Билим дакаастаабытынан, оҕо киһи быһыытынан тутаах үөрүйэхтэрэ кини оскуолаҕа кириэн иннинэ сайдар. Ол иһин уһуйаан үөрэтэр бырагыраамаларын аныгы оҕолорго аныгы кэмҥэ дьүөрэлии оҥорор уонна бэлэмниир олус улахан суолталаах. Ааспыт биэс сыл устата өрөспүүбүлүкэ чинчийэр хамаандата СӨ Үүнэр көлүөнэ тус сыаллаах пуондатын АЛРОСА өйөбүлүнэн үлэлиир “Оҕо саас лабаратыарыйата” бырайыагын чэрчитинэн үлэлээтэ. Чинчийээччилэр туох түмүгү оҥорбуттарын бүгүҥҥү хаһыакка ааҕыҥ.
Алмаастаах хампаанньа харчытынан олоххо киирбит “Саха сириниин үүнэбит” бырайыак оҕо уйулҕатын уонна педагогика эйгэлэригэр Уһук Илин биир саамай үтүө көрдөрүүлээх чинчийиитэ буолла. Бырайыак аныгы ыччаты кэлимник үөрэтэргэ анаммыт уһун кэмнээх уонна киэҥ далааһыннаах. Бастакы сиһилии чинчийии түмүктэрин туһунан биһиэхэ “Оҕо саас лабаратыарыйата” кэмиэрчэсэкэйэ суох автономнай тэрилтэ дириэктэрэ Юрий Семенов кэпсээтэ.
“Бу киэҥ далааһыннаах бырайыагы өрөспүүбүлүкэбит бастакы бэрэсидьиэнэ Михаил Ефимович Николаев 2019 сыллаахха өрөспүүбүлүкэҕэ оскуолаҕа киириэн иннинээҕи саастаах оҕолор үөрэхтээһиннэрин сайдыытыгар анаммыт идиэйэтин чэрчитинэн олоххо киллэрдибит. Бырайыагы Ил Дархан Айсен Николаев уонна АЛРОСА хампаанньа өйөөбүттэрэ. “Оҕо саас лабаратыарыйата” тэриллэн, билим-чинчийэр бырайыактар үлэлээннэр, оҕону сайыннарар аныгы үөрэх уонна үөрэх-мэтиэдьикэ матырыйааллара оҥоһуллубуттара.
Бырайыакка өрөспүүбү-лүкэни барытын хаптыбыт. М.К. Аммосов аатынан ХИФУ Уйулҕаҕа уонна Педагогикаҕа институттарыттан, М.В. Ломоносов аатынан университеттан итиэннэ академик Юрий Петрович Зинченко уонна Александр Николаевич Веракса салайааччылаах Уйулҕа федеральнай научнай киинин бастыҥ учуонайдарын кытыардыбыт”, – диэн Юрий Семенов кэпсиир.
Учуонайдар тургутуктары уонна ыйытыктары оҥорбуттарын ааһан, этэргэ дылы, аныгы оҕо “тугунан тыынарын” билэ-көрө сатаабыттар. Өрөспүүбүлүкэ 19 улууһуттан 2 356 оҕо – бу Саха сиригэр уонна аныгы Арассыыйаҕа бастакы уонна биир саамай улахан чинчийии. Исписэлиистэр барытын кэриэтэ үөрэттилэр: оҕо өйүгэр тутар дьоҕурун, биир сорудахтан иккискэ хайдах көһөрүн, дьону ылынарын, өйүгэр оҥорон көрөрүн, толкуйдуурун, санаатын этэрин, о.д.а. Чинчийии түмүгэ киһини үөрдэр да, толкуйдатар да буолан таҕыста.
“Сотору кэминэн биһиги “Фундаментальные междисциплинарные исследования детства” диэн түөрт саха учуонайын үлэтэ киирбит, 700-чэкэ сирэйдээх улахан билим үлэтин сүрэхтиэхпит. Кэлиҥҥи 40 сылга маннык үлэ суруллубута суоҕа. Судургутук быһаардахха, бу үлэ аныгы уопсастыба уонна төрөппүттэр аныгы эйгэ, Саха сиригэр сотору-сотору көстөр икки эбэтэр букатын даҕаны үс тылланыы оҕоҕо дьайыытыттан долгуйууларын сырдатар. “Оҕо хайдах уларыйда, олохпутугар дьулурҕатык киирэр сыыппара технологията уонна сыллата уларыйа турар тулалыыр эйгэ хайдах сабыдыаллыыр, аныгы оҕо диэн кимий?” – диэн тиэмэлэри кэпсиир.
