Ааҕааччыларбыт бэркэ билэллэрин курдук, быйыл олунньу ый бүтүүтүттэн ыла “Кыым” хаһыат Хабаровскай куоракка бэчээттэнэ турар. Онтон атын хаһыаты бэчээттээн таһаарар кыахтаах куорат суох. Ол дьаһал көрүлээн дуу, чэпчэки сыананы уонна барыһы сырсан дуу буолбакка, бу иннинэ эмиэ элбэхтик санатыллыбытын курдук, Ю.Гагарин аатынан Өрөспүүбүлүкэбит типографията кумааҕыта суох буолан биһигини бэчээттииртэн батынан кэбиспитин кытта сибээстээх.
Типография салалтатын “бэчээттиир кумааҕы саппааһа аҕыйаҕынан сибээстээн, 2026 с. кулун тутар 1 күнүттэн эһиги хаһыаккытын бэчээттээн бүтэбин” диэн суругун быйыл олунньу 9 күнүгэр туппуппут.
(Эбэн эттэххэ, атын кыра тиражтаах хаһыаттары типография күн бүгүнүгэр диэри бэчээттии олорор. Атыннык эттэххэ, тиражпыт улахана буруйбут курдук буолан хаалбыт).
2026 сыл саҕатыттан типография ити төрүөтүнэн “Арассыыйа почтатыгар” хаһыаты суруппут эрэ дьоҥҥо анаан бэчээттии олорбута (8,5 тыһ.). “Кыым” биирдиилээн атыыга тахсыбат буолбута. Онтон сылтаан хаһыаты атыылаһан ааҕар 3 тыһыынчаҕа чугаһыыр ааҕааччыбыт ытыстарын соттон хаалбыттара. Хас чэппиэр аайы сарсыарда хаһыат киоскаларыгар дэлби кыйахаммыт сүүһүнэн дьон “Кыымы” көрдөөн, ирдэһэн үөмэхтэһэ сылдьалларын Дьокуускай олохтоохторо элбэхтик көрбүт буолуохтаахтар.
ОЛОҔУРБУТ БЭРЭЭДЭК УОННА ХАБАРОВСКАЙГА КӨҺҮҮ КЫҺАЛҔАЛАРА
Улуустарга, нэһилиэктэргэ барыан иннинэ ахсаана ааҕыллар, барыта ыйааһыннанар, суот-учуот оҥоһуллар
Хабаровскайга бэчээттэнэр буолбуппут, биллэн турар, туох да үчүгэйэ суох. Холобур...
Бу кэнники 20-ччэ сылы быһа олоҕурбут бэрээдэк быһыытынан, хаһыаппытын нэдиэлэ үс бастакы күнүгэр тигинэччи үлэлээн сэрэдэҕэ киэһэ типографияҕа ыытан кэбиһэр этибит. Сарсыныгар – чэппиэр сарсыардатыгар – “Кыым” киоскаларга атыыга тахсара, почтаҕа тиксэриллэн улуустарынан тарҕанан барара. Үлэ-хамнас бэрээдэгэ барыта оннук графикка олоҕуран тэриллэрэ. Хабаровскайга бэчээттэнэр буолбуппут кэннэ, хаһыаппыт онтон 2 суукка айаннаан Дьокуускайы булар. Ол түмүгэр, хаһыат биир саамай сүрүн бириинсибэ – сонуну төһө кыалларынан түргэнник тиэрдии – кэһиллэр. Онуоха эбии, бу кэнники күннэргэ Хабаровскай трассатыгар хаардаах тибии тоҕо түһэн кэбиһэн, суолу дэлби тибэн, хаһыаты тиэнэн кэлэн испит такси алдьанан, “Кыыммыт” нэдиэлэни быһа айаннаан Дьоллоох Дьокуускайы булла! Сырыы аайы ити курдук буоллаҕына, онуоха эбии сотору өрүспүт суола быһыннаҕына, элбэх эрэй-буруй күүтэр эбит!
Таарыйа, таксистарга туох да хом санаа суох. Саха таксистара барахсаттар “ээ, “Кыымы” билэн бөҕө буоллаҕа дии!” диэн өйөөн-көмөлөһөн, төһө эмэ туоннанан ыйааһыннаах хаһыаты удамыр сыанаҕа таһарга сөбүлэспиттэригэр – барҕа махтал.
Хабаровскайга бэчээттэнии “бэрдэ” онон эрэ бүппэт. Хаһыаппыт тарҕаныыта уруккуттан олоҕурбут тиһигинэн барарын курдук, типографияҕа хаһыаппытын бэнидиэнньиккэ бэчээккэ ыытар буолбуппут. Бэнидиэнньик түүн бэчээттэнэн баран, уруккутун курдук чэппиэр сарсыардатыгар Дьокуускайга киоскаларга, почтаҕа кэлэрин курдук... Ол эрээри, Хабаровскай аартыга “хаарты хараҕын” курдук буолан, билигин дьон киоскаларга “Кыымнарын” хаһан тиийэн атыылаһалларын да билбэт турукка тиийдилэр. Бэйэбит эмиэ күн аайы ону кэтиир-маныыр дьарыктанныбыт. Бу мэскэйдэнии түмүгэр төһө ааҕааччыбытын сүтэрбиппитин, сүтэрэрбитин ким да билбэт. Бу бүгүҥҥү курдук хас биирдии ааҕааччы туһугар киирсэр быыһык кэмҥэ, бу маннык уустук тургутууга түбэстибит.
