Бэс ыйын 23 күнүгэр Дьокуускай куоракка “Алмаас саас” уһун үйэлэнии өрөспүүбүлүкэтээҕи 1-кы пуорума буолан ааста. Ол чэрчитинэн киэһэ 17 чаастан өрөспүүбүлүкэ болуоссатыгар “Уһун үйэлэнии” алгыстаах Оһуокайа куорат олохтоохторун, ыалдьыттарын муста
Тэрээһини өрөспүүбүлүкэтээҕи “Утум” кэмиэрчэскэйэ суох тэрилтэ уонна “Аврора” мэдиссиинэ килииньикэтэ тэрийдилэр.
Өрөспүүбүлүкэтээҕи “Оһуокай” түмсүү бэрэссэдээтэлин солбуйааччы, СӨ Дархан этээччитэ Марта НИКОЛАЕВА оһуокайдьыт дьонун-сэргэтин түмэн, сүрдээх улахан үлэни ыытта. Онон Марта Тимофеевнаҕа тэрийээччилэр ааттарыттан улахан махталбытын тиэрдэбит.Марта Николаева, Дархан этээччи:– Мария Христофорова аҕа саастаах этээччилэрбитигэр Оһуокай тэрийбитэ хайҕаллаах. Аҕа саастаах дьоҥҥо сүгүрүйүү, убаастабыл уруккуттан баар. 99 саастаах Аар Дархан этээччибит Егор Михайлович Осиповы анаан-минээн ыҥыран, киин болуоссакка түһүлгэтин таһаартарбыта олус махталлаах. Егор Михайлович билигин да тыла-өһө күүстээҕин, эрчимнээҕин, уһун тыыннааҕын көрдөрөн, бар дьонун сөхтөрбүтэ биллэр.Улуу Ньурба этээччитэ Чоомуут утумнааччыта, Дархан этээччи Руф Елисеевич Гаврильев куолаһа үчүгэйинэн, урукку үгэһи тута сылдьарынан эмиэ бар дьонун сөхтөрөр.
99 СААСТААХ ААР ДАРХАН ЭТЭЭЧЧИ – ЕГОР ОСИПОВ
Аар Дархан этээччи, 99 саастаах Егор Осипов
Оһуокайы Ил Дархан оһуокайга стипендиаттара, Аар Дархан этээччи, 99 саастаах Егор Михайлович ОСИПОВ, Дархан этээччи, 87 саастаах Руф Елисеевич ГАВРИЛЬЕВ, эдэр оһуокайдьыттар, СӨ култууратын туйгуна, үтүөлээх этээччи Мария ИВАНОВА уонна Дархан этээччи Денис Оконешников иэйэн-куойан туран таһаардылар, мустубут дьон сүргэтин көтөхтүлэр.
* * *
Түһүлгэни “Оһуокай” түмсүү эдэр, кэскиллээх оһуокайдьыта Мария Марковна Иванова иилээн-саҕалаан ыытта. Эдэр киһи диэтэххэ, тыла-өһө маанытын, баай ис хоһооннооҕун сөҕө-махтайа иһиттим. “Үтүө-мааны дьонноруом, үйэлэри уҥуордаан, Үөһээ Үрдүк Айыылартан үтүмэн күүһү иҥэринэн, маннык үтүө күннэргэ кыраһыабай кырдалга үҥкүү тылын этэммин...” кылыһахтаах куолаһынан оһуокайдьыттары кыырай халлааҥҥа көтүттэ. Аттыгар 18 саастаах төрөппүт уола, Дьокуускай куораттааҕы “Айар уустар” креативнай индустрия колледжын 2-с кууруһун устудьуона Тимур кынат буолан сылдьыста.
Мария: “Уолбун кыра эрдэҕиттэн оһуокайга сырытыннара үөрэппитим, онон бэйэбин кытта мэлдьи сылдьыһар”, – диэн оҕотунан киэн тутта кэпсээбитин сэҥээрэ иһиттим, дьон оҕолорун оһуокай кэрэ эйгэтигэр сыһыараллара хайҕаллаах. Оһуокай түмүктэнэн Марияны кытта кэпсэтэ турдахпына, дьон кэлэн эдэр дьахтарга махталларын биллэрдилэр, кини оһуокай таһаарарын мэлдьи сэҥээрэллэрин биллэрдилэр. Истэргэ олус үчүгэй...