Биһиги физиологияны, уйулҕаны, педагогика дэгэттэрин, сыыппара эйгэтэ оҕоҕо дьайыытын, оҕолор тылларын саппааһын, хайдах улаатан эрэллэрин чинчийдибит. Уон, сүүрбэ (отут туһунан этэ да барыллыбат) сыл анараа өттүгэр төрөөбүт көлүөнэ аныгы оҕоттон сөҕүмэр уратылаах эбит. Дьэ итинник түмүктэргэ олоҕуран, биһиги оҕону кэми кытта дьүөрэлии сайыннарар быһаарыылары бэлэмнээтибит”, – диир Юрий Иванович.
Араас кэтээн көрүүттэн – оҕо кэлимник сайдыытыгар
2021–2023 сс. ыытыллыбыт бастакы чинчийии киһини долгутара элбэх. Холобур, Аан дойдутааҕы доруобуйа харыстабылын тэрилтэтин (ВОЗ) ыстандаардыгар 3 саастаах оҕо 63%-на эрэ эппиэтиир. 6 саастаахтар – 59%-нара. 3 саастаах оҕо 23%-на уойуулаах, 7 саастаах оҕо – 27%-на (барыта 1 699 оҕо чинчиллибит). Уһуйаан саастаах оҕолор хамсамматтара быһаарылынна. Аны, тыын суолталаах микро-элэмиэннэрэ тиийбэт: цинк, тимир, магний, алтан. “Д” битэмииннэрэ эмиэ. Ол барыта оҕо туругар уонна сайдыытыгар дьайара өйдөнөр.
2024–2025 сс. өрөспүүбүлүкэ 16 ресурсаҕа киинигэр доруобуйаны харыстыыр моделлар уонна мэтиэдьикэ сүбэлэрэ киирэн барбыттарыгар, балаһыанньа арыый бэттэх кэлбит. Холобур, “Три богатыря” эт-сиин сайдыытын бырагырааматын сэргэ аһылыгы тэрийии ыйынньыктарын туһаммыт уһуйааннарга оҕо хамсанара-имсэнэрэ, көҕө 30–40%-нан үрдээбит. Оттон ити тургутар (пилотнай) бырайыактарга кыттыбыт уойуулаах оҕо ахсаана 15%-нан, элбэхтик уонна уһуннук ыалдьар оҕо ахсаана 9%-нан аҕыйаабыт.
“Саха сириниин үүнэбит” бырайыак түмүктэрэ Арассыыйа үөрэҕин министиэристибэтэ тэрийэр уһуйаан саастаах оҕолор уйулҕаларын, эттэрин-сииннэрин сайдыытын үөрэтэр федеральнай чинчийиигэ киирбиттэрэ. Оҕо сайдыытын кэлимник чинчийии уһуйаан оҕолоро саастарынан уратыларын быһаарарга көмөлөстө, оттон ол түмүгэ саҥардыллыбыт ФГОС уонна ФОП ДО бырагыраамаларга киирдэ.
Чинчийии түмүктэригэр олоҕуран, Саха сиригэр уонна Арассыыйаҕа аан бастакытын “Оҕо сайдыытын, доруобуйатын уонна адаптациятын института” федеральнай тэрилтэ сөбүлүүр сыанабылын ылан, “Родничок” патриоттуу иитии парциальнай бырагыраамата оҥоһулунна. Бу – уһуйаан оҕолоругар федеральнай ирдэбиллэри толору тутуһан оҥоһуллубут бастакы бырагыраама буолла. 2025–2026 сс. бырагырааманы Уһук Илин 6 эрэгийиэнэ көрдөөн ылан, Арассыыйа үөрэххэ академиятын салалтатынан бэйэлэрин бырагыраамаларын оҥостон эрэллэр”, – диэн Юрий Семенов кэпсээтэ.
