Эмиэрикэ Лас-Вегас куоратыгар алтынньы 12 күнүттэн – тустуу үс көрүҥэр эдэрдэргэ (U-23) аан дойду чөмпүйэнээтэ үгэннээн ыытылла турар.

Чөмпүйэнээти гректии-римнии тустуу бэрэстэбиитэллэрэ саҕалаабыттара, онтон, алтынньы 14 күнүттэн, кыргыттар күрэхтэһиилэрэ саҕаламмыта. Оттон чөмпүйэнээт көҥүл тустууга күрэхтэһиитэ алтынньы 16 күнүттэн саҕаланыахтаах. Ол эрээри Саха сирин бириэмэтинэн тустуу турнира – алтынньы 17 күнүттэн саҕаланар. Бу матырыйаал анныгар күрэхтэһии бырагыраамата баар.

Ити күрэхтэһиини көҥүл тустууну таптааччылар тулуйбакка-тэһийбэккэ кэтэһэллэр. Тоҕо? Арассыыйа сүүмэрдэммит хамаандатын састаабыгар – Эдьигээнтэн төрүттээх, 23 саастаах успуорт маастара Виктор Яковлев баар. Кини бу саас Чечня киин куората Грознайга ыытыллыбыт эдэрдэргэ Арассыыйа чөмпүйэнээтигэр бастаабыта.

Арассыыйа сүүмэрдэммит хамаандатын састааба: 57 кг – Магомед-Салях Оздамиров (Чечня); 61 кг – Виктор Яковлев (Саха сирэ); 65 кг – Эльдар Ахмадудинов (Дагестан); 70 кг – Магомед-Эми Эльтемиров (Чечня); 74 кг – Магомед Байтукаев (Чечня); 79 кг – Маламагамед Гамзатов (Дагестан); 86 кг – Арсен Балаян (Калининград); 97 кг – Мухаммед-Тахир Ханиев (Дагестан); 92 кг – Арслан Багаев (Хотугу Осетия); 125 кг – Андрей Валиев (Хотугу Осетия).

Улахан дьоҥҥо быйылгы Арассыыйа чөмпүйэнээтигэр – уон ыйааһынтан тоҕуһугар Дагестан бөҕөстөрө бастаабыттара. Онно холоотоххо: эдэрдэргэ арыый атын хартыына – сүүмэрдэммит хамаандаҕа Арассыыйа биэс эрэгийиэнин бэрэстэбиитэлэ баар.

Дьэ, онон, “анььыы-хара куората” (город грехов) диэн аатынан биллибит, Эмиэрикэ арҕаа өттүгэр турар куорат – Лас-Вегас. АХШ хамаандата дьиэтигэр-уотугар ыытыллар чөмпүйэнээккэ төһө кыалларынан ситиһиилээхтик кыттар санаалаах. Биир саамай чаҕылхай “сулустара” – 57 киилэҕэ тустуохтаах Люк Лилледаль. Кини эдэрдэр аан дойдутааҕы түһүлгэлэригэр (U-23) иккис сылын субуруччу бастыан сөп. Үгүс суруналыыстар кинини алын ыйааһын фаворитын быһыытынан билинэллэр. Кини сүрүн утарылаһааччыларынан – Дьобуруопа эдэрдэргэ чөмпүйэнээтин үрүҥ көмүс призера (U-23) Васиф Багиров (Азербайджан) уонна эдэрдэргэ аан дойду чөмпүйүөнэ (U-20) Магомед-Салях Оздамиров (Арассыыйа) буолаллара сабаҕаланар.

Толга Озбек

65 киилэҕэ АХШ бөҕөһө, 20 эрэ саастаах “вундеркинд” Боуэн Бассетт “холкутук бастыыра буолуо” диэн буолар. Тоҕо? Боуэн Бассетт – улахан дьоҥҥо АХШ быйылгы чөмпүйэнээтин кыайыылааҕа. Онон, улахан дьоҥҥо аан дойду чөмпүйэнээтигэр (Астана-2026) кыттар АХШ сүүмэрдэммит хамаандатын састаабыгар Боуэн Бассетт эмиэ киирэ сылдьар. Эмиэрикэ суруналыыстара: “Боуэн Бассетт – тустуу устуоруйатыгар саамай эдэр аан дойду чөмпүйүөнэ”, – диэн тоһоҕолоон бэлиэтииллэр. Тоҕо диэтэххэ: кини 2021 сыллаахха U-17 (ол аата 17-гэр диэри саастаахтарга) аан дойду чөмпүйэнээтигэр бастаан турар. Баара эрэ 14 саастааҕар (45 киилэҕэ). Бу сылга Боуэн Бассетт эдэрдэргэ аан дойду чөмпүйэнээтин (U-20) кыайыылааҕынан буолбута.

65 киилэҕэ Бассетт сүрүн утарылаһааччылара кимнээҕий? Эдэрдэргэ аан дойду чөмпүйэнээтин үрүҥ көмүс призера (U-17), индус Джаскаран Сингх киниэхэ хара күүһүнэн баһыйтарбата буолуо. Киппэ көрүҥнээх, тыга сылдьар быччыҥнардаах Индия бөҕөстөрө күүстэринэн соччо баһыйтарааччылара суох.

