Муус устар 17 күнүгэр Саха сиригэр дьарыктаах буолуу эйгэтигэр киэҥ далааһыннаах бэлиэ тэрээһин буолла – “Арассыыйа үлэтэ. Кыах кэмэ” Бүтүн Арассыыйатааҕы үлэ дьаарбаҥката уонна “Идэ бэстибээлэ”. Дьокуускайга тэрээһин “Арассыыйа – Мин устуоруйам” устуоруйа пааркатыгар буолла, онно куорат үөрэҕин кыһалара уонна өрөспүүбүлүкэ тэрилтэлэрэ түмүстүлэр. Тэрээһиҥҥэ өрөспүүбүлүкэ биир саамай элбэх үлэһиттээх тэрилтэтэ – АЛРОСА – эмиэ кытынна.
Дьаарбаҥкаҕа сылдьыбыт дьон ханна үлэ миэстэтэ баарын биллилэр, каадыр сулууспатын бэрэстэбиитэллэриниин кэпсэттилэр, эспиэрдэр тус сүбэлэрин иһиттилэр. Исписэлиистэр үлэ көрдөнөөччүлэр кыахтарын-таһымнарын сыаналаатылар, туох-ханнык хайысхаҕа үүнүөхтэрин-сайдыахтарын сөбүн сүбэлээтилэр, кинилэр карьераларын тус трегин оҥордулар.
“Быйыл биһиги оскуола үөрэнээччилэрэ уонна устудьуоннар идэни талыыларыгар улахан болҕомтобутун уурдубут. Дьаарбаҥкаҕа кинилэр ханнык үөрэххэ туттарсыахтарын сөбүн, кэлин үлэлии киириэхтээх хампаанньаларын кытта билсиэхтэрин сөп. Биһиги бу дьаарбаҥка хас биирдии киһи идэтин таларыгар уонна үрдүк таһымнаах исписэлиис буолан тахсарыгар көмөлөһүө диэн эрэнэбит.
Профориентация тэрээһин-нэригэр биир саамай көхтөөхтүк үлэлиир кыттааччыбыт АЛРОСА хампаанньа буолар. Былырыын хампаанньа элбэх эдэр исписэлииһи үлэҕэ ылбыта, ол иһигэр үөрэх кыһаларын выпускниктарын эмиэ. АЛРОСА араас орто уонна үрдүк үөрэх кыһаларын кытта күүскэ үлэлэһэр”, – диэн СӨ Дьарыктаах буолууга судаарыстыбаннай кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Светлана Горюшинская кэпсээтэ.
Эдэр исписэлиистэргэ
“Идэ бэстибээлин” чэрчитинэн улахан кылаас оҕолоругар, устудьуоннарга уонна кинилэр төрөппүттэригэр анал бырагырааманы бэлэмнээбиттэр. Ол сүнньүнэн кыттааччылар араас идэ ымпыгын-чымпыгын билистилэр, аныгы ырыынак ирдэбилигэр эппиэттиир саталыбылы сайыннарар маастар-кылаастарга, трениннэргэ сырыттылар. Элбэхтэн бэйэҕэ барсары, кэскиллээх хайысханы таларга, идэни быһаарынарга хампаанньалар исписэлиистэрэ көмөлөстүлэр.
Быйыл алмаастаах хампаанньаны бу улахан түһүлгэҕэ Саха сиринээҕи алмааһы атыылыыр тэрилтэ уонна АЛРОСА Кэлим батарар киинин үлэһиттэрэ билиһиннэрдилэр, хампаанньаҕа үлэлии киириэн баҕалаахтарга сүбэ-соргу буоллулар.
“Биһиги мэлдьитин даҕаны бастакынан өрөспүүбүлүкэ олохтоохторун, ол иһигэр орто уонна үрдүк үөрэх кыһаларын выпускниктарын, үлэҕэ ыларга кыһаллабыт. АЛРОСА Саха сирин тутаах үрдүк үөрэх кыһатын – М.К. Аммосов аат. ХИФУ-ну – кытта уруккуттан бииргэ үлэлэһэр, техникумнары уонна кэллиэстэри кытта эмиэ дуогабардаах. Устудьуоннар үөрэнэр кэмнэригэр үлэлээн уопутуралларын, тэрилтэ үлэтин, олоҕун иһиттэн билсэллэрин туһугар, оҥорон таһаарыы быраактыката тэриллэр. Быраактыка кэмигэр устудьуоннар хамнас аахсаллар, кэлэр-барар бырайыастара төлөнөр, олорор дьиэнэн хааччыллаллар. Былырыын биһиги биир байытар кэмбинээппитигэр быраактыкаламмыт Автодорожнай техникум устудьуоннара олус астынан барбыттара. Ыччаттар күүстэрин оҥорон таһаарыыга холонон көрбүттэрэ, уопутурбуттара уонна кырата суох хамнаһы аахсыбыттара. Ол хамнаһынан ким эрэ төлөпүөн атыыласпыта, ким эрэ – көмпүүтэр. Сөп буолар харчыны мунньунан массыына да атыыласпыттар бааллара”, – диэн АЛРОСА Кэлим батарар киинин персоналга менеджерэ Ольга Саввина кэпсиир.
