Атырдьах ыйын 1 күнүттэн Саха сиригэр эһэ, кыыл таба, чубуку булда саҕаланна. Оттон 15 уонна 21 чыыһылалартан кус-хаас уонна мас көтөрө көҥүллэниэ. Булчуттарга ити бэлиэ күннэри көрсө, Росгвардия Саха сиринээҕи салаатын Дьокуускай куоракка уонна Жатайга саа көҥүлүн киинин салайааччытын эбээһинэһин толорооччу, полиция подполковнига Сергей НИКИТИНИ кытта кэпсэттибит.
Сергей Васильевичтан саҥа уларыйыылары сурастыбыт, уруккулары санатарыгар көрдөстүбүт.
САҤА УЛАРЫЙЫЫЛАР
– 2023 сылтан бэттэх Арассыыйа Федерациятын “Саа туһунан” сокуонугар хас даҕаны улахан уларыйыы киирбитэ. Сорох уларыйыы кэккэ быраабыланы төрдүттэн уларыппыта, сорох – чопчулааһыннары киллэрдэ.
Бастатан туран, 2026 с. от ыйын 4 күнүгэр ылыныллыбыт 236-с №-дээх федеральнай сокуонунан, булчут доруоп сааны ыстааһын быстарбакка 3 сыл илдьэ сылдьыбыт буоллаҕына, буулдьа сааны ылары көҥүллэннэ. Урут 5 сыл кэннэ биирдэ бэриллэрэ.
Эмиэ ити сокуон гражданскай уонна служебнай сааҕа-сэпкэ түүнүн көрдөрөр прицелы уонна прицел комплексын туруорар хааччаҕы көтүрдэ. Урут бобуллар буолара. Аны, 2027 с. тохсунньу 1 күнүттэн саҥа атыылаһыллар, бэлэхтэнэр, суох оҥоһуллар эбэтэр атыылаһыллыбыта 15 сылын туолбут буулдьа сааларга булгуччулаах хонтуруоллуур ытыы диэн суох буолуохтаах. Хонтуруоллуур ытыы гражданин сааны бэйэтин харчытыгар омук сириттэн ылбыт эрэ буоллаҕына оҥоһуллар буолар. Ону уларыйыы киирдэҕинэ өссө сиһилии быһаарыахпыт.
236-с №-дээх ФС 6-с ыстатыйатынан, мантан антах сааҕа-сэпкэ тыаһа суох ытарга аналлаах тэрили (норуокка биллэринэн – “глушители”) туруорар уонна оннук тэрили атыылыыр букатын бобулунна. Сокуну кэспит дьон РФ КоАП 20.9 ыстатыйатынан эппиэккэ тардыллыахтарын сөп. Даҕатан эттэххэ, саа тэбиитин, ыттахха уоһа хамсыырын кыччатар ДТК (дульный тормоз компенсатор) онно киирсибэт.
Итини таһынан, мэдиссиинэ хамыыһыйатын түмүгүнэн бэриллэр ыспыраапка болдьоҕор уларыйыы киирдэ. Холобур, уларыйыы киириэн иннинэ ыспыраапка көннөрү “биэс сыл болдьохтоох” диэн бэриллэрэ, күнэ-дьыла чопчу ыйыллыбата. Сокуон саҥа барыйааныгар ол чопчуланан, “ыспыраапка бэриллибит күнүттэн-дьылыттан оруобуна биэс сыл болдьохтоох” дэннэ. Судургутук эттэххэ, өскөтүн эн ыспыраапкаҕын 2026 с. от ыйын 28 күнүгэр ылбыт буоллаххына, ол болдьоҕо 2031 с. от ыйын 28 күнүгэр бүтэр. Онон көҥүлү уһаттарар дьон РОХаҕыт болдьоҕун буолбакка, мед-ыспыраапкаҕыт болдьоҕун көрүҥ.
Итиннэ өссө 2026 с. бэс ыйыгар успуорт саатыгар киирбит уларыйыыны ахтыахха сөп. Саҥа уларыйыы быһыытынан, ааспыт сыл ахсынньытыттан сайабылыанньа биэрэн РОХаҕа суруйтардахха, биир сааны булка да, успуорка да иккиэннэригэр туһаныахха сөп буолла. Урукку курдук “бултуурбар – туспа, успуордунан дьарыктанарбар – атын саа” диэн ирдэбил суох буолла. Холобур, ким эрэ бултууругар анаан “Blaser” атыылаһан баран, онтунан успуордунан дьарыктаныан, күрэхтэһиилэргэ кыттыан сөп. Ол гынан баран, РОХатыгар оннук бэлиэни туруортарар киһи спортивнай ытыынан идэтийэн дьарыктанар, тустаах тэрилтэҕэ-кулуупка-уопсастыбаҕа официальнайдык чилиэнинэн киирбит, ол тэрилтэтэ кини аатын-суолун “бу киһи чахчы идэтийэн дьарыктанар спортсмен” диэн аатын-суолун анал реестргэ киллэрбит буолуохтаах.