Япония бөҕөстөрө кэнники сылларга бары таһымҥа үчүгэйдэр. Бу ыйааһыҥҥа Күн тахсар дойдутуттан Кайди Огино баар (U-23 аан дойду түһүлгэтин үрүҥ көмүс призера).

Бу ыйааһыҥҥа өссө Белоруссия инники эрэлэ, Дьобуруопа быйылгы чөмпүйэнээтин (U-23) кыайыылааҕа Магомедхан Магомедханов баар. Кини финалга: Арассыыйа бөҕөһө, Хотугу Осетия уола Джамбулат Кизиновы кытта хапсыһыытыгар бастаан 0:8 ахсаанынан кыайтаран иһэн, утарылаһааччытын ыраастык кыайбыта (туше).

Арассыыйа инники эрэлэ Мухаммед-Тахир Ханиев (97 кг), нууччалаатахха “восходящая звезда”. Быйылгы “Ярыгин” кыайыылааҕа, улахан дьоҥҥо Арассыыйа чөмпүйэнээтин үрүҥ көмүс призера – ханнык баҕарар таһымҥа үчүгэй хапсыһыылары көрдөрөр кыахтаах. Бу ыйааһыҥҥа Иран инники эрэлэ, эдэр пехлеван Мобин Азими баар. Иллэрээ сыллааҕы эдэрдэр аан дойдутааҕы түһүлгэлэригэр (U-23) Ханиев уонна Азими финалга күөн көрсүбүттэрэ. Бэрт эриһиилээх хапсыһыыга Мобин Азими 5:3 ахсаанынан баһыйа туппута. Онон, Мухаммед-Тахир Ханиев успуорка элбэхтик туттуллар өйдөбүлүнэн эттэххэ – реванш ылыахтаах.  

Акито Мукаида

Мухаммед-Тахир Ханиев бу сылга “Ranking Series” турнирга – аан дойду түөрт төгүллээх чөмпүйүөнэ Кайл Снайдеры (АХШ) кыайан турар. Онон, Лас-Вегаска ыытыллар күрэхтэһии фаворитынан ааҕыллыан ааҕыллар.   

UWW (Аан дойдутааҕы тустуу федерацията) саайтыгар: “Арассыыйа кырата үс кыһыл көмүс мэтээлгэ суоттанар”, – диэбит. Ол кимнээҕий? Магомед Элтемиров (70 кг), Магомед Байтукаев (74 кг) уонна Арсен Балаян (86 кг) ааттара ааттаммыт. Тустуу исписэлиистэрэ Балаяны иллэрээ сыллааҕы эдэрдэргэ аан дойду чөмпүйэнээтинэн (U-23) өйдөөн хаалбыттар. Онно кини бары кэриэтэ утарылаһааччыларын быһа кыайталаабыта. Ол аата, хапсыһыы сүрүн бириэмэтэ түмүктэниэн иннинэ, холобур 10:0 баалынан сабырыйан эбэтэр ыраастык кыайан (туше).

Арсен Балаяҥҥа сүрүн утарылаһааччынан Эоден Синклер буолара сабаҕаланар (U-20 – аан дойду чөмпүйүөнэ). “Дьиэҕэр-уоккар эркин кытта көмөлөһөр” диэн буолар дии.

Аны уолбут Виктор Яковлев (61 кг) утарылаһааччыларын көрүтэлиэҕиҥ. 61 киилэ ыйааһын бөҕөстөрүн испииһэгин көрөөт да –  Грузия бөҕөһө Ника Зангаладзе аатыгар харахпыт иҥнэ түһэр. Иллэрээ сыллааҕы эдэрдэргэ Дьобуруопа чөмпүйэнээтин финалыгар (U-23) Сунтаартан төрүттээх Лев Павлов – Ника Зангаладзены 6:1 ахсаанынан кыайбыта. Барыллаан хапсыһыыларга Зангаладзе бэйэтин бырахсыылаах, сылбырҕа туттуулаах бөҕөс быһыытынан көрдөрбүтэ. Лев Павлов кинини сөптөөх таактыканы тутуһан кыайбыта.

Бен Давино

Ол гынан баран ыйааһын биир сүрүн фаворитынан, дьиэтигэр-уотугар тустар, 20 саастаах Бен Давиноны ааттыахха сөп. Кини – АХШ улахан дьоҥҥо быйылгы чөмпүйэнээтин финалиһа. Ол аата бүгүҥҥү күҥҥэ дойдутугар “иккис нүөмэр”. Бен Давино RAF (Real American Freestyle) лиигаҕа хапсыһыылара өйгө-санааҕа бигэтик хаалбыттара. Бастатан туран RAF тэрийээччилэрэ күрэхтэһиилэригэр “сулустары” кытыннарарга дьулуһаллар. Олимпиада, аан дойду чөмпүйүөннэриттэн саҕалаан. Бу сыл от ыйын 18 күнүгэр Бен Давино RAF-11 турнирга Армения бөҕөһө, Дьобуруопа түөрт төгүллээх чөмпүйүөнэ Арсен Арутюняҥҥа бэрт кыранан баһыйтарбыта (5:6).