Өссө биир улахан ситиһии – уйулҕа билимин дуоктара Н.Б. Шумакова (Москуба к.) салалтатынан оҥоһуллубут, алын кылаас оҕолорун үөрэтэр междисциплинарнай технология. 10 оскуолаҕа ыытыллыбыт кэтээн көрүүнэн, междисциплинарнай үөрэтии технологията киирбит кылаастарыгар, көннөрү кылаастардыын тэҥнээтэххэ, үөрэх хаачыстыбата 22%-нан, ааҕыы тиэхиньикэтэ уонна тиэкиһи өйдөөһүн 18%-нан эбиллибит, оҕо билиэн-көрүөн баҕарар баҕата 1,8 төгүл тупсубут. Ону тэҥэ оҕолор долгуйаллара аҕыйаабыт, бэйэлэрэ дьарыктаналлара элбээбит. Ити курдук оҕолор үөрэхтэрэ тупсубутун таһынан, оскуолаҕа үөрэ-көтө кэлэр, дьиэтээҕи үлэлэрин ыарырҕаппакка толорор, дьон-сэргэ ортотугар эрэллээхтик сананан сылдьар буолбуттар.
2024 с. ити технологиянан факультатив таһымынан Н.Г. Чернышевскай аатынан Бүлүүтээҕи педогогическай колледжка үөрэнэллэр. 2025 с. М.К. Аммосов аат. ХИФУ Психологияҕа институтугар “Дьоҕурдаах оҕолорго уйулҕа-педагогика арыаллааһына” маҕыыстыр бырагыраамата арыллыбыт. Ол – Саха сиригэр саҥа технология киирбитин быһаччы туоһута.
Виртуальность дьиҥнээҕи солбуйар
МГУ учуонайдара Арассыыйа 17 эрэгийиэнигэр сыыппара эйгэтин дьайыытын чинчийэн баран быһаарбыттарынан, Саха сирин оҕолоро төлөпүөнү, көмпүүтэри уонна араас гаджеты атын эрэгийиэн оҕолоруттан 2,6 төгүл элбэхтик туһанар буолбуттар. Уһуйаан оҕото нэдиэлэ устата туох да хонтуруола суох 72 чаас төлөпүөҥҥэ-көмпүүтэргэ оонньуура, биидьийэ көрөрө бигэргэммит.
“Уһуйаан саастаах чинчийбит оҕолорбут 97,9 бырыһыаннара гаджеты күҥҥэ 1 чаастан ордук туһаналлар. Ол иһигэр оҕо 21,7%-на гаджеты алта чаастан уһуннук көрөр. Судургутук эттэххэ, оҕо утуйарын уонна уһуйааҥҥа сылдьарын аахсыбатахха, күнү быһа диэххэ сөп. Аны уолаттар гаджеты кыргыттардааҕар элбэхтик туһаналлар, ордук өрөбүлгэ сытан эрэ биидьийэ көрөллөр. Оттон кыргыттар араас сыһыарыыларга оонньууллар. Чинчийии көрөдөрбүтүнэн, оҕо төһөнөн экраҥҥа уһуннук хатанан олорор да, соччонон өйдүүр дьоҕура мөлтүүр, тыла-өһө, саҥата эмсэҕэлиир.
Киһи ордук долгуйара диэн, куорат курдук элбэх аралдьытар-саататар тэрилтэтэ-тэрээһинэ суох тыа сиригэр уһуйаан оҕолоро куорат оҕолорунааҕар төлөпүөҥҥэ ордук убаналлар. Үөрэх тиһигин тургутуохтаах биир саамай улахан кыһалҕа итиннэ сытар: оҕону хайдах гынан экрантан арааран тыыннаах тыл эйгэтигэр төннөрөбүт?” – диэн Юрий Иванович хоруйу эрэйбэттии ыйытар.
Холобур, Дьокуускай уонна өрөспүүбүлүкэ атын куораттарын уһуйаан саастаах оҕолоро тыа сиригэр олорор үөлээннээхтэрин көрбүтү-истибити өйдүүр дьоҕурдарынан уонна тылларын саппааһынан быдан баһыйаллар. Ол гынан баран, бастакы кылааска киирбиттэрин кэннэ улууска олорор, аҕыйахтык төлөпүөнү көрбүт оҕолорго ити араастаһыы суох буоларын ааһан, улуус оҕолоро сайдыыларынан биллэ инникилээн тахсаллар. Оттон эт-хаан сайдыытынан тыа сирин оҕолоро куорат оҕолоруттан хара ааныттан ордуктар.
“Ол гынан баран, дьиктитэ диэн, туох да диэбит иһин, куорат оҕолоро ордук дьүккүөрдээхтэр, элэккэйдэр. Ол арааһа куоракка элбэх оҕо олорорун, оҕолор бэйэ-бэйэлэрин кытта биир оччо элбэхтик кэпсэтэллэрин кытта сибээстээх буолуон сөп. Ол иһин биһиги тыа сирин уһуйааннарыгар, иитээччилэригэр уонна төрөппүттэригэр оҕо ханна да сылдьан кыбыстыбатын-симиттибэтин, табыгаһа суохтук санамматын туһугар, “элбэхтик саҥардыҥ, бэйэҕит кэпсэтиҥ” диэн сүбэлиибит. Куорат сиргэ оннук көстүү суох”, – диэн Юрий Семенов этэр.