Мария Иванова, СӨ култууратын туйгуна, үтүөлээх этээччи
Мария МАРКОВНА:
– Мин оһуокай алыптаах эйгэтигэр кэлбитим 3 сыл буолла. Оһуокай – мин тус бэйэбэр итэҕэлим, тапталым тойуга, үҥкүүтэ. Биһиги, сахалар, атын омуктартан уратыбытын, дириҥ ис хоһоонноох омук буоларбытын көрдөрөр. “Оҕо саастарыттан оһуокайга уһуйуллан, элбэх оһуокайдьыттары истибит дьон – дьоллоох дьон” дии саныыбын.
Оһуокай тулатыгар эдэр дьон ахсаана элбээтэ. Күрэхтэргэ эдэр оһуокайдьыттар үксээ-биттэрэ үөрдэр. Ол эрээри, күрэххэ эрэ буолбакка, көҥүл оһуокайга мэлдьи кэлэн ыллыы-туойа сылдьаллара буоллар – өссө үчүгэй буолуо этэ. Чахчы, эдэрдэргэ оһуокайдьыттар да, оһуокайга кыттыһааччылар да элбээтилэр, сайыннылар. Онуоха сөптөөх үлэ барар дии саныыбын. “Оһуокай” уопсастыба, оһуокай түмсүүтэ эдэр оһуокайдьыттарга үтүөлээх ааты иҥэрэннэр, инникигэ көҕүлүүллэр, оһуокайдьыты кынаттыыллар. Итинник аат-суол баара олус үчүгэй. Холобур, бэйэбинэн эттэхпинэ, “СӨ үтүөлээх этээччитин” аатын дьоһуннаахтык сүгүөхтээхпин диэн эппиэтинэс үөскүүр. Атын да оһуокайдьыттарга, уһуйааччыларга эмиэ оннук санаа кэлэрэ буолуо дии саныыбын. Биһиги бэйэ-бэйэбититтэн үөрэнэбит, оҕолорбутун, ыччаттарбытын уһуйабыт. Ол аата, оһуокай сайда-үүнэ турар диэн бигэтик этиэххэ сөп.
Бэйэм Дьокуускай куорат 2-с №-дээх оскуолатыгар фольклор учууталынан үлэлиибин. Оҕолорум – үөрэнээччилэрим – оһуокайга сыстан ыллыы-туойа сылдьалларын көрдөхпүнэ, дьоллонобун. Төһө даҕаны билиҥҥи кэмҥэ оҕолорбут, кэнчээри ыччаппыт үксүн нууччалыы тылынан саҥардаллар, саха оҕотун кутугар-сүрүгэр төрүт дорҕооммут, тойукпут, хамсаныыбыт иҥэ сылдьар. Онон толлон туран хаалбакка, сахабыт төрүт култууратын өрө тутан, кэнчээри ыччаппытын уһуйан, саханы саха дэтэр дьону үксэтэргэ кыһаллыаҕыҥ.
* * *
Бу күн халлааммыт төһө да күүстээх тыалынан сэлээппэни көтүттэр, баттахпытын үрүө-тараа ыстар, сылааһынан илгийдэ, дьон-сэргэ санаата көтөҕүллүбүтэ сүрдээх. Үгүстэр сахалыы таҥнан кэлбиттэрэ хараҕы манньытта, сүргэни көтөхтө.