Быраактыка түмүгүнэн хампаанньа устудьуоннары үлэҕэ ылыан сөп. Эдэр исписэлиистэр саҥа сиргэ түргэнник дьиэтийэллэрин туһугар, кинилэргэ настаабынньык сыһыарыллар. Идэ таһымын үрдэтиигэ хампаанньа эмиэ улахан болҕомтотун уурар. АЛРОСА Корпоративнай университетыгар идэ тамыһын үрдэтиэххэ, саҥа үөрэҕи баһылыахха, сатабылы сайыннарыахха сөп. Хампаанньа иһинэн эдэр исписэлиистэргэ аналлаах “АЛРОСА кыаҕа” бырагыраама үлэлиир, араас воркшоптар, хамаанда сиэссийэлэрэ, кэмпириэнсийэлэр буолаллар. Онон ыччат дьон үлэһит быһыытынан үүнэн-сайдар тахсар кыаҕа толору баар.
Оскуолаттан идэтийии
“Оскуола улахан кылааһын оҕолоругар аналлаах, сирэй да, кэтэхтэн да үөрэтэр АЛРОСА-кылааһа арыллыбыта ыраатта. Кэтэхтэн өрөспүүбүлүкэ араас улууһун оҕолоро үөрэнэллэр. Үөрэх кэмигэр кинилэр математика, физика уонна информатика СКЭ-тигэр бэлэмнэнэллэр, бастыҥ педагогтары кытта тиэхиньикэҕэ сыһыаннаах аангылыйа тылын үөрэтэллэр. АЛРОСА-кылааһын үөрэнээччилэрэ Арассыыйа уонна аан дойду таһымнаах кэмпириэнсийэлэргэ кыттар кыахтаахтар. Кыттар түгэннэригэр, хампаанньа оҕолор кэлэр-барар бырайыастарын, олорор сирдэрин төлүүр.
Итини таһынан биһиги оскуола оҕолорун хампаанньа исписэлиистэрин кытта көрүһүннэрэбит, кэлин үлэлиэхтээх сирдэрин, талбыт идэлэрин кытта сиһилии билсэллэрин туһугар, оҥорон таһаарыы түһүлгэлэригэр экскурсияларга сырытыннарабыт”, – диэн Ольга Саввина сырдатта.
АЛРОСА Саха сиринээҕи алмааһы атыылыыр тэрилтэтигэр хайдах үлэлии киирбитин туһунан алмааһы наардааччынан үлэлиир эдэр исписэлиис Ньургун Пермяков кэпсээтэ.
“Алмааһы кырыылыырга Саха сиринээҕи бырамыысыланнай техникумҥа үөрэммитим, бастакы куурустан ЯПТА-ҕа быраактыкаламмытым. АЛРОСА – биллэр хампаанньа, сонунун-нуомаһын мэлдьи истэбин, оҕо эрдэхпиттэн билэбин. Онон былырыын “үлэлии киирбэккин дуо?” диэбиттэригэр, саараабакка сөбүлэспитим. Биһиги кэлин атыыланыахтаах алмааһы сыаналыыбыт уонна наардыыбыт. Үлэм интэриэһинэй, сыраны-сылбаны эрэйэр, болҕомтолоох, биир сиргэ өр тулуйан олорор буолуоххун наада.
Хампаанньаҕа араас исписэлиис үлэлиир. АЛРОСА-ҕа аҥаардас шахтердар, геологтар, инженердэр, силиэсэрдэр, сыбаарсыктар, суоппардар эбэтэр алмааһы наардааччылар эрэ үлэлиир буолбатахтар. Манна, холобур, биологтар, экологтар, юристар, финансистар уонна экэнэмиистэр эмиэ бааллар. Хампаанньаҕа үлэлии киириэн баҕалаах ыччакка үлэ дьаарбаҥкаларын, биллэриилэри кэтии сылдьыҥ диэн сүбэлиибин. Быраактыкаланар кыах баар буоллаҕына, эмиэ куоттарымаҥ. Хампаанньа араас бырагыраамаларыгар кыттыҥ, идэҕитин талан баҕа санааҕытын толоруҥ”, – диэн Ньургун санаатын үллэстэр.
Санаттахха, быйыл кулун тутар саҥатыгар өрөспүүбүлүкэ Ил Дархана дьадайыыны утары охсуһар ыйааҕын чэрчитинэн саҕаламмыт “Үлэлиир Саха сирэ. Каадырдар” диэн киэҥ далааһыннаах саҥа бырайыак 2025 сыллааҕы үлэтин түмүгэ тахсыбыта. Бырайыак үлэлээбитэ толору сыл да буола илик эрээри, Саха сирин араас тэрилтэлэригэр 24,7 тыһыынча киһи үлэ миэстэтин булла. Онтон 15,5 тыһыынча киһитэ – Саха сирин олохтооҕо. АЛРОСА үлэнэн хааччыйыыга уонна олохтоох каадырдары тутууга рекорду олохтообута – хампаанньа бөлөҕөр 5 тыһыынчаттан тахса Саха сирин олохтооҕо үлэ миэстэтин булбута, ол иһигэр 2 тыһыынчаттан тахса киһитэ – тыа сирин олохтооҕо этэ. Оттон 3 тыһыынчата – эдэр исписэлиис.
Хампаанньа өрөспүүбүлүкэ үгүс үөрэҕин кыһатыныын бииргэ үлэлэһэр. Кэлин бэйэтин үлэһиттэрэ буолан тахсыахтаах, үрдүк таһымнаах каадырдары бэлэмниир туһугар, хампаанньа профориентация ыытылларыгар улахан интэриэстээх. Ол АЛРОСА аҥаардас аан дойду биир бастыҥ хампаанньата буоларыгар көмөлөөх эрэ буолбакка, өрөспүүбүлүкэ экэниэмикэтин сайдыытыгар эмиэ кырата суох оруоллаах.
kyym.ru
