АЛРОСА хампаанньа иһинэн үлэлиир “Анаабыр алмаастара” АУо бырааһа Андрей Лукин “Тымныы полюһа” диэн 21 килэмиэтир 200 миэтэрэ (марафон аҥаара – полумарафон) усталаах тыйыс тымныы тыыннаах марафон аҥаарыгар бастаата. “Тымныы полюһа – Өймөкөөн” кыһыҥҥы марафон – аан дойду биир саамай дьикти, ураты уонна тыйыс успуорка күрэхтэһиитэ. Марафон сыл аайы Сир шарыгар киһи аймах түөлбэлээн олорор саамай тымныы сиригэр ыытыллар, Арассыыйа эрэгийиэннэриттэн уонна аан дойду араас муннугуттан бэйэлэрин тургутуон баҕалаах дьону түмэр. Быйыл сүүрүү 7-с төгүлүн буолла.
Биһиги Андрей Лукины көрсөн уустук марафоҥҥа хайдах бэлэмнэммитин, күрэхтэһии хайдах ааспытын уонна кини былааннарын, олоҕун туһунан сурастыбыт.
– Андрей, кыайыыгынан эҕэрдэлиибин! “Тымныы полюһа” курдук уустук марафоҥҥа ким эбэтэр туох көҕүлээн кытынныҥ?
– Махтал! “Тымныы полюһун” уруккуттан сэҥээрэр этим. Онон тыйыс тымныы айылҕалаах сиргэ бэйэм күүспүн-уохпун уонна өйбүн-санаабын тургутан, холонон көрүөхпүн олус баҕарар этим, баҕа санаам буолбута. Ити марафоҥҥа ис кыахпын, сатабылбын-дьоҕурбун тургутан көрбүтүм таһынан, кини ураты эйгэтин, тыйыс тыынын биллим диэхпин сөп.
– Марафон аҥаарын сүүрэргэ хайдах бэлэмнэммиккиний? Ураты ньыманан дьарыктаммытыҥ дуу, көннөрү дуу?
– Марафон аҥаарыгар хамаандабын кытта өссө алтынньыттан саҕалаан бэлэмнэнэн барбытым. Нэдиэлэҕэ алта күн сарсыарда 5:30 чаастан дьарыктанар этибит. Дьарыкпыт бырагырааматыгар эт-сиин күүстээх бэлэмнэниитэ, мэһэйдээх сүүрүү киирэрэ. Ону сэргэ нэдиэлэҕэ иккитэ таһырдьа уһун кроһу сүүрэрбит. Дьиҥэр, ураты албаһынан-ньыманан анаан дьарыктамматахпыт эрээри, сыыйа-баайа тымныыга үөрэнэн испиппит. Оттон ол бытарҕан тымныыга сүүрэргэ кырата суох суолталаах буолар. Итини сэргэ тыынар эрчиллиилэргэ, сүүрүүм тиэхиньикэтигэр болҕомтобун уурбутум. Тоҕо диэтэххэ, полумарафоҥҥа сүүрэр усулуобуйабыт олох атын буолуон сөп этэ.
– Сүүрбүтүҥ төһө өр буолла? Күрэс бу көрүҥэр хайдах кэлбиккиний?
– Алта сыл анараа өттүгэр 120 киилэ ыйааһыннаах сылдьан сүүрэр буолбутум. Бастатан туран, доруобуйабын көрүнээри, иккиһинэн, эппин-хааммын тупсараары. Кэлин сүүрүү дьарыгым эрэ курдук буолбакка, букатын олоҕум сорҕото буолан хаалла. Сылтан-сыл сүүрүүнэн умсугуйан истэҕим аайы саҥа саҕахтар, ситиһиллиэхтээх кирбиилэр көстөн-арыллан испиттэрэ. Сүүрүү миигин дьиссипилиинэҕэ, дьулуурдаах буоларга үөрэттэ. Ол, биллэн турар, олоҕум атын эйгэтигэр эмиэ көмөлөһөр.
– Сүүрүүгэ кыайаргар киһи быһыытынан туох хаачыстыбаҥ көмөлөстө дии саныыгын?
– Мин санаабар, бэйэбэр эрэлим, дьиссипилиинэм уонна күүстээх дьарыгым кырата суох оруолу оонньоотулар. Дьарыктанар кэммэр араас уустугу эмиэ көрсүбүтүм. Ол гынан баран, харгыстары туоруурбар, эппитим курдук, бэйэбэр эрэлим уонна күннэтэ дьарыктаммытым көмөлөстө. Итини таһынан, киһи өй-санаа, уйулҕа ыгыытын-баттааһынын эмиэ уйуохтаах, сатаан аһарынар буолуохтаах, майгытын (эмоциятын) хонтуруолланыахтаах.
– Үлэҕин-хамнаскын уонна сүүрүүнү хайдах дьүөрэлиигин? Биирэ атыныгар мэһэйдээбэт дуо?