87 саастаах Дархан этээччи Руф Гаврильев
Тэрээһин саҕаланыытыгар пуорум сүрүн тэрийээччитэ, “Утум” кэмиэрчэскэйэ суох тэрилтэ салайааччыта Мария Николаевна ХРИСТОФОРОВА мустубут дьону эҕэрдэлээтэ:
– Биһиги Ил Дархаммыт Айсен НИКОЛАЕВ туруорбут сүрүн сыала-соруга – 2030 сылга диэри олох уһуна 80 сааска тиийэрин ситиһии. Бүгүн буолан ааспыт “Алмаас саас” (“Алмазное долголетие”) өрөспүүбүлүкэтээҕи уһун үйэлэнии 1-кы пуорума сыалын-соругун ситистэ, онон кыттыбыт көхтөөх дьоммутугар махтал буолуохтун. Бу пуорумҥа норуоттан киирбит этиилэри олоххо киллэрэргэ бар дьоммут күүс-көмө, сүбэ-ама, биир сомоҕо буолуоххут диэн эрэнэбит.
Пуорумҥа кыттыбыт Бырабыыталыстыба бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Анатолий Аскалонович СЕМЕНОВ “100 саастарын томточчу туолбут Саха сирин олохтоохторун аатын Саха сириттэн көстүбүт алмаастарга иҥэрэр туһунан Ил Дархаҥҥа этиитэ киллэриэх” диэбитин мустубут дьон бары сэҥээрэ, биһирии иһиттилэр.
Руф Гаврильев оһуокайа
Итини сэргэ дьоһун олохторун өрөспүүбүлүкэ сайдыытыгар анаабыт, 80 саастарын ааспыт ытык кырдьаҕастарбытыгар “Норуот бириэмийэтин” олохтуур туһунан өссө биир этии киирдэ. “Ону сойуппакка эрэ олоххо киллэрэр туһуттан, бүгүн, бэс ыйын 23 күнүгэр, бастакы “Норуот бириэмийэтин” туттарар туһунан быһаардыбыт. Ол бастакы норуот бириэмийэтин Арассыыйа Бэрэсидьиэнэ В.В. Путин Арассыыйаҕа биллэрбит Норуоттар сомоҕолоһууларын уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана А.С. Николаев Саха сиригэр биллэрбит Култуура сылларынан, өрөспүүбүлүкэ социальнай-экэнэмиичэскэй сайдыытыгар киллэрбит кылаатын, төрөөбүт норуотун, дойдутун туһугар дьоһуннаах олоҕунан, үүнэр көлүөнэ ыччаты иитиигэ, утуму тарҕатыыга уҕараабат өҥөтүн иһин, Ил Дархан оһуокайга стипендиатыгар, Аар Дархан этээччи Егор Михайлович ОСИПОВКА туттарабыт”, – диэн иһитиннэрбитин, мустубут дьон дохсун ытыс тыаһынан көрүстэ.
Ыам ыйын 5 күнүгэр 99 сааһын томточчу туолбут, Сунтаар Хоротугар төрөөбүт, сэрии кэмигэр аҕатыныын Өлүөхүмэҕэ көспүт Егор Михайлович билигин даҕаны кыһынын “Арчы дьиэтин”, сайынын Култуура пааркатын оһуокайдыыр түһүлгэтин көтүппэккэ сылдьарын истэ сөҕөҕүн. Уһун үйэлэнии туоһута, дьэ, кини буолар.
* * *
Аар Дархан этээччи Егор Михайлович ОСИПОВ алгыстаах оһуокайы болдьоммут бириэмэтигэр саҕалаан баран, чаас аҥаарын устата имэҥирэн-илбиһирэн эттэ уонна: “Барыгытыгар эһиэхэ алгыс тылын аныыбын. Дьоллоох олох тосхойдун, доруобуйаҕыт туругурдун, алгыс баһа сыаланнын, уруй-айхал буолуохтун! Үүнэ-сайда туруҥ, Сахабыт сирэ сайыннын!” – диэн өрө көтөҕүллүүлээхтик, бэрт истиҥник түмүктээтэ.