Оонньуу күүһэ
Чинчийээччилэр бөлөхтөргө барытыгар кэриэтэ оҕолорго фигуралары ситэртэрэн уруһуйдаппыттар (бу аан дойдуга барытыгар туттуллар уһуйаан оҕолорун тургутуга). Саамай интэриэһинэйэ диэн, манна ситиһии уонна өйгө оҥорон көрүү ситимнэрэ тахсан кэлэр. Фигураны дьиктитик, уратытык уонна толору ситэрэн уруйдаабыт оҕолор көрөн уонна истэн өйдүүр дьоҕурдара таһыччы буолар эбит. Онон өйгө оҥорон көрөр дьоҕур диэн аҥаардас “этэ-сиинэ” суох көннөрү фантазия эрэ буолбакка, билэргэ-көрөргө туһалаах күүстээх үстүрүмүөн буолар.
Дьэ манна иитээччилэр уонна учуонайдар 63,7%-нара “олус суолталаах” дии саныыр сюжеттаах-оруоллаах оонньуулара инники күөҥҥэ тахсар. Кинилэр бигэргэтэллэр: оонньуу кэмигэр сюжеты ситэрэр, бэйэлэрэ эбэн-сабан кэпсиир, быраабыланы тутуһар уонна “оруолга киирэр” оҕолор кэлин кэлэктиипкэ чэпчэкитик киирэллэр, кыра кылаастарга ордук ситиһиилээх буолаллар. Онон оонньу диэн – социальнай уонна эмоциональнай интеллект лабаратыарыйата.
“Оҕо ситиһиилээх буолуон баҕарар буоллахпытына, киниэхэ элбэх болҕомто ууруллуохтаах. Оҕо, бастатан туран, кэпсэтэр уонна оонньуур буоллаҕына эрэ түргэнник сайдар. Итиннэ эмиэ биир чахчыны бэлиэтиэм этэ – оҕо улахан аҥаара сатаан оонньообот, буолаары буолан, кыайтарары сатаабат. Уһуйаан саастаах оҕолор оонньуу эрэ көмөтүнэн ааҕар, суоттуур, кэпсэтэр буолаллар. Оонньуу социализацияҕа дьайар. Ол иһин мин төрөппүттэргэ “оҕону кытта оонньооҥ” диибин. Күҥҥэ аҕыйах да чаас оонньоотоххутуна, кэлин олоххут биллэ чэпчиэҕэ”, – диэн учуонай сүбэлиир.
Саахымат оҕо сайдыытыгар хайдах дьайар?
Урут “Кыымҥа” элбэхтик суруйбуппут курдук, Үүнэр көлүөнэ тус сыаллаах пуондата оҕо аймах ортотугар саахымат сайдыытыгар улахан болҕомтотун уурар. Кырдьык, кэлин араас куруһуок уонна сиэксийэ дэлэйдэ, ол иһигэр төлөбүрдээхтэр эмиэ. Оттон чинчийии ордук уһуйаан саастаах оҕолорго сыһыаннаах буолан, “Оҕо саас лабаратыарыйата” саахымат кинилэргэ хайдах дьайарын чинчийбит.
“Саахымат өйгө тутар, толкуйдуур, анаарар дьоҕурга уһулуччу күүскэ дьайар. Биһиги оҕолору бастаан уһуйааҥҥа, улааппыттарын кэннэ, алын кылаастарга чинчийэн көрбүппүт. Онно көстүбүтүнэн, уһуйаан эрдэхтэн саахыматтаабыт оҕолор атын оҕолору дьоҕурдарынан биллэ куоһараллар эбит этэ: тылларын баайынан, толкуйдуур дьоҕурдарынан, сорудаҕы түргэнник толорор сатабылларынан, биир сорудахтан иккискэ көһө охсоллорунан, математиканы өйдүүллэринэн, тугу эмэ былаанныылларынан. Михаил Ефимович эппитин курдук, биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр уһуйаан оҕото барыта саахыматтыыр буолуохтаах. Дьэ ол биһиги кэлэр кэмнээҕи ситиһиибит мэктиэтэ буолуохтаах”, – диэн саахымат туһатын туһунан Юрий Семенов этэр.
