэ “5” сыаналаах уонна кыһыл көмүс мэтээллээх буоламмын, хата, холкутук ылбыттара.
Бастакы кууруһу тэйиччиттэн үөрэммиппит. Онон иккис кууруспар биирдэ үөрэнэр оҕолору, преподавателлэри кытта билсибитим. Биллэн турар, саарбахтыыр дьон бааллара: “Хайдах кэрэ аҥаар авиация тиэхиньикэтигэр дьарыгырыай” диэн. Ол эрээри итинник эттэхтэринэ, санаам өссө күүһүрэр курдуга. Миигиттэн мэлдьи ыйыталлара: “Салгыы туох былааннаах сылдьаҕын? Тугу кэтэһэҕин?” -- диэн. Ол иһин абаккаран да үчүгэйдик үөрэнэрим, “кыргыттар да барытын сатыыллар” диэн дакаастыахпын баҕарарым.
Ол түмүгэр 25 киһиттэн элбэх устудьуон үөрэҕин бырахпыта, соҕотох мин хаалбытым. Училищебын кыһыл көмүс мэтээллээх бүтэрбитим. Бииргэ үөрэммит оҕолорбун кытта билигин да алтыһабын. Үксүбүт билигин идэбитинэн үлэлиибит.
-- Дьэ, онтон үлэ көрдүүр түбүк саҕаланар...
-- Училищебын бүтэрбитим кэнниттэн докумуон үлэтигэр ылаары гыммыттара да аккаастаабытым. Уопсайынан, чэпчэки суолу тутуһарбын сөбүлээбэппин (күлэр). Бачча үөрэнэн, кыһаллан баран, ама, түөрт истиэнэҕэ хаайтаран олоруом дуо? Кумааҕы үлэтэ миэнэ буолбатах диэн тута быһаарыммытым.
Сайаапкабын икки авиахампаанньаҕа ыыппытым. Бэсиэдэлэһии кэнниттэн “Якутия” хампаанньаҕа ылбыттара. Үөрүүбүттэн кынаттаммыт курдугум!
-- Бастаан үлэлииргэр хайдах этэй?
-- Бастаан үлэлиирбэр, биллэн турар, кэллиэгэлэрим кэтээн көрөллөрө. Ол эрээри саҥа кэлбит дьоҥҥо итинник сыһыан ханнык баҕарар үлэҕэ баар буоллаҕа. Сүрүнэ, настаабынньыктаах буоллаххына, киһи түргэнник үөрэнэр эбит.
Настаабынньыгым – Алексей Николаевич Карасев. Кинилиин түргэнник биир тылы булбуппут. Алексей Николаевич барытын быһаарара, көрдөрөрө, бэл, кэлэктииби кытта алтыһарга үөрэппитэ. Саамай наадалаах кэммэр кини өйөбүл буолбута. Онон махталым муҥура суох.
Бастаан эт-хаан да, өй-санаа да өттүнэн уустук этэ. Дэтээллэргэ үлэлиирбиттэн саллыбытым. Киһи хайа өттүнэн, хайдах иҥэн-тоҥон киириэн билбэт. Күүһү-уоҕу олус уурартан куттанаҕын эбэтэр, төттөрүтүн, күүс-сэниэ тиийбэтиттэн. Ол гынан баран, син үөрэнэ быһыытыйан, хас ый аайы чэпчээн испитэ. Уопут сыыйа кэлэр, манна бириэмэ наада.
“Якутияҕа” үлэлээбитим номнуо үһүс сылым буолла. Авиатехник В1 диэн буолар миэнэ (В1 – специалист по летательному аппарату и двигателю). Бу кэм устата тулуурдаах буоллум, күүһүм да элбээтэ. Киһиргээбэккэ эттэххэ, “сатаабатым” диэни дэҥҥэ этэбин. Уустук буолталартан уонна биинтиктэртэн куттаммаппын. Барытыгар харса суох ылсан иһэбин. Манна үлэлиирбиттэн олох кэмсиммэппин.
Сөмөлүөтү бастаан C-Check-ка аҕалаллар уонна, дьэ, биһиги үлэбит саҕаланар. Хас биирдии киһи манна бэйэтэ туспа эппиэтинэстээх зоната баар: кынат, шасси, мотуор уо.д.а. Мин ханна баҕарар үлэлиэхпин сөп, ол гынан баран үксүн солуоҥҥа үлэлиибин.