* * *
Раиса Аммосова уонна 1985 сыллаах выпустар
Раиса АММОСОВА, үлэ бэтэрээнэ, Арассыыйа үөрэҕириитин бочуоттаах үлэһитэ, Учууталлар учууталлара, Дьокуускай куорат 6-с №-дээх оскуолатын алын кылаастарга учуутала:
– Бүгүн куорат киин болуоссатыгар бастакытын ыытыллыбыт “Уһун үйэлэнии” алгыстаах оһуокайыгар, 1985 сыллаахха оскуоланы бүтэрбит выпустар хомуллан, түмүллэн сырыттыбыт. Наһаа астынныбыт, сэргэхсийдибит. Оһуокайы биллиилээх Аар Дархан этээччилэр доргуччу этэннэр, ааһан иһээччилэр кытта киирэннэр тэҥҥэ үҥкүүлэстилэр. Оһуокай тылыттан алгыс ылан, ис турукпут ырааһыран, кэҥээн, үс кут холбоһон, оҕолорбутугар, сиэннэрбитигэр, бар дьоҥҥо-сэргэҕэ бэрилиннэҕэ буоллун! Сахабыт сирэ барҕара турдун! Маннык тэрээһин үксүү турарыгар, тэрээһини ыыппыт салайааччыларга улахан махталбын тиэрдэбин.
* * *
Данил Пестряков уонна Александра Егорова
Данил ПЕСТРЯКОВ, Чурапчыттан сылдьар Үтүөлээх этээччи:
– Сүрдээх үчүгэй тэрээһин буолан ааста. Аар Дархан оһуокай этээччи Егор Осиповка норуот бириэмийэтин анаабыттарын үөрэ, астына иһиттибит.
Александра ЕГОРОВА, Дьокуускай куорат олохтооҕо:
– Куоракка кэлиэхпиттэн оһуокайга сылдьыбытым 25 сыла буолла. Биир даҕаны оһуокайы көтүппэккэ сылдьабын. Бүгүҥҥү оһуокайтан күүс-күдэх бөҕө ыллым. Үөрбүт-көппүт дьон кэлбиттэрин көрөн киһи санаата көтөҕүллэр, үөрэҕин-көтөҕүн. Наһаа үчүгэй күн буолла. Оттуун-мастыын, халлаанныын, күн кытта үөрэн мичилийэ турара үчүгэйин.
Маннык тэрээһин сыл аайы ыытыллара буоллар бэрт буолуо этэ. Тэрийээччилэргэ махтал буоллун, наһаа үчүгэй тэрээһини оҥорбуккут. Этэҥҥэ 100 сааскытын томточчу туоларгытыгар алгыспын аныыбын.
Дархан этээччи Денис Оконешников
Айыына ЕГОРОВА, Дьокуускай куорат олохтооҕо:
– Мин 99 саастаах аарыма кырдьаҕаһы, Аар Дархан этээччини анаан-минээн көрө-истэ, кини алгыстаах тылынан этиллибит оһуокайы истээри кэлбитим уонна сүрдээҕин астынным. Бүтэһигэр барыбытын алҕаабытын бу сылга үтүө бэлиэ курдук ылынным, сүрэхпэр-быарбар иҥэринним. Билиҥҥэ диэри маннык чэгиэн, өссө атах үрдүгэр эргийэн оһуокайдыы сылдьар ытык кырдьаҕастартан биһиги, эдэр дьон, туох да саарбаҕа суох холобур ылабыт. Эдэр оһуокайдьыттар хомоҕой тылларын-өстөрүн, чөллөркөй, кылыһахтаах куоластарын киэн тутта иһиттим.
* * *
Оһуокайга ыччат дьон хото кэлбитин сэргии, сэҥээрэ көрдүм. Ол сахабыт оһуокайа инникилээҕин, кэскилэ киэҥин туоһулуур.
Тэрийээччилэр: “Маннык тэрээһин сайын аайы баччаларга “Алмаас саас” уһун үйэлэнии пуорумун чэрчитинэн ыытыллар буолуоҕа”, – диэн иһитиннэрбиттэрин, мустубут дьон ытыс тыаһынан айхаллаата. Аныгыс уһун үйэлэнии оһуокайыгар көрсүөххэ диэри!
Тэрээһиҥҥэ сырытта Саргылаана БАГЫНАНОВА.