Айар-тутар көлүөнэни иитэбит
Айар-тутар (креативнай) толкуйу үөскэтии – Саха сирин сайдыытын биир тутаах хайысхата. Манна бырайыак эмиэ туһалаах буолбут. Ол курдук, Саха сиригэр аан бастакытын уһуйаан түөрт бөлөҕүн – кыралартан саҕалаан оскуолаҕа бэлэмнэнэр бөлөххө тиийэ – хабар “Бары уруһуйдуубут!” диэн ойуулуур-дьүһүннүүр ускуустуба үөрэтэр-мэтэдьиичэскэй толору кэмпилиэгэ оҥоһуллубут. Ити билиминэн бигэргэтиллибит үөрэтэр кэлим ыйынньык педагогтар оҕо ойуулуур-дьүһүннүүр уонна айар-тутар дьоҕурун сайыннаралларыгар сирдьит буолар.
“Айар-тутар дьоҕуру сайыннарыы биир үтүө холобура диэн – биһиги оҕо муусуканы ылынарын-өйдүүрүн сайыннарар ньымабыт буолар. Ол курдук, Саха сирин устуоруйатыгар эмиэ аан бастакытын уһуйаан оҕолоругар муусуканы үөрэтэр сахалыы тылынан үөрэх-мэтиэдьикэ толору кэмпилиэгэ оҥоһулунна. Ол иһигэр ырыа хомуурунньуктара, нуоталар, фонограммалар киирдилэр. Ити кэмпилиэккэ олоҕуран, 2023 с. бэттэх “Көмүс дорҕоон” диэн оҕо аркыастырдарын ортолоругар көрүү-куонкурус ыытыллар. Саха сирин уһуйааннарыгар оҕо аркыастырдара тэриллэллэр, оҕолор саха композитордарын уонна мелодистарын айымньыларын билсэллэр”, – диир учуонай.
Айар-тутар дьоҕур уонна билии-көрүү сайдыыта быһаччы ситимнээхтэрин оҕо өйүгэр оҥорор дьоҕурун чинчийии түмүгэ туоһулуур. Ол түмүгүнэн оҕо өйүгэр оҥорон көрөрүн сайыннарарга анаммыт сүбэлэр оҥоһулланнар, күн бүгүн өрөспүүбүлүкэ уһуйааннарыгар туһанылла сылдьаллар.
“Кэмниин дьүөрэлии лиичинэһи иитэн таһаарыахтаахпыт”
Юрий Иванович эппитинэн, СӨ үөрэҕин министиэристибэтэ уонна Үүнэр көлүөнэ тус сыаллаах пуондата, ити чинчийии түмүгүнэн, ким да сүрэҕэлдьээн аахпат эбэтэр ааҕар да буоллаҕына, сылы-сыллаан үөрэтэр халыҥ кинигэлэрин суруйбат курдук соругу туруорбуттар. Ол оннугар хас биирдии чинчийии түмүгүнэн бэрт судургу, киһи ылла да туһанан барар босуобуйалара оҥоһуллуохтаахтар. Холобур, учуонайдар төрөппүккэ улахан болҕомто ууруллар патриоттуу иитии бырагырааматын бэлэмнээбиттэр.
“Биир саамай улахан, төрүт буолар түмүгү уйулҕа билимин дуоктара, Москубатааҕы уһуйаан үөрэхтээһинин педагогическай университетын ректора, РАО Уйулҕа-педагогика кыһалҕаларын институтун Уйулҕа уонна педагогика дьоҕурун лабаратыарыйатын салайаачыта, “Современное дошкольное образование. Теория и практика” сурунаал сүрүн эрэдээктэрэ Николай Евгеньевич Веракса оҥордо.
Оҕо кинини тулалыыр чугас дьон эйгэлэригэр сылдьан улаатар уонна сайдар. Төрөппүттэр – оҕо холобур оҥостор, кинилэр курдук буоларга дьулуһар дьоно. Оҕо үксүгэр үүт-маас төрөппүттэрин курдук буола улаатар. Оттон биһиги бэйэбит номнуо ааспыт кэм, атын култуура, оҥоһуллан бүппүт эталоннар буолабыт. Онон оҕоттон бэйэбит тупсарыллыбыт биэрсийэбитин чочуйан таһаарыахтаахпыт. Өскөтүн оҕо урукку холобурдарынан улаатар буоллаҕына, аныгыны-саҥаны хайдах айыаҕай? Ол иһин оҥорбут бырагыраамабытыгар оҕо бэйэтин көрдөрөр, айар-тутар эйгэтэ үчүгэйдик арыллар. Төрөппүт ыйар-кэрдэр, көрөр-истэр эрэ буолуохтаах уонна бэйэтэ айан-чочуйан таһаарбыт социальнай бородууктатын оҥорорго кыһаныахтаах. Оҕо көннөрү киһи толкуйдуур таһымынан муҥурданыа суохтаах, ону көҥү көтөн өссө киэҥник анаарар буолуохтаах.
