Биһиги штурмалыыр ротабытыгар бу “оҕонньоттор” кэлбиттэригэр улаханнык дьиктиргээбиппит. Мин арааһы көрбүтүм да, 50-чалаах дьон баҕа өттүлэринэн штурмовик буолбуттарын аан бастаан көрбүтүм.
Хайыахпытый, ыллахпыт дии, сэриигэ киһи барыта көмүс тэҥэ. Бу – өссө биир ытар аптамаат, өссө биир толкуйдуур төбө, манна кини ыксалга көмө буолар ботуруоннардаах маҕаһыыннарын (олус түргэнник бүтэллэр) эбиҥ, ону таһынан эркин курдук эрэнэр байыаһыҥ.
Саха сириттэн кэлбит бу “Терехалаах” (Хаҥаластан) “Голливуд” (Өлүөхүмэттэн) сэриилэһэр сэп, араас тэрил ылбыттара, дуоһунаска анаммыттара. Штурмовиктар бойобуой үлэлэрин эдэр да дьон толороллоро ыарахан. Куруук сүүрэ сылдьаҕын, ытыалаһыы, ботуруон таһыыта, бааһырбыттары таһаарыы, ол сылдьан халлааны кыраҕытык маныыгын. Өстөөх дронун көрдүҥ да – киһигин соспутунан куот, саһан хаал!
Биирдэ атын хайысхаҕа көһөрдүлэр. Малы-салы барытын “Уралга” тиэннибит, онтон дьон олордулар. Мучумааҥҥа “Терехалаах” “Голливуд” умнуллан хаалбыттара. Билигин күлэбит эрээри, онно хамандыырдар бары инфарктыы сыспыттара. Тохтоон, көрдөөн көрбүппүт да, хабыс-хараҥа, бадараан, ойуур, бронетехника төттөрү-таары ааһар, хаһыытаан да туһа суох. “Хайыыбыт, ханна көрдүүбүт?” дии сырыттахпытына, күн тахсыыта икки байыаспыт бэйэлэрэ булан, сэриилэрин сэбин бырахпакка, хас эмэ көһү сатыы хааман кэлбиттэригэр соһуйан өлө сыспыппыт. Мин онно бу икки кырдьаҕас марафонецтарынан киэн туттуум өссө күүһүрүө диэн санаабатаҕым.
Угледар хайысхатынан ойуур балаһатын ылыахтаах этибит. Олус кичэйэн бэлэмнэммиппит. Ойуурга өстөөҕү олох уун-утары көрсөн, тирэһэн туран ытыалаһыахха сөп. Өстөөх саһар сирэ элбэх, ол иһин сэрии сэбин олох элбэҕи илдьэ сылдьарыҥ наада. Оттон бу ойуур – ыт мунна баппат ыркыйа, араас аҥхай, охтубут мас, силис – аҕыйах миэтэрэни бараргар ийэ-хара көлөһүнүҥ баранар. Ханан эрэ сыыллаҕын, сороҕор маска тахсаҕын.
Өстөөх элбэх миинэни иитэр, “растяжкалары” ыйыыр. Көлөһүнүҥ сарт түһэн, хараххын аһыттар да, атаҕыҥ аннын көрө сылдьаҕын. Бу өссө түүн буолан сыҕарыйаҕын, күнүс эйигин хараҕа да суох булар. Түүн маннык айаннаан, сэниэҥ эстэн, тыын ылар да бокуойа суох тиийэн, ылыахтаах сиргин атаакалыыгын.
Рота атаакалыырыгар “Терехалаах” “Голливуд” хаалсыбакка сырсыбыттара, тэҥҥэ ытыалыыллара, киһи барытын курдук доҕотторун ойоҕостон, кэннилэриттэн көмүскүү испиттэрэ. Эдэрдэртэн хаалбакка, өстөөх оборуонатын көҥү көтөн, балтараа биэрэстэ ыраахха тиийбиттэрэ. Хаартаҕа балтараа биэрэстэ көстүбэт даҕаны, оттон байыастар туох санаалаах, хайдах сэриилэһэн бу сири ааспыттарын бэйэлэрэ эрэ билэллэр.