Эбиитин, бэнидиэнньиккэ бэчээттэнэр буолуохпутуттан ыла, хаһыат сорох үлэһиттэрэ субуотаҕа-өрөбүлгэ сынньаммакка үлэлиир “чиэскэ” тигистилэр.
Онон эрэ бүппэт... Үлэ маннык “графигар” киирбиппит кэннэ, “Саха” НКИХ оҥорор тэлэбиидэнньэтин бырагыраамата ситэ кыайан бэлэмнэммэккэ хаалар эбит. Бу күннэргэ “Саха” НКИХ салалтатын кытта ону чуолкайдаһа, кыаллар буоллаҕына, ону “Кыымҥа” анаан эрдэ оҥороллоругар көрдөһө сатыы сылдьабыт.
Биир да ааҕааччыга итэҕэс барыа суохтаах
Биллэн турар, биһиги өрөспүүбүлүкэбит соҕотох типографията үлэтэ-хамнаһа бэрээдэктэнэн, хайа муҥун “кумааҕыланан”, манна бэчээттэнэр ыра-баҕа санаалаахпыт. Саха сиригэр Аҕа дойду Улуу сэриитин да ынырык сылларыгар, будулҕаннаах 1990-старга да “кумааҕы бүтэн хаалан” хаһыаттар тохтообуттара диэн суоҕа. Билигин, айаҕалыы сатаан, Арассыыйаҕа баар кумааҕы оҥорор собуоттары кытта кэпсэтэн, кумааҕы атыылаһан аҕалан типографияны хааччыйар суоллары көрдүүбүт. Ол бэйэтэ хас эмэ мөлүйүөнүнэн сыаналаах, дьоҕус тэрилтэҕэ ыар сүгэһэр буолар элбэх харчы... Оттон суруппут, ааҕар дьоҥҥо “Кыым” хаһыат биир да нүөмэрэ энчирээбэккэ хайаан да тиийиэхтээх! Онно туох да саарбахтааһын суох.
ТИПОГРАФИЯ, СЫАНА
Б.Ойуунускай, М.Аммосов, И.Барахов, А.Софронов-Алампа уо.д.а. курдук саха саарыннара тэрийбит, 105 сыл устуоруйалаах, бүгүҥҥү күҥҥэ саха тылын уонна духуобунай култууратын туруулаһыы инники күөнүгэр сылдьар, өрөспүүбүлүкэҕэ саамай улахан тираһынан тарҕанар “Кыым” хаһыат типография кыһалҕатыттан сылтаан уостан-симэлийэн хаалар бырааба суох.
Быйыл олунньуга буолан ааспыт Төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнүгэр, маны тэҥэ субу соторутааҕыта Дьокуускайга буолан ааспыт “Ийэ тыл” форумугар СӨ Бырабыыталыстыбатын уонна Ил Түмэнин бэрэстэбиитэллэрэ төрөөбүт сахабыт тыла чөл туруктаах хааларын туһугар туруулаһыы болҕомто саамай үөһүгэр киирбитин, улаханныын-кыралыын төрөөбүт тылынан ааҕыыга төннөрбүт уолдьаспытын туһунан элбэхтик эппиттэрэ-тыыммыттара. Ил Дархаммыт Айсен Николаев саха тылын туһугар кыһамньытын, ол туһугар ыытар үлэтин эмиэ бары билэ-көрө сылдьабыт.
Ол үтүө турунуу, дьулуур биир иэччэҕэ суох “бара турар” сыаналаах, кыайтарбатах үлэлээх монополист типографияттан сылтаан харгыстанара – сиэрэ суох быһыы.
Бу күннэргэ СӨ бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлэ А.А. Семеновы кытта көрсөн кэпсэттибит. Анатолий Аскалонович саха тыла аныгы технологиялары кытта дьүөрэлэһэн олоҕу кытта тэҥҥэ хаамсарыгар улахан дьулуурдаах, сахалыы бэчээт уорганнарын мэлдьи өйүүр салайааччы быһыытынан биллэр. Бу да сырыыга кини “Кыым” түбэспит балаһыанньатын өйдөөн, быһаччы кыттыһан, туһааннаах дьаһаллары ылыах буолан эрэннэрдэ.
БОЛҔОЙУҤ, ЧЭПЧЭТИИЛЭЭХ СУРУТУУ!
Муус устар 6 күнүттэн Сахабыт сирин бары почталарын салааларыгар хаһыакка-сурунаалга чэпчэтиилээх сурутуу декадата ыытыллыаҕа.
“Кыым” хаһыат ханна да бэчээттэнэр буолбутун иһин, туһааннаах кэмигэр суруппут дьоҥҥо барытыгар тиийиэҕэ. Онно туох да саарбахтааһын суох!
Өссө төгүл төхтүрүйэн санаттахха, “Кыым” – бүттүүн Арассыыйа хаһыаттарын ортотугар почтанан сурутан тарҕанар ахсаанынан 10 бастыҥ (!) иһигэр киирэр, РФ национальнай тылынан тахсар хаһыаттарыгар тираһынан бастакы күөҥҥэ сылдьар, быйыл тэриллибитэ 105 сылын туолар хаһыат. Өрөспүүбүлүкэбит уонна норуоппут 100 сыллаах устуоруйатын кэрэһитэ, суолдьут сулуһа, атаһа-доҕоро, саха тылын уонна духуобунай култууратын туруулаһааччы!
Кэлэр да өттүгэр, саха дьоно ааҕарын-сурутарын тухары, “Кыым” бу килбиэннээх-кыайыылаах суолтан туоруур былаана суох!
“Кыым” хаһыат.