Аны туран, успуорт көрүҥүн эбэтэр чопчу ханнык эрэ күрэхтэһии быраабылатыгар суруллар буоллаҕына, киһи успуордунан дьарыктанарыгар уонна күрэхтэһэригэр уонтан элбэх ботуруон киирэр “маҕаһыыны” туһаныан сөп буолла.
БОТУРУОНУ ИИТТИИ УОННА САА ӨРӨМҮӨНЭ
– 2018 с. от ыйын 19 к. уларыйбыт 219-с №-дээх ФС быһыытынан, өскөтүн киһи сааны илдьэ сылдьар уонна харайар көҥүллээх буоллаҕына, ол саа ботуруонун бэйэтэ ииттэрэ, онон ытара көҥүллэнэр. Оттон өрөмүөн туһунан эттэххэ, киһи саа прикладын сэргэ тулаайаҕын эрэр уларытара көҥүллэнэр. Өскөтүн сүрүн чааһын, ытар механизмын собуокка оҥоһуллубутуттан, сэртипэкээтигэр ыйыллыбытыттан уларыттаххына, холуобунай дьыалаҕа эриллэҕин.
Саа өрөмүөнүнэн лиссиэнсийэлээх, анал идэлээх үлэһиттээх юридическай сирэйдэр эрэ дьарыктаналлара көҥүллэнэр. Ону даҕаны кыра-дьоҕус алдьаныылары оҥоруохтаахтар. Улахан алдьаныыны собуот бэйэтэ эрэ оҥорор. Дьокуускайга саа бытархай өрөмүөнүн оҥорор көҥүллээх икки тэрилтэ баар. Бастакыта – Ярославскай уулуссаҕа турар “Охотник” маҕаһыын, иккиһэ – 202-с түөлбэҕэ баар “202-й калибр” маҕаһыын.
УРУККУ УЛАРЫЙЫЫЛАРЫ САНАТТАХХА
– Төһө да сокуоҥҥа уларыйыы киирбитин, ол туһунан СМИ-гэ сырдатыллыбытын иһин, дьон күннээҕи кыһалҕаҕа кыһарыйтаран умнара-тэмнэрэ кэмнээх буолуо дуо? Онон cүрүн өттүттэн быһа тутан саната түһэр баа буолбат.
I. Биллэрин курдук, 2024 с. РФ Нолуок кодекса уларыйан, 362-с №-дээх федеральнай сокуоҥҥа эмиэ уларыйыылар киирбиттэрэ. Ол түмүгэр, 2025 с. тохсунньу 1 күнүттэн сааны атыылаһарга, кэллиэксийэлииргэ бэриллэр лиссиэнсийэ түһээнэ 2000 солкуобайтан 5000 солк., көҥүлү (РОХа) уһатыы урут 500 солк. буоллаҕына, 1000 солк. буолбута. Төлөбүр ыараабыта. Ол гынан баран, үгэс буолбут дьарыктарын тутан олорор Хоту сир, Сибиир уонна Уһук Илин аҕыйах ахсааннаах төрүт омуктарыгар уонна анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарыгар 50% чэпчэтии көрүллэр. Биллэн турар, кинилэр нэһилиэнньэ ол араҥатыгар киирсэлэрин туоһулуур ыспыраапкалаах буолуохтаахтар.
II. Административнай арестаах 1 буруйу оҥордоххо, сааны илдьэ сылдьар быраабын быһыллар.
III. Олорор сири, прописканы уларыттахха, саҥа пааспары ылан баран икки нэдиэлэ иһигэр Росгвардия олохтоох салаатыгар тиийэн ол туһунан иһитиннэриэххэ, сааҕытын саҥа олорор сиргитигэр учуокка туруоруоххутун наада. Ити түгэҥҥэ РОХа уларыйар, 500 солк. госпошлина төлөнөр. Хойутаттаххытына, РФ КоАП 20.11 ыст. эппиэккэ тардыллаҕыт.
Саҥа сааны атыылаһан баран эмиэ икки нэдиэлэ иһигэр учуокка туруоруллуохтаах. Аны туран, сороҕор мед-ыспыраапка болдьоҕо бүтэрэ чугаһаатаҕына көмпүүтэр “автоматом” киһи төлөпүөнүн нүөмэригэр, электроннай почтатыгар иһитиннэрии сурук ыытар. Онон нүөмэргитин, электроннай почтаҕытын уларыттаххытына, эмиэ иһитиннэрэргит ордук.