“Голливуд” уонна “Тереха” тулуурдарынан, дьулуурдарынан бойобуой сорудах чиэстээхтик туоларыгар улахан кылааттарын киллэрбиттэрэ.
Ол кэннэ сынньата, дьон толоруна полигоҥҥа тахсыбыппыт. Хас да нэдиэлэ саҥа штурмҥа бэлэмнэнэн эрчиллибиппит. Манна эмиэ “кырдьаҕастарбыт” эдэрдэртэн хаалсыбатахтара.
Онтон саҥа штурм. Усулуобуйата атын, саҥа өстөөхтөр, кинилэр туох да кыайан ылбат бөҕөргөтүнүүтүн оҥостон сыппыттара. Арай кимэн киирэр ньымабыт биир – эмиэ ойуурунан сэрииҥ сэбин соспутунан, түүн ыга чугаһыыгын, төһө да үлтү сылайдаргын, өстөөххө саба түһэҕин. “Терехалаах” “Голливуд” эмиэ хаалбакка тэҥҥэ киирбиттэрэ. Арай өстөөх олус күүскэ утарсыбыта.
Ыраах эрдэххинэ, өстөөх кыһаммат, куттаан ыраахтан ытыалыыр. Оттон олох ыга кэллэххинэ, муннукка ыгыллыбыт сырҕан кыыл курдук сэриилэһэр. Биһиги ротабыт, итинник кыыллыйбыт өстөөххө түбэстэр да – чугуйбатаҕа.
“Тимир сыап сымнаҕас сиринэн быстар” дииллэр. Оттон биһиги Саха сиригэр хатарыллыбыт, “сааһырбыт” байыастарбыт саамай кытаанах буолан биэрбиттэрэ. Нэдиэлэлээх штурм кэннэ ротаттан – взвод, өссө нэдиэлэнэн взводтан 12 киһи хаалбыта. Көмө өр кыайан кэлбэтэҕэ. Суолу артылыарыйа ытыалыыра, “камикадзе” дроннар маныыллара. Балаһыанньа туһунан сонуннары рациянан истэбит; аһы, ботуруону беспилотник аҕалар.
Санаан көрүҥ – өстөөх улахан тирэх пуунун 12 эрэ байыас төгүрүйэн тута сыппыта. Дрон кинилэргэ 20 мүн. тиийэн эргиллэрэ. Биир сырыыга 0,5 л ууну, аҕыйах сакалааты эбэтэр 120 ботуруону эрэ илдьэр. Маннык усулуобуйаҕа хантан сэниэлэнэн кимэн киириэххиний?
Онтон эмискэ бөлөх хамандыырыттан “атаакаҕа бэлэммит, көҥүлү күүтэбит” диэн иһитиннэрии кэлэр. Штурм туһунан барытын кэпсиир уһуна бэрт.
Биэс чааһынан хамандыыр тахсан, “өстөөх тирэх пуунун ыллыбыт, сүтүкпүт суох” диир.
Сахаларбыт харса суох кыргыспыттар. “Голливуд” соҕотоҕун аһаҕас сиртэн өстөөх бүлүмүөтүн уйатын кыранаатанан тамнаан суох гыммыт, доҕотторо кимэн киирэр суолларын арыйбыт. “Тереха”, бойобуой доҕотторун көҕүлээн, бастакынан өстөөх траншеятыгар ойон киирбит, өстөөх хас да саллаатын суох гыммыт, утары атаакалыыр суолларын бүөлээбит.
Мин билигин да сөҕөн ыйытабын: бырааттар, хантан эһиги итинник күүһү ылбыккытый? Чахчы, тэҥ саастаах бырааттарбыт диибин, “кырдьаҕастар” диэн ааттыырга киһи тыла барбат. Кинилэр модун санааларын, кытаанах хараахтардарын булгуруйбат сүнньүлэрин үөһэ хайдахтаах күүһү иҥэрэ сылдьарый!
Маннык бухатыырдары төрөппүт Саха сиригэр дириҥ бокулуон!
Карачай,
57-с туспа мотострелковай биригээдэ штурмалыыр подразделениетын замполита.
Ил Дархан уонна СӨ пресс-сулууспатын хаартыската.