Масаносукэ Оно (Япония) 2024 сыллааҕы аан дойду чөмпүйэнээтигэр чаҕылхай кыайыыларынан уос номоҕор сылдьар бөҕөс. Кини ол түһүлгэҕэ: Олимпиада чөмпүйүөнэ Заур Угуевы 10:2, аан дойду чөмпүйүөнэ Вито Аруджауну 12:0 ахсааннарынан кыайталаан турар. Элбэх ыалдьааччы Масаносуке Оно тустуу түһүлгэтигэр төннөрүн тулуйбакка-тэһийбэккэ кэтэһэр. Бу сайын Оно RAF-12 турнирга аан бастаан кыттыбыта (дебют). Кини утарылаһаччыта ким этэй? 20 саастаах Эмиэрикэ тахсан эрэр сулуһа – Бен Давино.

Масаносуке Оно кинини кытта үс түһүмэххэ тустан – 4:0 ахсаанынан баһыйа туппута. Өр күрэхтэһиилэргэ тустубатах буолан эбитэ дуу, Оно олус илистибит көрүҥнээҕэ.

Япония сүүмэрдэммит хамаандаларын бөҕөстөрө “бары таһымҥа тыыппалаахтар” диэн бэлиэтээн аһарбыппыт. Сыл да аҥаарыгар сүрдээҕин эбиллэн, олох атыннык тустуохтарын, ыалдьааччылар этэллэринии “ытыахтарын” сөп. Онон, иллэрээ сыллааҕы эдэрдэргэ аан дойду чөмпүйэнээтин (U-23) боруонса призера Акито Мукаиданы ыйааһын фавориттарын ахсааныгар киллэриэххэ сөп.

2024 сыл балаҕан ыйыгар аан дойду эдэрдэргэ чөмпүйэнээтэ (U-20) Испания Понтеведра куоратыгар ыытыллыбыта. Онно 57 киилэ финалыгар уолбут Лев Павлов – АХШ бөҕөһө Люк Лилледальга 1:2 ахсаанынан кыайтарбыта. Бу чөмпүйэнээккэ Люк Лилледаль (57 кг) алын ыйааһын фавориттарыттан биирдэстэрэ. Оттон ол түһүлгэ 61 киилэҕэ финала: Масаносукэ Оно (Япония) – Эбрахим Хари (Иран). Оно Иран эдэр пехлеванын 10:0 ахсаанынан кыайбыта. Ити кэнниттэн ый эрэ буолан баран Эбрахим Хари аны U-23 аан дойду түһүлгэтигэр кыттан – боруонса мэтээли ситиспитэ.

61 киилэ ыйааһыҥҥа өссө эдэрдэр түһүлгэлэригэр наар бириистээх миэстэҕэ “олорсор” Турция бөҕөһө Толга Озбек баар. Кини Дьобуруопа быйылгы чөмпүйэнээтин (U-23) боруонса призера, былырыыҥҥы аан дойду чөмпүйэнээтиттэн (U-23) эмиэ боруонсалаах. Азербайджан бөҕөһө Джейхун Аллахвердиев иккис сылын субуруччу Дьобуруопа чөмпүйэнээтин (U-23) үрүҥ көмүс призера.

Чэ, быһаччы эттэххэ, аан дойду ааттаахтара мустар түһүлгэлэрэ буоллаҕа.

Федор РАХЛЕЕВ.

Көҥүл тустууга эдэрдэргэ аан дойду чөмпүйэнээтин бырагыраамата

Алтынньы 16 күнэ, бээтинсэ (Саха сирин бириэмэтинэн – көҥүл тустуу күрэхтэһиитэ алтынньы 17 күнүгэр, субуотаҕа саҕаланар)

02.30. Барыллаан хапсыһыылар (61, 74, 86, 92 уонна 125 киилэлэргэ).

08.45. Финал аҥаардара (61, 74, 86, 92 уонна 125 киилэлэргэ).

Алтынньы 17 күнэ, субуота (Саха сирин бириэмэтинэн – алтынньы 17 күнүгэр, өрөбүлгэ)

02.30. Барыллаан хапсыһыылар (57, 65, 70, 79 уонна 97 киилэлэргэ). Уоскулаҥ хапсыһыылара (61, 74, 86, 92 уонна 125 киилэлэргэ).

08.45. Финал аҥаардара (57, 65, 70, 79 уонна 97 киилэлэргэ).

10.00. Финаллар (61, 74, 86, 92 уонна 125 киилэлэргэ).

Алтынньы 18 күнэ, өрөбүл (Саха сирин бириэмэтинэн – алтынньы 19 күнүгэр, бэнидиэнньиккэ)

02.30. Уоскулаҥ хапсыһыылара (57, 65, 70, 79 уонна 97 киилэлэргэ).

05.00. Финаллар ((57, 65, 70, 79 уонна 97 киилэлэргэ).