Биһиги үксүгэр бобууну эрэ истэбит: “ону гыныа суохтааххын”, “маннык гынар табыллыбат”, “сөп буолуо”, “түксү” диэбит курдук. Ол түмүгэр оҕо “ол миэхэ наадата суох”, “мин онтон толлобун”, “син биир мөҕүллүөм”, “ону сөбүлүөхтэрэ суоҕа” диэн санаалаах улаатар. Итинник күөмчүлүү олордоххо, оҕо-ыччат эппиэтинэһи хаһан сүгүөҕэй, тоҕо сайда сатыаҕай? Ол иһин биһиги олох олоруон, айыан-тутуон, төрөөбүт дойдутун сайыннарыан, саҥа кирбиилэри ситиһиэн баҕарар, кэми кытта дьүөрэлии, айар-тутар дьоҕурдаах, инновациялыы лиичинэһи иитэн таһаарыахтаахпыт”, – диэн Юрий Иванович төрөппүттэргэ сүбэлиир.
Учуонайдар АЛРОСА хампаанньа өйөбүлүнэн биэс сыл иһигэр 44 учуобунньугу оҥорон, өрөспүүбүлүкэ уһуйааннарыгар босхо түҥэтиллэр. Лабаратыарыйа айымньылара Саха сирин 589 уһуйааныгар киирдилэр, 4 899 педагог идэтин таһымын үрдэттэ, оттон Арассыыйа үөрэххэ министиэристибэтэ тэрилтэни үөрэҕи хааччыйар билим-мэтэдиичэскэй киининэн билиннэ.
Эрэгийиэн бырайыагыттан – федеральнай кииҥҥэ
Биэс сыл иһигэр “Оҕо саас лабаратыарыйата” боростуой эрэгийиэннээҕи көҕүлээһинтэн Арассыыйа үөрэҕин министиэристибэтэ билиммит, ФГОС билим-мэтэдьиичэскэй хааччыйыытыгар үлэлэһэр тэрилтэлэр кэккэлэригэр киирбит кэмпитиэнсийэ федеральнай киинэ буолла.
“Биһиги чинчийиилэрбит суолталаах кыһалҕалары, оҕо эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн кыаҕын быһаарбыттарын таһынан, саҥа үөрэх ыстандаартара оҥоһуллалларыгар тирэх буоллулар. Оттон ол сүнньүнэн оҥоһуллубут бырагыраамалар уонна ыйынньыктар күн бүгүн Саха сирин 500-чэкэ уһуйааныгар уонна Уһук Илин 5 эрэгийиэнигэр киирэн туһанылла сылдьаллар. Тыһыынчанан педагог үөрэннэ, ойуулуур-дьүһүннүүр ускуустуба уонна муусукаҕа сахалыы үөрэх-мэтиэдьикэ кэмпилиэктэрэ оҥоһулуннулар, Арассыыйаҕа “Анна” диэн аан бастакы иитээччилэргэ көмөлөһөр оҥоһуу өй айылынна”, – диэн Юрий Семенов сырдатар.
Ити курдук АЛРОСА уонна Үүнэр көлүөнэ тус сыаллаах пуондаларын көмөтүнэн бырайыак аныгы кэмниин тэҥҥэ хардыылыыр лиичинэһи иитэн-чочуйан таһаарарга билим улахан, үтүө суолталааҕын дакаастаата. Кэлэр өттүгэр бу бырайыак атын эрэгийиэннэргэ тэнийэн иһиэхтээх, сыыппара үстүрүмүөннэрэ сайдыахтаахтар уонна саҥа чинчийиилэр ыытыллыахтаахтар. Тоҕо диэтэххэ, “Оҕо саас лабаратыарыйата” көннөрү бырайыак буолбатах, бу – бүтүн дойду таһымынан үөрэҕирии кэскилин түстүүр улахан тиһик.
Андрей ШИЛОВ кэпсэттэ.
kyym.ru