Улахан өрөмүөҥҥэ сөмөлүөт солуона бүтүннүү ыһыллар. Кириэһилэлэр, сээкэй уурар пуолкалар – туох баара барыта. Хайдыыны, дьэбини бэрэбиэркэлиибит. Сөмөлүөт көтөр-көппөт туругун бигэргэтэбит.
Хас биирдии үлэбит докумуоннанар. “Начаалынньыгым эттэ, оҥоробун” диирим табыллыбат, көҥүл биэрэр докумуоннаах эрэ буоллахпына, сорудаҕы толорор кыахтаахпын. Илии баттааһыннаах, бэчээттээх буоллаҕына биирдэ эрэ.
-- Саамай уустук тугу оҥоро сылдьыбыккыный?
-- Саамай улахан үлэм диэн – мотуору көтүрүү уонна таҥыы. Бу соторутааҕыта өссө уруулу уларыппытым. Биир саамай интэриэһинэй сорудах ити этэ.
-- Кэлэктиипкитигэр хаһыаҕытый?
-- Кэлэктииппитигэр 6 симиэнэлээхпит. Симиэнэҕэ 5-6 киһи үлэлиир. Олус иллээхпит. Бэйэ-бэйэбитигэр көмөлөһөбүт, сүбэлэһэбит. Бүгүҥҥү туругунан, кэлэктииппэр соҕотох кыыс буолабын. Бастаан ону-маны ыйыталаһартан саллар этим. Настаабынньыктаах буоламмын эрэ, түргэнник үөрэммитим.
-- Тус олоҕуҥ туһунан кыратык кэпсээтэргин...
-- Сүрэҕим аҥаара Алексей, эмиэ авиатехнигынан үлэлиир, ол эрээри “Полярные авиалинии” хампаанньаҕа. Училищеҕа иккиэн биир бөлөххө үөрэммиппит. Бастаан доҕордуу этибит, онтон училище кэнниттэн эмискэ көрсө түспүппүт – тапталбыт күөдьүйбүтэ. Кини көрө-истэр, бүөбэйдиир, көрсүһүүлэргэ ыҥырар буолбута. Оннук сылдьан бииргэ олорор буолбуппут. Үлэбит атылыы буолан, кэпсэтэр тиэмэбит элбэх. Туох алдьаммытын, ону хайдах өрөмүөннээбиппитин барытын ырытабыт. Бэркэ өйдөһөбүт.
-- Каролина, оттон иллэҥ кэмҥэр тугу дьарыктанаҕын?
-- Иллэҥ кэмим диэн суоҕун кэриэтэ. Үлэ, дьиэ, үөрэх диэн баран олоробун. Быйыл СПбГУ-га инженер идэтигэр туттарсыбытым. Онон биир улахан баҕа санаам туолбута. Инженер идэтин баһылаатахпына, салгыы сөмөлүөккэ син биир үлэлиэм этэ идэбинэн.
-- Түмүккэ ааҕааччыларга баҕа санааҥ.
-- Эдэр ыччакка сүбэм: санааҕытын түһэрбэккэ, сыалгытын-соруккутун ситиһэргэ дьулуһуҥ. Сүүс киһи сүүс санаалаах. Бэйэҕитин эрэ истиҥ! Сүрэхтээх буолуҥ, чаҕыйан турумаҥ, иннигит диэки кимэн киирэн иһиҥ. Бэйэҕитин мэлдьи сайыннарыҥ: өйгүтүн-санааҕытын, эккитин-сииҥҥитин, толкуйгутун, сайдыыгыт таһымын, оччоҕо барыта табыллан, тупсан иһиэҕэ.
***
Онон дьахтар ылыстаҕына, туохха барытыгар ситиһиилэнэр, кыаҕа, дьоҕура муҥура суох. Бу курдук уустук үлэҕэ, Каролина кыра аайы иҥнэн-толлон турбат, ситиһиилээхтик үлэлии-хамсыы сылдьар. Каролинаҕа өссө да үрдүктэн үрдүк ситиһиилэри баҕарабыт!
Татьяна ЖАНЧИКОВА.