– Сүүрүүм үлэбэр үчүгэйдик эрэ дьайар, үлэм быдан таһаарыылаах буолар, соруктарбын толорорбор көмөлөһөр, күнү быһа сэниэлээх, настарыанньалаах сылдьабын. Өйдөөн-бэлиэтээн көрдөххө, аны сүүрэн кэлэн баран быдан болҕомтолоох, хайдахтаах да уустук сорудаҕы толорорго бэлэм буолабын. Онон бэйэ-бэйэлэригэр хардарыта туһалаах эйгэлэр эбит: успуорт үлэбэр профессионал быһыытынан сайдарбар, оттон үлэм успуорка баҕа санааларбын толорорбор көмөлөһөр.
– Биэтэги туораан баран үөрдүҥ дуо, туох санаа киирдэ?
– Финиш дьураатын туораан баран, өссө да сүүрүөх курдук туруктаах этим. Олох ураты иэйии киирбитэ, «бары кыһамньым, күүстээх дьарыгым таах хаалбатах эбит, бу кыайыым – ол сыралаах үлэм наҕараадата» диэн өйдөөбүтүм. Олох иэйиим таһынан бычалыйар курдуга: үөрүү-көтүү, бэйэбинэн, хамаандабынан киэн туттуу.
– Салгыы туох соруктааххыный? Атын марафоннарга эбэтэр успуорт тэрээһиннэригэр кыттар былааннааххын дуо?
– Быйыл биир улахан соруктаахпын – БРИКС марафоннарын лигатын мэтээллэрин сонордоһуохтаахпын. Ыам ыйыгар Казаннааҕы марафоҥҥа кыттыаҕым, от ыйыгар – Сант-Петербурга “Белые ночи”, балаҕан ыйыгар – Москуба киэнигэр. Ити улахан күрэхтэһиилэр икки ардыларыгар хас даҕаны эрэгийиэннээҕи сүүрүүгэ кыттыаҕым. Хас биирдии саҥа сүүрүү саҥа тургутуу уонна түмүктэрбин тупсарар кыах буолуохтаах.
– Кэллиэгэлэриҥ уонна чугас дьонуҥ кыайыыгын хайдах ылыннылар? Бэлэмнэнэр, сүүрэр кэмҥэ өйөөтүлэр, көмөлөстүлэр дуо?
– Дьиэ кэргэним, кэллиэгэлэрим уонна кулуупка бииргэ дьарыктанар дьонум бэлэмнэнэр да, күрэхтэһэр да кэммэр олус көмөлөспүттэрэ. Дьиэ кэргэним өйөбүлэ олус улахан суолталааҕа – кинилэр мин хайдах дьарыктаммыппын барыта көрө-истэ сылдьыбыттара, аттыбар мэлдьи бааллара. Кинилэр миэхэ эрэнэллэрэ күүс-күдэх эппитэ.
– “Анаабыр алмаастарыгар” үлэҥ туһунан кэпсии түс эрэ. Үлэҕин тугун иһин сөбүлүүгүн?
– “Анаабыр алмаастарыгар” үлэлээбитим үс сыл буолла. Бастаан Талахтаах учаастагар үлэлээбитим. Ол кэннэ Дьокуускайдааҕы хонтуораҕа көһөрбүттэрэ. Күн аайы уустук, элбэх сорудаҕы айымньылаахтык сыһыаннаһан түргэнник толорорбун, саҥаттан-саҥа тургутууну ааһарбын сөбүлүүбүн. Ол мин исписэлиис быһыытынан сайдарбар, күүһүм-кыаҕым эбиллэригэр көмөлөһөр.
– Успуорка мунньубут уопуккун уонна ылбыт ситиһиигин үлэҕэр, тус олоххор хайдах туһанар былааннааххын?
– Мин биир сүрүн соругум – успуорт маастара аат. Ити ааты аҥаардас аат-суол эрэ туһугар диэн буолбакка, атын дьону успуордунан дьарыктаналларын көҕүлүүр туһугар эмиэ ылыахпын баҕарабын. Бу ылбыт уопутум олоххо да, үлэҕэ да дьиссипилиинэлээх буоларбар көмөлөһүө диэн эрэнэбин. Успуорт миигин соруктары сатаан туруорарга уонна ону ситиһэргэ үөрэттэ. Ол, биллэн турар, олох араас эйгэтигэр көмөлөһөрө саарбаҕа суох дии саныыбын.
* * *
Андрей Лукин холобура туруоруммут соругу ситиһэр дьулуур, эппиэтинэстээх буолуу уонна дьиссипилиинэни кытаанахтык тутуһуу киһи майгытын-сигилитин кырата суох суолталаах хаачыстыбалара буолан, бырамыысыланнас курдук эппиэтинэстээх эйгэҕэ ситиһиилээх буоларга сирдиэн сөбүн туоһулуур АЛРОСА элбэхтэн биир холобура.
АЛРОСА-ҕа хас биирдии үлэһит – шахтаҕа буоллун, оҥорон таһаарыыга эбэтэр салалтаҕа буоллун – уопсай түмүк тахсыытыгар кылаатын киллэрэр. Кинилэр дьыалаҕа бэриниилэрэ уонна сатабыллара алмаас бырамыысыланнаһын уонна өрөспүүбүлүкэбит бүттүүн сайдыытын акылаата буолаллар.
Ирена СТРУЧКОВА, SakhaPress.
Хаартыска: “Анаабыр алмаастара”.