IV. Сааны көҥүлэ суох атын киһиэхэ уларсар – бобуллар. Саа булгуччу сиэйпэҕэ туруохтаах, сиэйпэҕэ ботуруон угуллар туспа долбуурдаах буолуохтаах. Сиэйпэ кичэллээхтик, туора киһи илдьэ барбатын курдук турар, онно хаһаайынтан атын ким да чугаһыа, арыйыа, күлүүһэ ханна ууруллан турарын билиэ суохтаах. Росгвардия үлэһиттэрэ, олохтоох учаскыабай бэрэбиэркэҕэ кэллэхтэринэ, хаһаайын саатын көрдөрүөхтээх. Аккаастанар, утарылаһар түгэнигэр, РФ КоАП 19.4.7 ыстатыйатынан эппиэккэ тардыллан, 5—10 тыһ. солк. ыстарааптаныан, саата-ботуруона былдьаныан, сааны-сэби илдьэ сылдьар, харайар көҥүлэ 1,5—2 сылга сарбыллыан сөп.
Ону таһынан, куһаҕанын талан эттэххэ, өскөтүн сааны туора киһи ылан туох эмэ буруйу оҥордоҕуна, буруйу оҥорооччуну таһынан саа хаһаайына эмиэ РФ холуобунай кодексын 224-с ыст. эппиэккэ тардыллар.
V. Биирдэ эстэр МР-155Т мааркалаах саалаах дьоҥҥо санаттахха... Сорох дьон олоҕор бастакыларын биирдэ эстэр оннук сааны атыылаһан баран, “маҕаһыыныгар” турар ботуруону хааччахтыыр тэрилин устан кэбиһэн сокуону кэһэр үгэстээхтэр. Ити – олох көҥүллэммэт. Син биир саа конструкциятыгар уларытыыны киллэрбиккэ холонон, РФ холуобунай кодексын 222-с уонна 223-с ыстатыйаларынан эппиэккэ тардыллыахтарын сөп. Оттон ити ыстатыйалар буруй таһымыттан көрөн, хастыы эмэ чаастаахтар, 4 сылтан 12 сылга тиийэ хаайыллыахха, хас эмэ сүүһүнэн тыһыынча солкуобайга ыстарааптаныахха сөп.
СААНЫ КИМ ЫЛАРА БОБУЛЛАРЫЙ?
– 2023 с. кулун тутар 30 күнүн кэннэ сааны илдьэ сылдьыыга, харайыыга сыһыаннаах кэккэ уларыйыылар киирбиттэрэ. Сокуон биллэ кытааппыта. Ол сиэринэн нэһилиэнньэ маннык араҥата атыылаһара, илдьэ сылдьара уонна харайара көҥүллэммэт:– 21 сааһын туола илик эдэр дьон;– мэлдьи олорор дьиэтэ-уота, регистрацията суох дьон;– быраас хамыыһыйатын түмүгүнэн доруобуйаларыгар хааччахтаах, эттэригэр-хааннарыгар наркотик “суоллаах” дьон;– соруйан (умышленно) буруйу оҥорон сууттаммыттара уһулла илик (неснятая-непогашенная), ону тэҥэ ыар уонна ураты ыар буруйу оҥорбут дьон;– соруйан буруйа оҥорууга уорбаланар эбэтэр буруйданар дьон;– суут быһаарыытынан сааны-сэби илдьэ сылдьаллара көҥүллэммэт дьон.Сааны-сэби ханна илдьэ сылдьар көҥүллэммэтий:– арыгылаан (наркотиктаан) баран;– миитиннэргэ, демонстрацияларга, пикеттэргэ, элбэх киһи мустар тэрээһиннэригэр;– үөрэх тэрилтэлэригэр (оскуола-уһуйаан, орто-үрдүк үөрэхтэр);– түүнүн үлэлиир уонна арыгы атыылыыр кафедарга, бардарга, эрэстэрээннэргэ, түүҥҥү кулууптарга;– итэҕэл сиэригэр-туомугар, култуура-успуорт тэрээһиннэригэр.
ХАННА ҮӨРЭТЭЛЛЭРИЙ?
– Дьокуускай куоракка сааны-сэби илдьэ сылдьарга үөрэтэр дьиҥ таһымнаах көҥүллээх түөрт тэрилтэ баар: “Маневр”, “Эркин”, “Безопасность”, “Байанай-Центр”. Сааны бастаан атыылаһар киһи онно хайаан да үөрэниэхтээх.
Күһүҥҥү булт дьыла саҕаланна. Баай хара тыа иччитэ Баай Барыылаах бары булчуттары үтүө хараҕынан көрдүн, өттүк харалаатын, илии тутуурдаатын. Оттон булчуттан саа-сэп быраабылатын, сокуонун тутуһуҥ, сиэрдээхтик сылдьыҥ диэн баҕа санаабын тиэрдэбин.
Альберт КАПРЫНОВ, "КЫЫМ" хаһыат.
